Κυριακή, 26 Ιουλίου 2009

η μνήμη του Θεού γεννά την προσευχή.

Αναγνώσεις πορείας και δεν είναι εύκολο έτσι ανέραστα να ακολουθείς τον Ιησού, να κοιτάς τα αστέρια , να αποφασίζεις να γίνεις μοναχός ή να ερωτεύεσαι μια κοπέλα. Δεν μπορείς ανέραστα να κάνεις και να είσαι τίποτα. Ούτε τον κανόνα σου δεν μπορείς να κάνεις ανέραστα…

Ένας αδελφός έγραψε: «όποιος αγαπά τον Κύριο, πάντοτε Εκείνον σκέφτεται και η μνήμη του Θεού γεννά την προσευχή. Αν δεν θυμάσαι τον Κύριο, τότε δεν θα προσεύχεσαι. Και χωρίς την προσευχή η ψυχή δεν θα παραμένει στην αγάπη του Θεού, γιατί με την προσευχή έρχεται η χάρη του Αγίου Πνεύματος. Η προσευχή προφυλάσσει τον άνθρωπο από την αμαρτία, γιατί ο προσευχόμενος νους είναι απασχολημένος με τον Θεό και στέκεται με ταπεινωμένο πνεύμα ενώπιον του προσώπου του Κυρίου, τον Οποίο γνωρίζει η ψυχή του προσευχόμενου»[i].


[i] Ο ΑΓΙΟΣ ΣΙΛΟΥΑΝΟΣ Ο ΑΘΩΝΙΤΗΣ, Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Έσσεξ, Αγγλία, 2003, μεταγλώττιση της στ΄ έκδοσης στη δημοτική, Λόγος για την προσευχή σελ,364

Τετάρτη, 22 Ιουλίου 2009

Ωρολόγιο




Εισαγωγή
Η λέξη ώρα στα αρχαία ελληνικά είχε δυο έννοιες επιφανειακά εντελώς άσχετες μεταξύ τους· σήμαινε [α] τη φροντίδα, και [β] τη χρονική περίοδο. Στη βυζαντινή ελληνική οι δυο έννοιες συνέπεσαν και η λέξη χρησιμοποιήθηκε για να δηλώσει μια πραγματικότητα που συνδύαζε τον καθορισμένης διάρκειας χρόνο με την επιμελή φροντίδα· σήμανε τη για ορισμένο χρόνο φρούρηση στρατιωτικών εγκαταστάσεων, αυτό που λέμε σήμερα σκοπιά (ο τάδε στρατιώτης έβγαλε τη σκοπιά 4-6). Η λέξη μπήκε σύντομα στη μοναστηριακή ορολογία με την ίδια έννοια και τη διαφορά ότι τώρα δεν αναφερόταν σε στρατιώτες και φρούρια, αλλά σε ασκητές και σε επάλξεις προσευχής.
Έργο του μοναχού, αγωνιστή για την άλωση της Βασιλείας του Θεού, είναι η αδιάλειπτη προσευχή, η έγνοια να παραμένει αδιάκοπη η επικοινωνία γης και ουρανού. Έτσι, ώρες ονόμαζαν οι βυζαντινοί μοναχοί κάποια χρονικά διαστήματα έντασης προσευχής, που, μάλιστα, συνέπιπταν με τις αντίστοιχες αλλαγές της φρουράς στους πύργους των οχυρών που, πολλές φορές, περιέβαλλαν τα μοναστήρια. Συνήθως η πρώτη ώρα άρχιζε να υπολογίζεται με την ανατολή του ήλιου. Με τον καιρό ταξινομήθηκαν οι προσευχές κατά τη διάρκεια της ημέρας σε τέσσερις φάσεις που κάλυπταν την 1η, 3η, 6η και 9η ώρα, και οι Ακολουθίες που θεσπίστηκαν ονομάστηκαν αντίστοιχα Α' Ώρα, Γ' Ώρα, ΣΤ' Ώρα και Θ' Ώρα.
Τώρα, θα πείτε, περισσεύει να εξηγήσουμε τι είναι στη γλώσσα της λατρείας το Ωρολόγιο. Δεν είναι παρά το βιβλίο που περιέχει τις τέσσερις Ακολουθίες των Ωρών. Σχεδόν το βρήκαμε. Ας φέρουμε υπόψη κάποιες ακόμα πληροφορίες. Οι βυζαντινοί στρατιωτικοί, τις νυχτερινές σκοπιές, από τη δύση ίσαμε το ξημέρωμα, δεν τις ονόμαζαν ώρες, τις έλεγαν φυλακές (ρήμα φυλάττω). Στα μοναστήρια, όπου, ως γνωστόν, η νύχτα χρησιμοποιείται περισσότερο για προσευχή, είχαν ήδη οργανώσει το νυχτερινό χρόνο σε περιόδους προσευχής και δεν είχαν ανάγκη τη στρατιωτική τακτική και ορολογία. Οι Ακολουθίες της νύκτας, δηλαδή το Απόδειπνο, ο Εσπερινός, το Μεσονυκτικό και ο Όρθρος είχαν τα ονόματά τους, παρμένα από το χρόνο, πάλι, της τέλεσής τους, αμέσως μετά το δείπνο η πρώτη, περί λύχνων αφάς, δηλαδή το εσπέρας, όταν μετά τη δύση του ήλιου φαίνεται το πρώτο αστέρι η δεύτερη, στη μέση της νύκτας η τρίτη, και πριν και κατά το λυκαυγές, δηλαδή καθώς αχνοφέγγει, καθώς ανατέλλει ο Αυγερινός η τέταρτη. Οι Ακολουθίες αυτές (το σταθερό τους μέρος) είναι επίσης καταγραμμένες στο Ωρολόγιο για λόγους πρακτικούς, για να 'ναι, δηλαδή, συγκεντρωμένες όλες οι Ακολουθίες του νυχθημέρου στο ίδιο βιβλίο. Για τον ίδιο λόγο στο Ωρολόγιο, όταν εκδίδεται τύποις, προστίθενται και άλλες μικρές ασματικές, κυρίως, Ακολουθίες, όπως οι διάφοροι Παρακλητικοί Κανόνες που εντάσσονται κατά τη μοναστηριακή τάξη στις βασικές Ακολουθίες, ο Ακάθιστος Ύμνος, η Ακολουθία της Μεταλήψεως. Επίσης δημοσιεύονται στο Ωρολόγιο κάποιες εναλλακτικές Ακολουθίες, όπως τα Τυπικά, δηλαδή η Ακολουθία που τελείται αμέσως μετά τον Όρθρο, όταν δεν τελείται η Θεία Λειτουργία, ή το Μικρό Απόδειπνο που αποτελεί σύντμηση του αρχαίου (μεγάλου) Αποδείπνου. Τέλος εντάσσονται στο Ωρολόγιο και οι τέσσερις σπάνια τελούμενες --συνήθως από ερημίτες-- ενδιάμεσες των Ωρών μικρές Ακολουθίες, τα Μεσώρια.
Επειδή το Ωρολόγιο είναι βιβλίο καθημερινής χρήσης από τους ψάλτες, γιαυτό οι εκδότες του, ρίχνουν μέσα στην ύλη του και πολλά στοιχεία που ανήκουν στα υμνολογικά βιβλία. Έτσι, φυλλομετρώντας ένα σύγχρονο Ωρολόγιο βρίσκει κανείς δημοσιευμένες ομάδες ύμνων που πιθανολογεί ο εκδότης πως θα διευκολυνθεί ο ψάλτης αν τις βρει πρόχειρα εκεί. Η πιο εκτεταμένη τέτοια ομάδα είναι τα απολυτίκια και τα κοντάκια όλων των γιορτών και όλων των Αγίων των οποίων τελείται η μνήμη στη διάρκεια του εορτολογικού έτους. Απολυτίκια ονομάζονται σύντομοι ύμνοι που προορίζονται για το τέλος, την απόλυση των Ακολουθιών· σήμερα τα απολυτίκια ψάλλονται στη θέση τους μόνο στον Εσπερινό· επίσης ψάλλονται στη Θεία Λειτουργία, πριν και μετά τη Μικρή Είσοδο. Τα κοντάκια είναι αρχαιότροποι ύμνοι, που συνηθίζονταν πολύ τον 6ο και 7ο αιώνα. Τότε κατασκευάζονταν μακρά ποιήματα πολύστροφα, διηγηματικά, σχεδόν επικά. Είχαν μια πρώτη, εισαγωγική στροφή και ακολουθούσαν άλλες. Ελάχιστα από τα παλαιά εκείνα κοντάκια διασώθηκαν ολόκληρα (ο Ακάθιστος Ύμνος του Ρωμανού του Μελωδού είναι το γνωστότερο), έφτασαν, όμως, στα νεότερα χρόνια πολλές εισαγωγικές στροφές κοντακίων. Απομιμούμενοι αυτές, πολλοί υμνωδοί δημιούργησαν καινούριους ύμνους για γιορτές και Αγίους, που τους ονομάζουμε σήμερα κοντάκια. Μερικές, λοιπόν, χιλιάδες απολυτίκια και κοντάκια, συνθεμένα από δεκάδες παλαιούς και νέους υμνογράφους, θησαυρίζονται στο Ωρολόγιο καταλαμβάνοντας το ήμισυ, σχεδόν, του όγκου των συγχρόνων εκδόσεών του.
Και, για να ολοκληρώσουμε την περιγραφή του περιεχομένου του λειτουργικού βιβλίου με το παράξενο όνομα, να σημειώσουμε πως στο πνεύμα της διευκόλυνσης που προαναφέραμε, στο Ωρολόγιο μπορεί κανείς να βρει και πλήθος άλλες πληροφορίες για Αγίους και γιορτές, που το καθιστούν, εν πολλοίς, ψυχωφελέστατο εντρύφημα για κάθε πιστό.

Να ευχαρηστήσω τον kosky και το υφαντό του για αυτη την πανέμορφη εισαγωγή στο μικρό ωρολόγιο.

Σάββατο, 18 Ιουλίου 2009

να ιστορεί στην καρδιά του ο γέροντας την Αγάπη...

Κάθισα δίπλα του και με φιλοξένησε, μέσα στο σπιτικό μου, ο γέροντας! Δεν άνοιξα την πόρτα και μπήκε, αυτός κάθισε δίπλα μου και με άφησε να δώ βαθιά μέσα μου τον πιο μακρινό και άγνωστο εαυτό μου που είναι ο Ά(α)λλος. Ήταν Αυτός ανάμεσα μας, η αγάπη Του για άλλη μια φορά σαρκώθηκε, την ιστόρησε και συνεχίζει να την ιστορεί στην πορεία της ζωής του ο γέροντας , ιστορεί την Αγάπη του Θεού πάνω στην καρδιά του. Και είναι τόσο όμορφο να στέκεσαι για λίγο δίπλα σε καλλιτέχνες και ποιητές, να σε παίρνει αυτός ο αββάς και να σου μιλάει για την τέχνη της αγιογραφίας, την υμνωδίας, της άσκησης και της προσευχής.

Εδώ στον τόπο αυτό γεννιέται ο Έρωτας για τον Θεό, αν τον ψάχνεις θα έρθει να σε βρει, μέρες και μίλια μακριά από τον τόπο που τον ζητούσες. Θα σου επιτρέψει να καταλάβεις πως ήταν οι μέρες σου, αυτές που σε έφεραν ως εδώ, η μυστική παρουσία Του μέσα σου. Αρχή λέει της προσευχής ο πατέρας Σωφρόνιος είναι η αίσθηση της αμαρτίας μέσα μας. Να τον ψάχνεις και αυτή η αναζήτηση σου να είναι η προσευχή… να είναι και οι προσευχές που διαβάζεις προσευχή … η προσευχή της προσευχής όμως! Να είναι αυτός ο πόθος για συνάντηση μαζί Του. Το ένδυμα του γάμου, να είναι όλη σου η ζωή και μέσα από ότι κάνεις και δεν κάνεις, ότι λες και ότι δεν λες, όσα πονάς και υποφέρεις και όλα όσα με ευχαρίστηση συναπαντάς, να είναι τα υλικά για αυτό σου το υφαντό…

Τετάρτη, 1 Ιουλίου 2009

"αυτός που ακολουθεί"




Ο Αλντεμπαράν … είναι ένα αστέρι μακρινό. Είναι Αλήθεια πως δεν το έχω αντικρίσει ποτέ με το ¨μικρό μου¨ τηλεσκόπιο. Πως θα καταφέρω όμως να το αντικρίσω με τηλεσκόπιο όταν, δεν ξέρω ούτε με γυμνό οφθαλμό να το διακρίνω στον Αττικό ουρανό;
Μου αρέσει το όνομα του ¨Αυτός που ακολουθεί¨ και τώρα που γράφω αυτή την ανάρτηση είναι η αλήθεια πως γεννήθηκε μέσα μου ο πόθος να το αντικρίσω. Στο internet είναι γνωστό πως θα βρω αρκετές πληροφορίες, θα ψάξω είναι η αλήθεια, αυτό όμως που θέλω είναι να βρω κάποιον ο οποίος γνωρίζει καλά τον Αττικό ουρανό. Που ξέρει να διακρίνει και να αναγνωρίζει τους Αστέρες και όχι μόνο αυτό… να βλέπει ακόμα πιο καθαρά από ότι εγώ. Να βλέπει ακόμα και αυτά που εγώ δεν βλέπω… και να μου μιλήσει για αυτά που η ενασχόληση μου με τον βραδινό ουρανό θα μου κάνει γνωστά στο μέλλον.
Από μικρός, στην παιδεία που μου πρόσφερε αυτός ο τόπος, που με θέλει να μεγαλώνω σκυφτός πάνω από βιβλία, είναι λίγες οι φορές που αναγνώρισα στο βλέμμα των ανθρώπων αστέρια… βλέμματα φωτεινά που σε κάνουν να αγαπήσεις, να μαγευτής από τον ουρανό μέσα τους. Ο Αττικός ουρανός είναι αλήθεια δεν σου επιτρέπει να δεις πολλά πράγματα. Η ζωή μέσα στην Αθήνα όμως και αυτό το οποίο μας πουλάνε για ζωή και εγώ σαν βλάκας το τρώω, είναι ακόμα χειρότερη. Δεν σου επιτρέπει να δεις, ούτε μέσα σου, ούτε έξω, αστέρια. Το μόνο που βλέπεις και το μόνο που εκπέμπεις είναι η σκοτεινιά … αυτή η σκοτεινιά που επιτρέπει στα φωτεινά βλέμματα των περαστικών να καθρεπτιστούν μέσα μας για λίγο και να επιτρέψουν στο λιγοστό αυτό φως να μας κάνει μικρούς προσκυνητές Του.
Θέλησα να σε ακολουθήσω και χάθηκα αδερφέ μου. Σε ευχαριστώ που από εκεί πάνω στον Ουρανό επιτρέπεις στο Αστέρι αυτό να γεννηθεί στην καρδιά μου… είναι μέρες που το βλέπω καθαρά και άλλες που η ενασχόληση μου με τα πράγματα του κόσμου με κάνει να λησμονήσω τον τρόπο που πρέπει να το κοιτάς για να μπορέσεις να το δεις.
Αυτός που ακολουθεί άρχισε τις ακολουθίες…

Δημοφιλείς αναρτήσεις

Follow by Email