Κυριακή, 24 Ιανουαρίου 2010

Η γλώσσα της Λειτουργίας: η γλώσσα της Βίβλου.

π.Αλέξανδρος Σμέμαν
Η γλώσσα της Λειτουργίας: η γλώσσα της Βίβλου.
Η Ορθόδοξη Εκκλησία χρησιμοποιεί πολλές γλώσσες στη λα­τρεία της (ελληνικά, σλαβονικά, αγγλικά κ.λπ.) και όμως βα­σικά διαθέτει μία λειτουργική γλώσσα. Αυτή είναι η γλώσσα της Αγίας Γραφής, της Βίβλου. Για να καταλάβουμε τη Λει­τουργία, δεν αρκεί να τη μεταφράσουμε απλά σε μια «κατα­νοητή» γλώσσα (στα αγγλικά στην Αμερική, π.χ.). Θα πρέ­πει, επίσης, να μάθουμε τη βιβλική μορφή και το περιεχόμε­νο της, δηλαδή εικόνες, συγκρίσεις, αναφορές και, σε συντο­μία, ολόκληρο το σύστημα των εκφράσεων που προέρχονται άμεσα ή έμμεσα από τη Βίβλο. Αυτός ο βιβλικός χαρακτήρας της χριστιανικής Λειτουργίας εξηγείται, κατ' αρχή, από το γεγονός ότι οι πρώτοι Χριστιανοί, που ήσαν Εβραίοι, χρησι­μοποίησαν με φυσικό τρόπο τις μορφές και τις εκφράσεις της ιουδαϊκής λατρείας, της οποίας η χριστιανική λατρεία αποτελεί την άμεση συνέχεια. Κατά δεύτερο, οι μεγάλοι χριστιανοί συγγραφείς που συνέθεσαν τους λειτουργικούς ύμνους και τις ευχές είχαν βαθειές ρίζες στη Βίβλο, την οποία και θεω­ρούσαν ως πηγή όλης της χριστιανικής σκέψης και διδασκα­λίας. Φυσικά χρησιμοποιούσαν τη γλώσσα με την οποία ήταν εξοικειωμένοι. Η Βίβλος, έτσι, αποτελεί το κλειδί για την κατανόηση της Λειτουργίας, όπως ακριβώς η Λειτουργία αποτελεί μια ζωντανή ερμηνεία της Βίβλου. Γι' αυτό αποτε­λούν από κοινού τα δύο ουσιαστικά θεμέλια της εκκλησια­στικής ζωής.
Υπάρχουν τρεις διακεκριμένοι τρόποι με τους οποίους η Βίβλος χρησιμοποιείται ως η λειτουργική γλώσσα της Εκκλη­σίας, δηλαδή ως έκφραση της λατρείας, της προσευχής και της πίστης της:
1. Υπάρχει, κατ' αρχή, η χρήση των ίδιων των βιβλικών κεί­μενων, τα οποία αποτελούν ένα σημαντικό κομμάτι των ακο­λουθιών. Χρησιμοποιούνται ως μαθήματα (προφητείες, ανα­γνώσματα από την Παλαιά Διαθήκη, περικοπές από το ευαγ­γέλιο και τις επιστολές), ως ύμνοι (άσματα από την Παλαιά Διαθήκη, το Μεγαλυνάριο στην Παναγία, ο ύμνος του Συμε­ών κ.λπ.), και ως ψαλμωδία. Το Ψαλτήρι είναι το κατεξοχή λειτουργικό βιβλίο. Οι ψαλμοί, είτε ολόκληροι είτε σε στίχους και ομάδες στίχων (προκείμενα), διαποτίζουν τις ακολουθίες και αποτελούν, πράγματι, τη σημαντικότερη έκφραση της λει­τουργικής προσευχής. Οι πατέρες και οι εκκλησιαστικοί συγ­γραφείς γνώριζαν το ψαλτήρι απ' έξω και το θεωρούσαν ως τη θεόπνευστη έκφραση όλης της λατρείας.
2. Υπάρχουν, επιπλέον, βιβλικές λέξεις και εκφράσεις που χρησιμοποιούνται αυτούσιες στη Λειτουργία, είτε με την ε­βραϊκή μορφή τους είτε μεταφρασμένες. Οι σημαντικότερες είναι: «Αμήν»: «γενηθήτω, ας γίνει». Αυτή η λέξη δηλώνει την αναγνώριση και αποδοχή από το λαό του Θεού της πραγμα­τικότητας, της αλήθειας, της δύναμης, όλων εκείνων που έχει κάνει ο Θεός και συνεχίζει να κάνει. Κάθε ευχή, κάθε εκφώ­νηση και λειτουργική πράξη «σφραγίζεται» από αυτό το αμήν του λαού. Θα μπορούσαμε δε να ισχυριστούμε ότι Χρι­στιανός είναι αυτός που έχει το δικαίωμα να λέει αμήν, να λαμβάνει δηλαδή και να οικειοποιείται αυτό που ο Θεός του δίνει μέσω της Εκκλησίας.
«Αλληλούια»: σε ελεύθερη μετάφραση «ο Θεός είναι εδώ, δοξάστε τον!» - μια χαρούμενη αναφώνηση εκείνων που βλέπουν και βιώνουν την παρουσία του Θεού· μια από τις βασικές λέξεις της Λειτουργίας, επειδή αποκαλύπτει την ίδια τη φύση της λατρείας, που σκοπό έχει να μας φέρνει στην παρουσία του Θεού.
«Ευλογημένη...». Η βασική βιβλική μορφή λατρείας, που χρησιμοποιείται σε όλη τη Λειτουργία ως έναρξη και άνοιγ­μα της. Μ' αυτή διακηρύσσουμε ότι ο Θεός και ο θρίαμβος του θελήματος και του σκοπού του είναι οι έσχατοι στόχοι όλων των επιθυμιών μας, η αφετηρία της λατρείας μας.
Σ' αυτή την κατηγορία ανήκουν λειτουργικές εκφράσεις του είδους «Άγιος, άγιος, άγιος....», «Θεός Κύριος και έπέφανεν ήμΐν...», και πολλές άλλες που στην Παλαιά Διαθήκη αποτελούσαν έκφραση της προσδοκίας του Ισραήλ για λύ­τρωση και οι οποίες τώρα αποκαλύπτουν την πίστη της Εκ­κλησίας ότι στον Χριστό βρήκαν την εκπλήρωση τους όλες οι ελπίδες και οι προφητείες.
3. Τέλος, όλοι οι ύμνοι και οι ευχές που χρησιμοποιούνται στη Λειτουργία είναι γεμάτοι από εικόνες, σύμβολα και εκ­φράσεις που λαμβάνονται από τη Βίβλο και που απαιτούν τη γνώση των γραφών για την κατανόηση τους. Όταν η Θεοτόκος συγκρίνεται, π.χ., με την «καιόμενη αλλά ού κατακαιόμενη βάτο», με το θυμιατό, το ναό, το όρος κ.λπ., όλες αυτές οι αναφορές απαιτούν τη γνώση όχι μόνο του ιστορικού πε­ριεχομένου των γραφών αλλά επίσης του θεολογικού και συμ­βολικού νοήματος τους. Όροι ή έννοιες όπως «φως», «σκό­τος», «πρωί», «ημέρα Κυρίου», ή τα σύμβολα του νερού, του ελαίου, του κρασιού κ.λπ. - για να κατανοήσουμε πλήρως τη λειτουργική χρήση τους - πρέπει να τους εξετάσουμε μέσα από τη σημασία που έχουν στη Βίβλο.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Το κείμενο αυτό  βρέθηκε μπροστά μου σε ένα ξεφύλλισμα του βιβλίου Λειτουργία και Ζωή από τις εκδόσεις  Αρμός.

2 σχόλια:

πηνελοπη είπε...

Πολυ διδακτικο και θα ηθελα και εγω να πω την ατελη μου γνωμη περι της λειτουργικης γλωσσας.Η Αρχαια ελληνικη διαλεκτος ειναι μια γλωσσα που εχει κατι το ιδιαιτερο.Ειναι ευγενης,απλη,στοχαστικη,λαμπρη,διαχρονικη...και αλλα πολλα.Ακομη ουτε να βρισει μπορει κανεις με αυτη την γλωσσα...Εις δε την νεα ελληνικη που ειναι ποιο απλη δημιουργηθηκαν πολλες ''ακαθαρτες'' λεξεις που χαλουν το λεγομενο γλωσσικο ηθος των συνομιλητων.Πολλοι λεγουν ''δεν καταλαβαινω την Αρχαια ελληνικη διαλεκτο που χρησιμοποιει η εκκλησια'' αλλα απο την αλλη υπαρχουν κατι γεροντακια στο Αγιον ορος που ουτε την αλφαβητο δεν γνωριζουν αλλα η ταπεινωση τους ειναι στον υπερθετικο βαθμο τοσο ωστε ξερουν απεξω ολες τις ακολουθειες!!!Και παλαια δεν ηξεραν οι παπουδες μας να γραφουν αλλα στον εσπερινο πρωτοι πηγαιναν και ειχαν και δικο τους στασιδι στην εκκλησια.Ολοι μας γινομαστε δεκτες θειων μηνυματων κατα την ωρα της θειας λειτουργιας και εξωθεν αναλογα με την πνευματικοτητα,τον αγωνα,την ταπεινωση,την πιστη,την ελπιδα και την αγαπη...πως θα ενιωθα εαν η θεια λειτουργια ηταν στην δημοτικη; Σιγουρα σαν να ημουν στην καθολικη εκκλησια της ελλαδος...Η δημοτικη στη θεια λειτουργια κατεβαζει το πνευματικο επιπεδο της λειτουργιας,οπως πολυ σωστα ειπε ο πατηρ Σοφρωνιος.θα ελεγα δε πως θα ηταν χρησιμο να μαθουμε εμεις το ποιμνιο πρωτα γιατι ηρθαμε σε αυτη τη ζωη ; Γιατι πηγαινουμε στην εκκλησια και μετα μιλουμε για τα υπολοιπα./////////Η λειτουργικη γλωσσα στην αρχαια ελληνικη δεν εκπιπτει ποτε ....πηνελοπη

Αλντεμπαράν είπε...

Καλημέρα Πηνελόπη!
όμορφο το σχόλιο σου.Το κείμενο του π.Σοφρώνιου το έχω διαβάσει, σκέφτομαι να το κάνω και ανάρτηση αυτές τις μέρες.

Δημοφιλείς αναρτήσεις

Follow by Email