Δεν πρέπει να εμπιστευόμαστε τον λογισμό και τα αισθήματα μας.

Επειδή δουλεύουμε ακόμα στα πάθη, δεν πρέπει να εμπιστευόμαστε στο λογισμό και στα αισθήματα μας, γιατί στραβός οδηγός και τα καλά τα κάνει στραβά.

Αββάς Δωρόθεος

Δεν πρέπει να εμπιστευόμαστε τον λογισμό και τα αισθήματα μας.  

Προσέξτε τον συνδυασμό, του λογισμού με τα αισθήματα. Σας έχω πει και άλλες φορές και σας έχω αναλύσει τον τριπλό τρόπο με τον οποίο ζούμε και ασκούμαστε μέσα στην Εκκλησία.  

Είναι η σαρκική έκφραση, αυτό το οποίο βγάζω μέσα από τα αισθητήρια.  

Είναι η νοητική έκφραση, αυτό που έχουμε στο νου μας. 

Και είναι η καρδιακή έκφραση, αυτό που έχουμε μέσα μας.  

Και σας έχω πει, ότι κάθε αρετή και κάθε αγιασμένη προσπάθεια που κάνουμε στην Εκκλησία, προσπαθούμε να την μπολιάσουμε σε αυτά τα τρία στάδια την δικής μας πνευματικής ισορροπίας. Σίγουρα, ξεκινάμε από το ένα και πάμε και στα άλλα τα δύο. Αλλά ο σκοπός είναι και τα τρία αυτά στοιχεία της ζωής μας, να αγιασθούν από το θέλημα του Θεού. Η εξωτερίκευση μέσα από τα αισθητήρια, ο νους, να είναι σε αυτά τα πράγματα και η καρδιά, η οποία θα είναι μπολιασμένη σε αυτά τα πράγματα.  

Εδώ [ο αββάς Δωρόθεος] κάνει κάτι άλλο. Εδώ ομιλεί για λογισμό και για αισθήματα. Προσέξτε διαφοροποιεί τις λέξεις. Πρώτα, πρώτα δεν πρέπει να εμπιστευόμαστε τον λογισμό και τα αισθήματα μας. Αναφέρεται ο λογισμός για το νου και αναφέρονται τα αισθήματα για την καρδιά. Εδώ δηλώνει ο αββάς Δωρόθεος ότι ο νους μας, αν δεν είναι κοντά στο Θεό και αν δεν ασκείτε κατά τον Χριστό και αν δεν έχει στο νου τον Χριστό και αν δεν έχει μνήμη Θεού και αν δεν έχει μνήμη θανάτου και όλα εκείνα τα οποία αρμόζουν στο νου. Ο νους μας γίνεται λογισμός.  

Νους είναι εκείνος ο οποίος νοεί. Και νοεί μόνο εκείνος ο οποίος νοεί τον κτίστη Του και αν καταλάβει τον Κτίστη Του και τον Πλάστη Του. Γιατί αν νοεί τον Κτίστη Του θα καταλάβει και όλα τα κτίσματα που είναι γύρω του. Αν όμως δεν είναι στραμμένος στον Κτίστη και δεν αναφέρεται σε Αυτόν, ο νους δεν βρίσκει πια τον λόγο των πραγμάτων και τότε γίνεται λογισμός. Αυτό σημαίνει, που ψάχνεται από εδώ και από εκεί. Έχει ιδέες για τα πράγματα, αυτή η ποικιλία των ιδεών οι οποίες των διχάζουν και τον διασπείρουν. Εκείνος ο οποίος δεν έχει το νου του στραμμένο στο Θεό όπως το έχουμε πει ως μνήμη Θεού καθημερινή, αυτός αποκτάει αυτόν τον διχασμό του νοός που γίνεται πια λογισμός. Είναι η ποικιλία των ιδεών και ενώ έχει ποικίλες ιδέες, είναι διχασμένος. Δεν με πειράζει η ποικιλία των ιδεών, με πειράζει ότι είναι διχασμένος και χτυπιέται ανάμεσα σε μια ιδέα και ανάμεσα στην άλλη ιδέα και δεν μπορεί να μαζέψει το νου του. Και αυτός ο διχασμός πιά, επειδή πρέπει να εξωτερικευτεί, περνάει και στα αισθητήρια. Και κάνει αυτός ταραγμένες κινήσεις ή από την άλλη την μεριά αυτός ο διχασμός του νοός, περνάει μέσα στην καρδιά. Και επειδή η βίωση του Θεού δεν έγινε καρδιακό γεγονός, δεν υπάρχει ταπείνωση, δεν υπάρχει πραγματική αγάπη, τότε η καρδιά βιώνει αισθήματα. Προσέξτε βιώνει πράγματα τα οποία τα λέμε εμείς κάποια αισθήματα. Η λέξη αίσθημα δεν είναι κακό. Αλλά εδώ πέρα η λέξη αίσθημα στην γλώσσα του αββά Δωροθέου είναι η τροποποίηση αυτού του καρδιακού. Και το καρδιακό έχει μέσα αίσθημα αλλά έχει αίσθημα το οποίο καταυγάστηκε από την αγάπη του Θεού και την ταπείνωση.  

Παράδειγμα αν λέω πώς έχω αίσθημα για κάποιον άνθρωπο και τον αγαπώ αλλά δεν έχω μέσα μου τον Θεό. Αυτό είναι κάτι ρομαντικό δεν είναι κάτι βαθύ, αυτό το αίσθημα είναι κάτι επιφανειακό. Όταν μιλούμε για αισθήματα αν μπορώ να δώσω τρόπους ορολογίας τουλάχιστον όταν λέμε αίσθημα αν το λέμε όπως το λέμε, να το λέμε έχοντας αγάπη και ταπείνωση και μετά να μπορούμε να μιλήσουμε για αισθήματα. Αν το αίσθημα είναι χωρίς αυτή την προϋπόθεση τότε το αίσθημα είναι κάτι ξεκρέμαστο και ενώ ο νους είναι διχασμένος, έχει διασκορπιστεί έρχεται και η καρδία να διασκορπιστεί και ομιλούμε για αισθήματα, μιλούμε για γλυκά πράγματα χωρίς όμως μέσα μας να έχουμε την αγάπη του θεού και την ταπείνωση. Και αν δεν τα έχεις αυτά τα δύο μέσα σου αυτά τα γλυκά αισθήματα δεν μπορούν να κρατήσουνε και μια μέρα θα σταματήσουνε και μια μέρα μπορείς να μισήσεις και αυτά που δήθεν αγαπούσες και τότε η καρδιά θα ζήσει αυτή την τραγωδία . Έλεγες που αγαπούσες και ενώ έλεγες που αγαπούσες ,η αγάπη σου έγινε μίσος και τότε ο διχασμός του νοός γίνεται οριστικός διχασμός της καρδιάς και ο μέσα άνθρωπος είναι πια διχασμένος και ο μέσα άνθρωπος είναι μια ολόκληρη τραγωδία και ο μέσα άνθρωπος δεν μπορεί να βρει ανάπαυση στην ζωή του. Έτσι δεν βρίσκουμε ανάπαυση! Πόσες φορές μέσα από δήθεν αισθήματα τα οποία έχουμε και αγαπήσαμε [υποτίθεται] κάποιον άνθρωπο και μετά από καιρό στρεφόμενοι στον ίδιο άνθρωπο κάτι μας πονάει, δεν ξέρω γιατί; Και αυτό εμείς το πληρώνουμε. Η καρδιά μας γίνεται διχασμένη και ποτέ δεν αναπαυόμαστε. Έρχεται λοιπόν εδώ ο αββάς Δωρόθεος να κριτικάρει αυτήν την λανθασμένη σκέψη τον λανθασμένο νου και την λανθασμένη καρδιά. Αυτό σημαίνει που αν δεν προσπαθήσετε για την μνήμη του Θεού και αν δεν προσπαθήσετε για την ταπείνωση, μην περιμένετε να έχετε μαζεμένο μυαλό και μην περιμένετε η καρδιά σας κάπου να αναπαυθεί, η καρδιά θα είναι διχασμένη και φυσικά επακόλουθο είναι να στραφείτε απέναντι του εαυτού σας και να γελοιοποιείστε λέγοντας πως κάποια μέρα κάποιον τον αγαπούσατε πολύ και μετά δεν τον αγαπούσατε και έγινε η αγάπη μίσος ,άρα σημαίνει που δεν υπήρχε αγάπη, υπήρχε αυτή η στραβή έννοια η συναισθηματική και η ρομαντική έννοια, της κατ’ επίφασιν αγάπης. Έρχεται λοιπόν εδώ ο αββάς Δωρόθεος και ψάχνοντας τα βάθη της υπάρξεως μας το κριτικάρει αυτό και αποκαλύπτει την πραγματικότητα όπως είναι. Άρα πριν να τολμήσετε να πείτε την λέξη αγάπη, γιατί είναι πολύ μεγάλη λέξη, και ο Θεός αγάπη εστί, αυτό που λεμέ αγάπη, θα το βάλετε κάτω και θα το ορίσετε από την έννοια πια της προσφοράς, της θυσίας και της ταπεινώσεως. Και αν αυτό μπορεί να λειτουργήσει όχι μια δυο μέρες και δυο μήνες γιατί μπορεί να είναι κάποιος εξωτερικός ενθουσιασμός αν μπορεί να λειτουργήσει μόνιμα σταθερά και χωρίς να διακόπτετε από αιτίες που είναι εξωτερικές επειδή ο άλλος δεν ανταποκρίνεται στην αγάπη μου. Και αν παρόλο που ο άλλος δεν ανταποκρίνεται στην αγάπη μου αυτό συνεχιστεί να υπάρχει στην καρδιά μου ως θυσία και ως προσφορά υπάρχει, τότε σημαίνει που υπάρχει πραγματική ρίζα αγάπης και από εκεί μετά μπορείς να κουβεντιάσεις για αγάπη η οποία όπως πια έχω πει και άλλες φορές πια, μεγαλώνει και αυξάνεται. Αλλιώς είναι ένα εξωτερικό αίσθημα το οποίο καταλύεται και γίνεται τραγωδία.

 

Απομαγνητοφωνημένο απόσπασμα από ομιλία του π. Κωνσταντίνου Στρατηγόπουλου που έγινε στις 4 Απριλίου του 1993

ΑΙΣΘΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ

 Πηγή : εδώ 

ΑΙΣΘΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ 

 Γεώργιος Κόρδης 

Στην βυζαντινή ζωγραφική, που είναι ελληνικός εικαστικός τρόπος, ποτέ δεν είναι προτεραιότητα ο εξεικονισμός του συναισθηματικού κόσμου των εικονιζομένων προσώπων που συμμετέχουν σε γεγονότα. Ακολουθώντας μάλλον την ανάλογη διαχείριση της ελληνικής κλασσικής περιόδου, οι βυζαντινοί μαΐστορες αποδίδουν τα αισθήματα των εικονιζομένων αλλά όχι τα συναισθήματά τους που είναι έτσι κι αλλιώς ιδιατέρως τρεπτά και δευτερεύοντα. 

Έτσι εικονίζουν συχνά την σταθερή αγάπη και την τρυφερότητα που νιώθει η Παναγία για τον Χριστό, αλλά όχι τη χαρά της ή άλλα συνασθήματά της που πιθανότατα θα ένιωθε σε διάφορες στιγμές. 

Εκφράζουν το πένθος αλλά όχι την λύπη και τον εσωτερικό πόνο που νιώθει ένα πρόσωπο μπροστά στον θάνατο αγαπημένου. 

Έτσι η ζωγραφιά, αφού δεν είναι στερημένη αισθημάτων είναι αληθινή, αλλά δεν εκφυλίζεται σε τόπο έκφρασης συναισθηματισμού ο οποίος δεν περιγράφει κάτι περισσότερο από την στιγμιαία, δηλαδή τρεπτή, κατάσταση ενός προσώπου. Αντίθετως, αποτυπώνοντας τα αισθήματα δηλώνεται η υπαρξιακή (περισσότερο σταθερή) κατάσταση των εικονιζομένων, το πώς στέκονται και πώς συμμετέχουν ουσιαστικά στα γεγονότα της ζωής. 

Η εικαστική έκφραση των αισθημάτων στην Βυζαντινή ζωγραφική, όπως και στην ελληνική τέχνη της κλασσικής περιόδου, γίνεται μέσα από τις κινήσεις τους και τον τρόπο της σύνθεσης κι όχι τόσο με τις συσπάσεις των χαρακτηριστικών του προσώπων τους και συχνά με την χρήση κωδικοποιημένων στάσεων που συνιστούν σε κάθε κοινωνία μια άδηλη γλώσσα επικοινωνίας κοινής αποδοχής. 

Δύο όμορφα παραδείγματα από το τοιχογραφικό συνολο του Αγίου Παντελεήμονα στο Νέρετζι (Βόρεια Μακεδονία) 1164μχ. 

Το πρώτο είναι η κεφαλή του αγίου Ιωάννη του Θεολόγου, ο οποίος θρηνεί όπως και όλα τα πρόσωπα της σκηνής του Επιταφίου Θρήνου ενώ κρατεί σεβαστικά και τρυφερά το χέρι του νεκρού Χριστού. Εδώ εκφράζεται ο θρήνος για τον θάνατο του Διδασκάλου αλλά και η αγάπη του γι' αυτόν χωρίς συνασθηματισμό. 

 

Το δεύτερο είναι από το Γεννέσιο της Θεοτόκου. Η κλινήρης λεχώ Αγία Άννα έχει αγκαλιάσει με το δεξί της χέρι μια θεραπαινίδα (για να στηριχτεί ή να την στηρίξει) η οποία έχει γείρει επάνω της και τρυφερά αγγίζει την κοιλιά της (για να της πάρει τον πόνο του τοκετού ή για να εκφράσει την αγάπη της γι' αυτήν;). Υπέροχο δείγμα εικαστικής έκφρασης τόσων πολλών για την ψυχική κατάσταση των εικονιζομένων με τόσο λιτό τρόπο χωρίς το έργο να ευτελίζεται σε ένα συναισθηματικό και μελλοδραματικό τοπίο.

Περί ἀλλαγῆς τῶν συναισθημάτων μας.

Περί τοῦ Ἀββᾶ Δανιήλ καί ἐρώτηση περί ἀλλαγῆς τῶν συναισθημάτων μας. 

Ἀββᾶς Κασιαννός

 πηγή : εδώ

Σχετικά μὲ τὸ βίο τοῦ ἀββᾶ Δανιήλ.

ΑΒΒΑΣ ΚΑΣΣΙΑΝΟΣ: Ἀνάμεσα σ’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς ἥρωες τῆς «κατὰ Θεόν» φιλοσοφίας, συναντήσαμε καὶ τὸν ἄββα Δανιήλ. Ὃ ἀββᾶς Δανιήλ, ὄχι μόνο ἦταν ἰσάξιος σ’ ὅλες τὶς ἀρετὲς μὲ αὐτοὺς ποὺ ἔμεναν στὴν ἔρημό της Σκήτης, ἀλλὰ εἶχε ὡς ἰδιαίτερο χαρακτηριστικό του τὸ χάρισμα τῆς ταπεινοφροσύνης. Ἢ μεγάλη καθαρότητα καὶ ἢ πραότητα τοῦ ἄββα Δανιὴλ ἔκαναν τὸν ἄββα Παφνούτιο, ὁ ὅποιος ἦταν ὁ ἱερέας αὐτῆς τῆς ἐρήμου, νὰ τὸν ἐπιλέξει ἀνάμεσα ἀπὸ πολλοὺς ἄλλους πιὸ ἡλικιωμένους γιὰ νὰ γίνει διάκονος.

Ὁ ἀββᾶς Παφνούτιος ἦταν τόσο ἐνθουσιασμένος ἀπὸ τὴν ἀρετὴ τοῦ ἄββα Δανιὴλ ὥστε, θεωρώντας τὸν ἰσάξιό του καὶ ἰδιαίτερα μερισματοῦχο, βιαζόταν νὰ τὸν κάνει ἐπίσης καὶ ἰσόβαθμο κατὰ τὴν ἱερατικὴ τάξη. Στὸ πρόσωπο τοῦ ἄββα Δανιήλ, ὁ ἀββᾶς Παφνούτιος ἔβλεπε τὸν ἄνθρωπο, ὁ ὅποιος θὰ μποροῦσε ἀργότερα νὰ τὸν διαδεχθεῖ. Γι’ αὐτὸ τὸν προήγαγε σχετικὰ νωρίς, ἐνῶ ζοῦσε ἀκόμη ὁ ἴδιος, στὸ ἀξίωμα τῆς ἱεροσύνης.

Ὃ ἀββᾶς Δανιὴλ ὡστόσο δὲν ἔπαυσε νὰ διατηρεῖ, καὶ σ’ αὐτὴ τὴν ἀνώτερη θέση ποὺ ἄνηλθε,τὴν προηγούμενη συνηθισμένη τοῦ ταπείνωση. Ποτὲ δὲν προβλήθηκε, ὅταν παρευρισκόταν ὁ δάσκαλός του, γιὰ τὴν ἀνώτερη τάξη στὴν ὁποία προκρίθηκε, ἀλλὰ ἐπέμενε πάντα, ὅταν ὁ ἀββᾶς Παφνούτιος τελοῦσε τὴ Θεία Λειτουργία, νὰ ἐκτελεῖ αὐτὸς τὰ καθήκοντα τοῦ πρώτου ἀξιώματός του, σὰν νὰ ἦταν μόνο διάκονος.

Ὡστόσο, ὁ ἀββᾶς Παφνούτιος, ἂν καὶ ἦταν τόσο ἅγιος ἄνθρωπος καὶ εἶχε ἀκόμη καὶ προορατικὸ χάρισμα, στὴν περίπτωση τοῦ ἄββα Δανιήλ, δὲν εἶδε τὰ γεγονότα νὰ ἐπαληθεύουν τὶς ἔλπιδές του σὲ ὅτι ἀφοροῦσε τὸ θέμα τῆς διαδοχῆς καὶ τὴν ἐκλογὴ ποὺ ὁ ἴδιος εἶχε κάνει. Γιατί ὁ ὑποψήφιος διάδοχός του ἔφυγε ἀπ’ αὐτὴ τὴ ζωὴ λίγο πρὶν φύγει γιὰ τὸν Οὐρανὸ αὐτὸς ὁ ἴδιος.

Ερώτηση γιὰ τὴν αἰτία τῆς ξαφνικῆς ἀλλαγῆς τῶν συναισθημάτων μας. Πῶς γίνεται καί, ἐνῶ νιώθουμε πολλὴ χαρά, ξαφνικά μας καταλαμβάνει τέλεια ἀποθάρρυνση καὶ θλίψη;

Σ’ αὐτὸν λοιπὸν τὸν μακάριο ἄββα Δανιὴλ θέσαμε μία μέρα τὴν ἑξῆς ἐρώτηση: Γιατί ἄραγε, ὅταν ἀποσυρόμαστε στὰ κελιά μας γιὰ νὰ προσευχηθοῦμε, μᾶς περιλούει ἕνα κύμα Θείου φωτὸς καὶ αἰσθανόμαστε νὰ πλημμυρίζει ἀπὸ ἀγαλλίαση καὶ ἀνείπωτη χαρὰ ἢ καρδιά μας καὶ φθάνουμε σὲ κατάσταση, τὴν ὅποια ὄχι μόνο δὲν μποροῦμε νὰ περιγράφουμε, ἀλλὰ οὔτε κὰν νὰ τὴ συλλάβει ὁ νοῦς μας; Γιατί τότε ἢ προσευχὴ βγαίνει καθαρὴ καὶ ἀνεμπόδιστη καὶ ἢ ψυχῆ γεμάτη πνευματικοὺς καρποὺς δέχεται τὴν ἐσωτερικὴ πληροφορία ὅτι οἱ δεήσεις της, ποὺ δὲν διακόπτονται οὔτε καὶ κατὰ τὴν ὥρα τοῦ ὕπνου, φθάνουν γρήγορα στὸν οὐρανὸ καὶ γίνονται ἀποδεκτὲς ἀπὸ τὸν Θεό;

Καὶ γιατί μετὰ ξαφνικὰ καὶ χωρὶς κανένα λόγο μας καταλαμβάνει μία ἀνεξήγητη ἀγωνία; Νιώθουμε τότε νὰ μᾶς πλακώνει μία θλίψη βαριά, χωρὶς νὰ ὑπάρχει καμιὰ ἐμφανὴς αἰτία ποὺ νὰ τὴν ἔχει προκαλέσει. Μετὰ στερεύει αὐτὴ ἢ πηγὴ τῶν μυστικῶν βιωμάτων μας καὶ φθάνουμε σὲ τέτοιο σημεῖο, ὥστε καὶ τὸ κελί μας ἀκόμα νὰ μᾶς γίνεται ἀνυπόφορο. Ὅταν βρισκόμαστε σ’ αὐτὴ τὴν κατάσταση ἀποστρεφόμαστε τὴ μελέτη, καὶ ὁ νοῦς μας διασπᾶται κατὰ τὴν ὥρα τῆς προσευχῆς καὶ τρέχει ἀκατάπαυστα ἐδῶ καὶ ἐκεῖ. Αἰσθανόμαστε σὰν νὰ εἴμαστε μεθυσμένοι. Ἀναστενάζουμε, προσπαθοῦμε νὰ ἐπαναφέρουμε τὸ νοῦ μας στὴν πρώτη του κατεύθυνση. Μάταια ὅμως! Ὅσο περισσότερο προσπαθοῦμε νὰ τὸν ἐπαναφέρουμε στὴ μνήμη τοῦ Θεοῦ, τόσο πιὸ πολὺ αὐτὸς γλιστράει καὶ ξεφεύγει σὲ ἄσκοπες περιπλανήσεις καὶ τελικὰ παραμένει ἄκαρπος. Οὔτε ὁ πόθος τῆς Βασιλείας τῶν Οὐρανῶν, ἀλλὰ καὶ οὔτε ὁ φόβος τῆς Κόλασης εἶναι ἱκανὰ νὰ μᾶς ξυπνήσουν ἀπὸ τὸ λήθαργό μας.

Πάνω σ’ αὐτὲς τὶς ἀπορίες μας ὁ ἀββᾶς Δανιήλ μας ἔδωσε τούτη ἐδῶ τὴν ἀπάντηση.

ΑΒΒΑΣ ΔΑΝΙΗΛ: Οἱ Πατέρες μας ἔχουν πεῖ ὅτι ἢ στειρότητα τοῦ πνεύματος, γιὰ τὴν ὁποία μιλᾶτε, ὀφείλεται σὲ τρεῖς αἰτίες: Ἐνδέχεται νὰ εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς ἀμέλειάς μας. Μπορεῖ νὰ εἶναι δαιμονικὸς πειρασμός. Δὲν ἀποκλείεται ἐπίσης νὰ εἶναι καὶ μία δοκιμασία, τὴν ὁποία παραχωρεῖ ἢ Θεία Πρόνοια.

Πολλὲς φορὲς ἢ πνευματικὴ στειρότητα προέρχεται ἀπὸ τὴ δική μας ἀμέλεια. Ἀπὸ δικό μας λάθος πέφτουμε σὲ πνευματικὴ χλιαρότητα. Μειώνεται ἢ ἀγωνιστική μας διάθεση καὶ παραδινόμαστε στὴν ἀμέλεια καὶ τὴν ὀκνηρία. Αὐτὴ ἢ ἀπραξία γεννᾶ ἄσχημους λογισμούς, οἱ ὅποιοι στὴ συνέχεια πυροδοτοῦν τοὺς πειρασμούς. Τότε πλέον ἢ καρδιά μας γίνεται σὰν χωράφι, στὸ ὅποιο δὲν φυτρώνουν παρὰ μόνο ἀγκάθια καὶ τριβόλια.

Ἀλλά, ὅταν μας συμβεῖ κάτι τέτοιο, εἶναι φυσικὸ νὰ ἐπακολουθήσει ἢ πνευματικὴ στειρότητα. Δὲν ὑπάρχουν πιὰ μέσα μας πνευματικοὶ καρποὶ οὔτε ἐπιθυμοῦμε μυστικὲς ἀναβάσεις τοῦ πνεύματος.

Μπορεῖ ἐπίσης αὐτὴ ἢ κατάσταση ποὺ περιγράφετε νὰ εἶναι καὶ ἕνας πειρασμός. Ὅταν δηλαδὴ εἴμαστε ὁλοκληρωτικὰ δοσμένοι στοὺς εὐγενεῖς πνευματικοὺς πόθους μας, τότε ὁ ἀόρατος ἐχθρός μας γλιστρᾶ ἐπιδέξια καὶ εἰσβάλλει στὸ νοῦ μας,τὸν ὅποιο ἀποσπᾶ ἀπὸ τὴν πιὸ ἱερὴ πνευματικὴ κατάστασή του, χωρὶς ἐμεῖς νὰ τὸ θέλουμε καὶ χωρὶς πολλὲς φορὲς νὰ τὸ καταλαβαίνουμε.

Δυὸ εἶναι οἱ λόγοι, γιὰ τοὺς ὁποίους ἐπιτρέπει ὁ Θεὸς νὰ ἀποθαρρυνόμαστε πνευματικά.

Αὐτὴ τὴ δοκιμασία, μπορεῖ ἐπίσης νὰ τὴν ἐπιτρέπει ὁ Θεὸς γιὰ δυὸ κυρίως λόγους. Ὃ ἕνας λόγος εἶναι γιὰ νὰ ταπεινωθοῦμε. Μᾶς ἐγκαταλείπει Ἐκεῖνος γιὰ κάποιο διάστημα καὶ ἐμεῖς, βλέποντας ταπεινωμένοι τὴν ἀδυναμία μας, δὲν νιώθουμε πλέον καμία ἔφεση γιὰ τὴν καθαρότητα τῆς καρδιᾶς, μὲ τὴν ὅποια Ἐκεῖνος μας εἶχε πρὶν χαριτώσει. Ἔχοντας ἐξάλλου τὴν αἴσθηση ὅτι μέσα σ’ αὐτὴ τὴν ἐγκατάλειψη οὔτε οἱ στεναγμοὶ οὔτε ἢ προσωπική μας ἐπιμέλεια εἶναι ἱκανὰ νὰ μᾶς ἐπαναφέρουν στὴν πρώτη χαρὰ καὶ στὴν καθαρότητα, συνειδητοποιοῦμε ὅτι ἢ ἀγαλλίαση ποὺ αἰσθανόμασταν πρίν, δὲν ἡταν καρπός του δικοῦ μας ζήλου, ἄλλα δῶρο τῆς εὐσπλαχνίας Του. Καταλαβαίνουμε πλέον ἀπὸ τὴν ἐμπειρία μας ὅτι πρέπει νὰ ἱκετεύσουμε τὸν Θεὸ καὶ νὰ τοῦ ζητήσουμε νὰ μᾶς σκεπάσει πάλι μὲ τὴ Χάρη Του καὶ νὰ μᾶς φωτίσει.

Ὁ ἄλλος λόγος ποὺ ὁ Θεὸς ἐπιτρέπει νὰ πέσουμε σ’ αὐτὸν τὸν πειρασμὸ εἶναι ὅτι θέλει νὰ δοκιμάσει μ’ αὐτὸ τὸν τρόπο τὴν ἐπιμονή, τὴ σταθερότητα καὶ τὸν πόθο τῆς ψυχῆς μας. Θέλει νὰ μᾶς διδάξει πόσο θερμὰ καὶ ἐπίμονα πρέπει νὰ Τοῦ ζητοῦμε τὴ Χάρη τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, ὅταν Αὐτὸ ἔχει ἡδη ἐγκαταλείψει τὴν ψυχή μας. Μᾶς ἐκπαιδεύει ἐπίσης, γιὰ νὰ συνειδητοποιήσουμε, μετὰ ἀπὸ αὐτὴ τὴν ἐμπειρία, πόσο θὰ μᾶς στοιχίσει τὸ νὰ ξαναβροῦμε τὴ χαμένη πνευματικὴ χαρά μας καὶ τὴν ἀγαλλίαση τῆς καθαρῆς καρδιᾶς. Μᾶς καθοδηγεῖ, ὥστε νὰ φιλοτιμηθοῦμε νὰ καταβάλλουμε περισσότερο ζῆλο καὶ νὰ κάνουμε ἐντατικότερο ἀγώνα, γιὰ νὰ διαφυλάττουμε τὴ Χάρη. Γιατί συνήθως εἴμαστε πιὸ ἀμελεῖς, ὅταν πρόκειται νὰ διαφυλάξουμε κάτι, τὸ ὅποιο θεωροῦμε ὅτι μποροῦμε εὔκολα καὶ ἄκοπα νὰ τὸ ξαναβροῦμε.

 

ΑΒΒΑΣ ΚΑΣΣΙΑΝΟΣ. 

ΣΥΝΟΜΙΛΙΕΣ ΜΕ ΤΟΥΣ ΠΑΤΕΡΕΣ ΤΗΣ ΕΡΗΜΟΥ. 

ΤΟΜΟΣ Α ΕΤΟΙΜΑΣΙΑ.

Στην ορθοδοξία δεν έχουμε συναισθήματα έχουμε μέσα μας τα χαρίσματα του Θεού τα οποία λειτουργούνται σταθερά όπως τα βάζει η Εκκλησία.

Στην ορθοδοξία δεν έχουμε συναισθήματα έχουμε μέσα μας τα χαρίσματα του Θεού τα οποία λειτουργούνται σταθερά όπως τα βάζει η Εκκλησία. Αν αυτά τα βγάλουμε από τον χώρο της Εκκλησίας, την έννοια αγάπη π.χ και την λειτουργούμε όπως εμείς θέλουμε γίνεται συναίσθημα. Εκεί λοιπόν γίνεται εναλλαγή των συναισθημάτων, τα χαρίσματα δεν αλλάζουν, τα συναισθήματα μεταβάλλονται. 

π.Κωνσταντίνος Στρατηγόπουλος 

περί συναισθήματος

....και να μην αφηνόμαστε, να μην αφήνουμε τις αισθήσεις μας να μας κατευθύνουν, ούτε την φαντασία και τις εντυπώσεις μας. Βλέπετε αυτά τα στιγμιαία γεγονότα, οι επί μέρους συναισθηματικές καταστάσεις. Ποτέ διαβάζοντας τα κείμενα της ορθοδοξίας μας, ειδικά των πατέρων της εκκλησίας και των νηπτικών πατέρων δεν συνάντησα πιστέψτε με ούτε μία φορά στο πρωτότυπο κείμενο, τη λέξη, συναίσθημα. Ούτε μία φορά. Ποτέ η ορθοδοξία δεν κινείται πίσω από συναισθηματικές καταστάσεις που είναι ακριβώς οι εντυπώσεις της στιγμής. Επειδή είμαστε όλο αισθήσεις, εντυπωσιαζόμαστε από τα αισθησιακά πράγματα και εκεί αποκτούμε ένα συναίσθημα, δηλαδή είναι μία πολύ εξωτερική έκφραση των εσωτερικών αισθημάτων που είναι δώρο που μας έδωσε ο Θεός. Επειδή ακριβώς δεν τα καλλιεργούμε βαθιά τα αισθήματα που μας έδωσε ο Θεός, την αγάπη, την καρτερία, την υπομονή, αυτά είναι πολύ βαθιά αισθήματα. Εμείς συναισθηματικά παίρνουμε κάτι απ αυτά κάποια στιγμή για λίγες στιγμές. Δηλαδή βλέπεις ένα πεινασμένο παιδάκι και θυμάσαι ότι πρέπει να αγαπήσεις, αυτό είναι ένα συναίσθημα, αυτό θα φύγει μετά από λίγο αν δεν το καλλιεργήσεις βαθιά με τα μέτρα που ήδη αναλύω αυτή την βραδιά. Δηλαδή υπάρχει μια διαρκής βαθιά καλλιέργεια του εσωτερικού ανθρώπου που δεν επηρεαζόμαστε πια απ τα συναισθήματα. Είμαστε ολόκληροι μια αίσθηση.

Κατ εξοχήν αίσθηση, βλέπετε και ο Χριστός μας το είπε: ΟΦΘΑΛΜΟΣ. Είναι ένα αισθητήριο ο οφθαλμός, αλλά υπάρχει το βαθύ αισθητήριο του οφθαλμού που βλέπει βαθιά τα πράγματα. Αλίμονο αν έβλεπες κάτι και επιρεαζόσουνα σχετικά από αυτά που βλέπεις. Ή θα χαιρόσουνα ή θα λυπόσουνα ή θα απογοητευόσουνα γιατί το βλέπεις έτσι και εκφράζει μόνο το συναίσθημα, δεν έχεις το βαθύ οφθαλμό να βλέπεις βαθιά τα πράγματα τι κρύβεται πίσω από αυτά και πέρα από αυτά. Δηλαδή βλέπεις κάποιον που σε βρίζει. Αν δεν λειτουργήσεις βαθιά την απαντοχή, την ταπείνωση, θα στεναχωρηθείς, θα διαμαρτυρηθείς γιατί έρχεται το συναίσθημα της αδικίας. Αλλά αυτό είναι συν-αίσθημα δεν είναι αίσθημα βαθύ. Αν έχεις ταπείνωση μέσα σου θα κάνεις μία ευχή γι αυτόν που σε βρίζει. Αυτό που έκανε ο Χριστός μας όταν τον σταύρωναν και όταν επάθαινε. Είναι άλλη έκφραση του συναισθήματος κ άλλη των αισθημάτων που έχουμε μέσα μας. Αυτά λοιπόν δεν τα καλλιεργήσαμε εμείς γι αυτό η ζωή μας είναι γεμάτη εντυπώσεις και εκφράσεις περιστασιακές. Αισθήσεις - φαντασία - εντυπώσεις...

(απομαγνητοφωνημένο απόσπασμα ομιλίας του π.Κωνσταντίνου Στρατηγόπουλου )