Τρίτη, 8 Σεπτεμβρίου 2009

ΕΘΝΙΚΟΙ ΚΑΙ ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΙ: Αγώνας με νικητές τους ηττημένους

Πάνε 2 με 3 χρόνια που στην συζήτηση με κάποιους φίλους έγινε αναφορά σε αυτό το βιβλίο. Το αγόρασα , με προβλημάτισε και είναι αλήθεια με κούρασε το οπισθόφυλλο. Η ο πρόλογος όμως ήταν για εμένα τόσο ευχάριστος στην ανάγνωση του που έστω ένα μέρος του θέλησα να το μοιραστώ μαζί σας.

Ο Αληθής Λόγος του Κέλσου φωτογραφίζει την εποχή του 183μ.Χ . Μια φωτογραφία που έχει τόσες ομοιότητες με τη δική μας. Την εποχή εκείνη όμως η ζωή των Χριστιανών ήταν μαρτυρία και μαρτύριο, σε τέτοιο βαθμό που άρχισε να τραντάζει συθέμελα τη "Ρωμαϊκή αυτοκρατορία”. Αυτό το τράνταγμα αναγκάζει τον Κέλσο δικαιολογημένα να γράψει κατά Χριστιανών.

Με αφορμή της εκλογές στις οποίες για άλλη μια φορά το Ελληνικό κράτος μας καλεί να προσέλθουμε, για να εκλέξουμε τον κυβερνήτη αυτού του τόπου. Εμείς οι χριστιανοί έχουμε μια δύναμη με την οποία δεν μπορούν να αναμετρηθούν οι δυνάμεις αυτού του κόσμου. Η ενεργοποίηση της ασφαλώς και έχει ένα κόστος, τον θάνατο μας για αυτός τον κόσμο και την ανάσταση μας σε αυτόν με τα μάτια Του και το Σώμα Του την Εκκλησία .

``````````````````````````````````````````````````````````

ΕΘΝΙΚΟΙ ΚΑΙ ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΙ: Αγώνας με νικητές τους ηττημένους

Γιάννη Αβραμίδη

Η αντιχριστιανική πολεμική του Κέλσου είναι η πρώτη που ξεφεύγει από το μέχρι τότε επίπεδο αντιμετώπισης των Χριστια­νών από μέρους των λογίων -αν μπορεί βέβαια να θεωρηθεί ως σοβαρή αντιμετώπιση, είτε η διακωμώδηση των απλοϊκών αντιλήψεων και της ευπιστίας των Χριστιανών είτε οι περιστασιακές και χονδροειδείς επιθέσεις κατά της υποτιθέμενης ανηθικότητας ή και εγκληματικότητας τους. Τέτοιες επιθέσεις άλλοτε στηρίζονταν σε -συνήθως συκοφαντικές και ιουδαϊκής έμπνευ­σης- φήμες που ήθελαν τους Χριστιανούς να τελούν αιμομικτι­κά όργια κ.τ.τ., και άλλοτε σε προκλητικές και "ασεβείς" συμπε­ριφορές και γενικά στην αντικοινωνική στάση των ίδιων των Χριστιανών.

Ο Κέλσος μεταφέρει για πρώτη φορά την πολεμική στο ιστο­ρικό και φιλοσοφικό πεδίο, επιχειρώντας να δώσει μια όσο το δυνατό ολοκληρωμένη Ελληνική απάντηση σ' ένα δόγμα που θεωρεί ότι προέρχεται από έναν δεισιδαίμονα και απολίτιστο λαό, ένα δόγμα που το θεωρεί προϊόν βάρβαρης σκέψης. Φυσι­κά δεν του διαφεύγει, μ' όλη την περιφρόνηση του για το χαμη­λό επίπεδο των συγχρόνων του Χριστιανών δασκάλων, ότι τη νέα θρησκεία, ήδη στα 170 μ.Χ., δεν μπορεί κανείς παρά να την πάρει στα σοβαρά, και ότι δεν έχει πια να κάνει με τις ολιγομε­λείς κοινότητες των "γραφικών" και αξιοπερίεργων τύπων του Α" αιώνα.

Προϋπόθεση όμως για την ορθή ανάγνωση του Α.Λ. και για την εκτίμηση της αξίας του ως ιστορικής πηγής, θα ήταν να μην αποσπαστεί από το ιστορικό του πλαίσιο προκειμένου να α­ποτιμηθεί με σημερινά κριτήρια, οσοδήποτε επίκαιρη και αν εί­ναι η επιχειρηματολογία του και από κάθε άποψη ευφυέστερη από κείνη της πλειονότητας των σημερινών θρησκευόμενων -Χριστιανών και μη. Ο αναγνώστης θα πρέπει, φερ' ειπείν, να γνωρίζει ότι κίνητρο του Κέλσου δεν είναι τόσο το να κάνει τους Χριστιανούς να αλλαξοπιστήσουν, όσο να κλονίσει τη μι­σαλλοδοξία τους σε τέτοιο βαθμό ώστε να καταδεχτούν και αυ­τοί να συστρατευτούν κατά των βαρβάρων εισβολέων, να πά­ψουν να διχάζουν την κοινωνία και να υπονομεύουν το πατριω­τικό φρόνημα. «Τι νομίζετε», τους λέει, «ότι αν νικήσουν οι βάρβαροι θα απομείνει τίποτα, είτε από τη δική σας θρησκεία είτε από την αληθινή σοφία;» Παρά την ιδέα που έχει επικρατή­σει, ο λόγος για τον οποίο ήσαν μισητοί οι Χριστιανοί δεν ήταν το πιστεύω τους καθαυτό (θα ήταν αδιανόητο κάτι τέτοιο σε μια κοινωνία όπου ανθούσαν ελεύθερα και δίχως αποκλεισμούς ανα­ρίθμητες διαφορετικές λατρείες επηρεασμένες από την Ανατολή, που πρέσβευαν τα πιο απίθανα πράγματα). Ο κύριος λόγος ήταν ότι σε μιαν εποχή όπου η αυτοκρατορία δεχόταν για πρώτη φο­ρά βαρβαρικές εισβολές (δεύτερο μισό του Β' αιώνα) και το πα­τριωτικό αίσθημα των πολιτών της βρισκόταν σε έξαρση, οι Χριστιανοί δίχαζαν την κοινωνία σε θρησκευτική βάση: όχι μόνο παραμελούσαν τα πολιτικά τους καθήκοντα αρνούμενοι να υπη­ρετήσουν στις κρατικές υπηρεσίες και στο στρατό*, όχι μόνο εκ­δήλωναν απείθεια στους νόμους και έλλειψη πατριωτισμού, αλ­λά συγκροτούσαν με αμείλικτη πειθαρχία δικό τους κράτος εν κράτει οικονομικά ανεξάρτητο και αυτοδύναμο -την εκκλησία. Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο ο Κέλσος, προς το τέλος του Αληθούς Λόγου, τους καλεί να συστρατευτούν και να δείξουν νομιμοφροσύνη στον αυτοκράτορα.

Ξεφεύγει από τα όρια του προλόγου μας μια πιο ολοκληρω­μένη εξέταση των αιτίων της λαϊκής αντίδρασης στους Χριστια­νούς του Β' αιώνα, που πυροδοτούσε τους τοπικούς διωγμούς -που δεν ταυτίζονταν πάντα με τους αυτοκρατορικούς και είχαν ιδιαίτερο κάθε φορά χαρακτήρα. Συνοπτικά μπορούμε να σημει­ώσουμε ότι η στάση των Χριστιανών όπως περιγράφτηκε παρα­πάνω σε συνδυασμό με το πνεύμα αυτοθυσίας που τους διακα­τείχε, τους καθιστούσε εύκολους στόχους και αποδιοπομπαίους τράγους που πάνω τους ξεσπούσε η λαϊκή δυσφορία και ανα­σφάλεια: κάποιοι "έφταιγαν" για την πανώλη που αποδεκάτισε την αυτοκρατορία στη δεκαετία του '70, για τους σεισμούς στην Κύζικο, τους λιμούς, τις εισβολές, ακόμη και την αναβροχιά κοντά στις λοιπές "θεομηνίες". Οι μάζες, επηρεασμένες ως ένα βαθ­μό και από τα εθνικά τους ιερατεία -που έβλεπαν τους Χριστια­νούς επισκόπους μες στο δικό τους κράτος εν κράτει να συγκεν­τρώνουν πλούτο και συνεπώς δύναμη επιβολής- κατά καιρούς στρέφονταν ενάντια στη χριστιανική "αθεΐα" που τη θεωρούσαν αιτία της μήνης των θεών. Όπως πάντα λοιπόν, η λαϊκή αντί­δραση δεν είχε να κάνει με φιλοσοφικού τύπου αντιρρήσεις...

Ωστόσο, ποτέ μέχρι σήμερα δεν έχουν φωτιστεί επαρκώς τα πραγματικά κίνητρα των αυτοκρατορικών διωγμών του Β' αι­ώνα. Συν τοις άλλοις, σήμερα επικρατεί η εσφαλμένη ιδέα ότι γενικά οι διωγμοί των τριών πρώτων αιώνων ήσαν ακατάπαυ­στοι και ότι η εκκλησία ποτέ δεν έζησε σε καθεστώς ανεξιθρησκίας -και βέβαια, ελάχιστοι γνωρίζουν ότι ο Ρωμαίος αυ­τοκράτορας Φίλιππος ο 'Αραψ (244-9) υπήρξε Χριστιανός, πο­λύ πριν τον Μ. Κωνσταντίνο.

Οι διωγμοί όντως φαντάζουν "αψυχολόγητοι" σε όποιον δεν τους εξετάζει και σε συνάρτηση με την ανάγκη συνοχής και συστράτευσης στη διάρκεια ή εν όψει των βαρβαρικών εισβολών. Ας μην ξεχνούμε ότι η Αθήνα, η Κόρινθος, το Άργος και η Σπάρτη για πρώτη φορά στην ιστορία τους δέχονται εισβολή των Γότθων και λεηλατούνται το 267 μ.Χ., παρά τις προηγού­μενες απεγνωσμένες προσπάθειες του αυτοκράτορα Δέκιου -μέ­γα διώκτη των Χριστιανών- να οργανώσει την άμυνα του Ελ­λαδικού χώρου. (Για την ιστορία, ας προσθέσουμε ότι τελικά η Αθήνα απελευθερώθηκε χάρη στην αντίσταση των ίδιων των Α­θηναίων που με αρχηγό τον ιστορικό συγγραφέα Δέξιππο έδιω­ξαν μοναχοί τους τους εισβολείς, καθώς οι Ρωμαίοι, εξ αιτίας της ανοργανωσιάς τους, δεν ήσαν σε θέση να τους συνδράμουν).

Εκατό χρόνια πριν από αυτό, την εποχή του Κέλσου δηλαδή, ο στωικός φιλόσοφος-αυτοκράτορας Μάρκος Αυρήλιος (χρονο­λογικά, ο πρώτος μεγάλος διώκτης) ζούσε τον περισσότερο χρό­νο του σ' ένα αντίσκηνο στο Δούναβη, πολεμώντας τα βαρβαρι­κά φύλα που πίεζαν τα βόρεια σύνορα της αυτοκρατορίας. Ο Μάρκος το μόνο αρνητικό που βρίσκει να καταλογίσει στους Χριστιανούς είναι ότι «θυσιάζουν τη ζωή τους σπρωγμένοι από μια σκέτη αντιδραστική διάθεση, αντί να θυσιάζονται για χάρη μιας ιδέας στηριγμένης σε λογικά επιχειρήματα» ("Τα Εις Εαυ­τόν" 11:3.2.). Είναι χαρακτηριστικό το ότι στα πρώτα χρόνια της βασιλείας του προστάτεψε με ζήλο τους Χριστιανούς από τους τοπικούς διωγμούς: όχι μόνο «να μην ενοχλούνται καθόλου εφ' όσον δεν επιχειρούν τίποτα σε βάρος της ηγεμονίας των Ρω­μαίων» αλλά και «να καταδικάζεται ως ένοχος ("ένοχος έσται δίκης") όποιος επιμένει να ενοχλεί έναν Χριστιανό ως τέτοιο». Ώσπου τελικά εξαπολύει έναν εκτεταμένο διωγμό που κράτησε μέχρι το 180. Ο Αληθής Λόγος" γράφτηκε δυο τρία χρόνια αφ’ ότου άρχισε ο διωγμός αυτός.

Ερχόμαστε σε ένα δεύτερο στοιχείο, εξ ίσου σημαντικό: Η έν­νοια της θρησκευτικής ταυτότητας είναι άγνωστη στους Έλλη­νες. Δεν υπάρχουν επιβεβλημένα Ιερά Κείμενα και εξ Αποκαλύψεως Αλήθειες. Οι Έλληνες εμπνέονται από τον Όμηρο και τον Ησίοδο, από τους μύθους και την φιλοσοφική και θεολογική ερμηνεία τους, και ο πολυθεϊσμός τους είναι εξ ορισμού ανεκτι­κός και ανοιχτός (δείτε, λόγου χάρη, με πόση ευκολία αναγνω­ρίζει ο Ηρόδοτος τις δικές του θεότητες στα πρόσωπα των αλ­λοεθνών θεοτήτων, κατά την αντίληψη του διαφορετικών μόνο στα ονόματα). Δεν υπήρχε ένα κλειστό και περιχαρακωμένο σύ­στημα, δεν υπήρχε συγκροτημένη εκκλησία.

Ο Κέλσος τώρα, αντιμέτωπος ακριβώς με ένα τέτοιο σύστη­μα, επωμίζεται το άχαρο καθήκον του "καθορισμού" της θρησκεί­ας των Ελλήνων, και από την άποψη αυτή, ο Α.Λ. αποτελεί σπάνιο κείμενο. Τον διευκολύνει ο χαρακτήρας πολεμικής που θέλει να δώσει στο έργο του· και φυσικά δεν χάνει ευκαιρία, πα­ράλληλα με τους Χριστιανούς να καυτηριάσει τις ανατολικές ε­πιρροές (όχι μόνο τη μαγεία και τους ψευδοπροφήτες αλλά και λατρείες όπως της Κυβέλης, του Μίθρα κ.λ.π.) που τις θεωρεί ως εκδηλώσεις άλογης πίστης. Και επιπλέον, εκφράζει με τον απλούστερο τρόπο τις "ύστατες συνέπειες" της ελληνικής θρησκείας: η λογική, λέει, δεν μας υποχρεώνει να ταυτιζόμαστε με τη λατρεία των θεών, στο βαθμό που αυτό δεν μας συμφέρει. Οι θεοί, (συνεχίζει) σε αντίθεση με τον Ύψιστο Θεό, είναι αρμόδιοι -και ικανοί μόνο για τα "θνητά πράγματα"...

Σε μια εποχή όπου η μαγεία και η αστρολογία έκαναν θραύ­ση μέσα στα λαϊκά στρώματα, κοινός τόπος των Εθνικών δια­νοουμένων που αποτελούσαν την οπισθοφυλακή του Ορθού Λό­γου, ήταν η περιφρόνηση απέναντι στην άλογη πίστη, περιφρό­νηση που εκδηλώνεται και στην αντιπαράθεση με τον χριστιανι­σμό. «Αν είχε ζητηθεί από κάποιον καλλιεργημένο εθνικό του δεύτερου αιώνα να διατυπώσει με λίγες λέξεις τη διαφορά ανά­μεσα στη δική του άποψη περί ζωής και τη χριστιανική, ίσως απαντούσε ότι πρόκειται για τη διαφορά ανάμεσα στον λογισμόν και την πίστην, ανάμεσα στην έλλογη πεποίθηση και στην τυφλή πίστη. Για κείνους που ανατράφηκαν με την κλασι­κή ελληνική φιλοσοφία, η πίστις σήμαινε την χαμηλότερη βαθ­μίδα της γνωστικής λειτουργίας: ήταν η πνευματική κατάστα­ση των απαίδευτων, που πίστευαν σε διαδόσεις χωρίς να είναι σε θέση να στηρίξουν την πεποίθηση τους... Και εκείνο που εξέπλησσε όλους τους εθνικούς παρατηρητές, τον Λουκιανό και τον Γαληνό, τον Κέλσο και τον Μάρκο Αυρήλιο, ήταν η απόλυτη εμπιστοσύνη των χριστιανών σ' έναν αναπόδεικτο ισχυρισμό -η θέληση τους να πεθάνουν για κάτι που δεν μπορεί να αποδει­χτεί (...) Για τον Κέλσο οι Χριστιανοί είναι οι εχθροί της επι­στήμης: μοιάζουν με τους κομπογιαννίτες που φωνάζουν εναντίον των γιατρών, αφού λένε ότι η γνώση είναι κακή για την υγεία της ψυχής. Αργότερα ο Πορφύριος φαίνεται να κατηγορεί με τον ίδιο τρόπο μιαν "άλογη και αβασάνιστη πίστην", ενώ ο Ιουλια­νός αναφωνεί, "Δεν υπάρχει τίποτε στη φιλοσοφία σας εκτός από μια λέξη: "Πίστευε!"»*

Όπως και να 'χει όμως, από τον Κέλσο και μετά, κι ίσως με αφορμή αυτόν, οι Χριστιανοί Απολογητές στάθηκαν ικανοί να διατυπώνουν θέσεις δανειζόμενοι από το οπλοστάσιο της Ελληνι­κής Φιλοσοφίας όποιο επιχείρημα φαινόταν να τις στηρίζει -πε­ρίπου όπως, για να χτιστούν αργότερα χριστιανικοί ναοί, χρη­σιμοποιήθηκαν θραύσματα των αρχαίων ελληνικών. Έτσι άρχισε ο λόγος τους να αποκτά μιαν -έστω και επίπλαστη- εγκυρότη­τα και οι ίδιοι ερείσματα ανάμεσα στα στρώματα των μορφωμέ­νων που μέχρι τότε απεχθάνονταν ή τουλάχιστον δεν συμμερί­ζονταν την ιουδαϊκού τύπου θρησκευτική τρομολαγνεία και μι­σαλλοδοξία και τον ιδιότυπο ρατσισμό (ή αλλιώς, την "αποκλει­στικότητα") των Χριστιανών -γνωρίσματα «επιτρεπτά» τότε για τους Εβραίους, που αποτελούσαν αρχαίο έθνος με δικές του παραδόσεις, αλλά πρωτόγνωρο και απαράδεκτο να τα εκδηλώ­νει μη εβραίος πολίτης.

Η οικειοποίηση της ελληνικής φιλοσοφίας από τους Χριστια­νούς ύστερα από μια περίοδο εχθρότητας και δισταγμών -η εγ­κυρότητα, τα κίνητρα κι οι σκοπιμότητες που την υπαγόρευσαν, η ούτως ή άλλως αναγκαστική χρήση της ελληνικής γλώσσας που ήταν αλληλένδετη με την ελληνική παιδεία: όλα μαζί απο­τελούν ένα ευρύ και πολυσύνθετο πεδίο έρευνας και ανεξάντλητη πηγή διαφωνιών και μιας διαμάχης που κατά τα φαινόμενα δεν θα πάψει ποτέ. Και το ερώτημα, κάθε άλλο παρά ακαδημαϊκό, θα παραμένει: υπήρξε η επικράτηση του Χριστιανισμού μια ομα­λή μετεξέλιξη του ελληνικού πολιτισμού ή δεν ήταν ο Χριστια­νισμός παρά ένα ιουδαϊκό "μίασμα" που διέλυσε τον ελληνισμό και στη συνέχεια βύθισε την Ευρώπη σε ένα σκοτάδι που βά­σταξε αιώνες;

Οποιαδήποτε σοβαρή τοποθέτηση, ακόμα και εκείνη που θα θεωρούσε εσφαλμένο το παραπάνω ερώτημα, προϋποθέτει ένα συνεκτικό ορισμό της έννοιας "Ελληνισμός". Τι ήταν αυτό που "χάθηκε" τότε; Για ποιους είχε αξία; Και αν οι αξίες του ήταν διαχρονικές, τι ρόλο παίζουν στο σύγχρονο κόσμο; Μια σοβαρή τοποθέτηση προϋποθέτει, πάνω απ' όλα, σεβασμό προς την αλήθεια και καθαρή ιστορική ματιά, απαλλαγμένη από την ανάγκη επαλήθευσης ή τεκμηρίωσης προκατασκευασμένων ιδεολογημά­των.

http://rapidshare.com/files/116339093/Kelsos_-_Alithis_Logos.pdf

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

εκδόσεις: ΘΥΡΑΘΕΝ

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοφιλείς αναρτήσεις

Follow by Email