Ἀγιος Αντώνιος και οι πειρασμοί του.

Ἀγιος Αντώνιος και οι πειρασμοί του.

Αυγοτέμπερα σε ξύλο και μελάνια σε χαρτί Lokta.

64×44 εκ. 2019-2020.

πηγή: εδω 

Το Φθινόπωρο του 2019 έφτιαξα μια εικόνα του αγίου Αντωνίου στα πλαίσια ενός μαθήματος. Τότε γεννήθηκε η ιδέα της ένθεσης της εικόνας σε ένα πλαίσιο αρκετά φαρδύ ώστε να δεχτεί μια αφήγηση των πειρασμών του όπως καταγράφονται στον εκτενή βίο του αγίου. Μερικούς μήνες μετά η ιδέα έγινε πραγματικότητα και η ολοκληρωμένη εικόνα του αγίου Αντωνίου με τους πειρασμούς του είναι έτοιμη. 

Η κεντρική ιδέα ήταν να υπάρχει μια μονοχρωματική αφήγηση που να λειτουργεί ως διάκοσμος στο κυρίως θέμα αλλά να είναι ταυτόχρονα και μια εικαστική δράση που να στεφανώνει το σχετικώς στατικό μπούστο του αγίου ώστε να αναδεικνύεται περισσότερο η μακαριότητα της ησυχίας του. 

Η δράση περιγράφει τους πειρασμού του με τρόπο συνοπτικό και συντετμημένο. Αρχίζει στο κάτω αριστερό μέρος και κινείται προς τα δεξιά για να καταλήξει στο κάτω δεξιό μέρος της εικόνας. Βασική επιδίωξη ήταν να γίνει η καταγραφή των δαιμόνων με ένα τρόπο που να παραπέμπει αλλά να μην περιγράφει κάποια ιδιαίτερη μορφή την οποία έτσι κι αλλιώς δεν έχουν. Επέλεξα να εικονίζονται-σημαίνονται οι δαίμονες ως μάσκες τραγικών μορφών που εκφράζουν φόβο, τρόμο, απελπισία και απόγνωση. Η επιλογή της μάσκας-προσωπείου έγινε με το σκεπτικό πως ο διάβολος δεν είναι άλλο παρά ένα προσωπείο, ένα ψεύτικο “πρόσωπο” που ζητά να παραπλανήσει, να αποπλανήσει και να σύρει στον χαμό τον άνθρωπο, στον χαμό της στείρας ατομικότητας και της ακοινωνησίας. Ο άγιος Αντώνιος εικονίζεται ιστάμενος σε τρία σημεία. Στην αρχή στο μέσον και στο τέλος της αφήγησης. Εικονίζεται πάντα προσευχόμενος στραμμένος εις εαυτόν και στην εικόνα του Χριστού που είναι η αναφορά του. Έτσι δεν προσβάλλεται ούτε από τα παλάτια και τα υλικά αγαθά που του παρουσιάζονται αρχικά, ούτε από την ηδονή ανέραστων σαρκικών ερώτων που έρχονται ύστερα, ούτε από την γυμνή ωραιότητα μιας απρόσωπης σκοτεινής γυναίκας, ούτε σκιάχτηκε από τον φόβο της παρουσίας τερατόμορφων πλασμάτων και φυσικά δεν συγκινείται από την κολακεία που του προσφέρει ο διάβολος με την μορφή νέου παιδιού. Όλος ο χώρος είναι γεμάτος από την παρουσία προσωπείων τραγικών που με την άτακτη τοποθέτησή τους στον χώρο δημιουργούν ταραχή και φασαρία επιχειρώντας ματαίως να τον διασπάσουν από το έργο της προσευχής και να αλλάξουν την κατάσταση της καρδιάς του.

Ο Αντώνιος έμεινε μέχρι τέλους στέρεος στην πίστη του και στην αγάπη του Χριστού και της ζωής.

Η ΕΙΚΟΝΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΤΡΙΑΔΑΣ

Η ΕΙΚΟΝΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΤΡΙΑΔΑΣ 

Εικονογραφικό σχόλιο 

ΠΗΓΗ:ΕΔΩ  

Οι εικόνες κατατάσσονται σε διάφορα είδη αναλόγως με την σχέση που έχει η μορφή του εικονονιζομένου με αυτό το ίδιο το εικονιζόμενο. 

Έτσι διακρίνονται υποστατικές, συμβατικές και θεολογικές εικόνες. 

Ένα από τα υποείδη των συμβατικών εικόνων είναι οι προτυπώσεις της Π. Διαθήκης μεταξύ των οποίων και η εικόνα της Φιλοξενίας του Αβραάμ που συχνά επιγράφεται ως Αγία Τριάδα. 

Η εικόνα αυτή δείχνει ουσιαστικά το γεγονός της επίσκεψης τριών αγγέλων στον πατριάρχη Αβραάμ. Όμως η χριστιανική θεολογική παράδοση είδε στο γεγονός αυτό την φανέρωση της αγίας Τριάδος κι έτσι την ερμήνευσε αναλόγως. 

Στην Βυζαντινή εικονογραφική παράδοση η εικόνα πάντοτε συμπεριλαμβάνει τα πρόσωπα του Αβραάμ και της Σάρας να διακονούν κι αυτό είναι ορθό διότι οι μορφές των τριών αγγέλων δεν είναι πραγματική εικόνα των προσώπων της αγίας Τριάδος. Είναι συμβατική εικόνα ή ορθότερον είναι σημείο της παρουσίας τους αλλά όχι υποστατική εικόνα τους όπως είναι λ.χ η εικόνα του Ιησού Χριστού. 

Κάτι ανάλογο συμβαίνει με τον εξεικονισμό του Αγίου Πνεύματος, του οποίου επίσης δεν έχουμε υποστατική-πραγματική εικόνα, αλλά σημεία φανέρωσης. Έτσι στην Βάπτιση ο Παράκλητος φανερώνεται ως περιστέρι ενώ στην Πεντηκοστή με την μορφή φλογών που επικάθηνται στα κεφάλια των Αποστόλων. 

Οι μορφές της περιστεράς και των φλογών είναι σημεία που σημαίνουν την παρουσία του τρίτου προσώπου της Αγίας Τριάδος μόνον στην συγκεκριμένη συνάφεια. Εκτός ιστορικού πλαισίου δεν το σημαίνουν γιατί δεν έχουν πραγματική-υποστατική σχέση με αυτό όπως έχει η μορφή του Ιησού της Ναζαρέτ με τον ένανθρωπήσαντα Θεό Λόγο. 

Κατ᾽ αντιστοιχία οι μορφές των τριών αγγέλων σημαίνουν την Αγία Τριάδα μονάχα στο συγκεκριμένο πλαίσιο της Φιλοξενίας του Αβραάμ κι όχι γενικώς και αορίστως. 

Για το λόγο αυτό οι βυζαντινοί, εγκρατείς της θεολογίας, εικονογράφοι δεν παρέλειπαν να εικονίζουν τον Αβραάμ και την Σάρα στην σκηνή αυτή. 

Μετά τον 15 αι. εμφανίστηκαν διάφορες απόπειρες εξεικονισμού της Αγίας Τριάδος με την παράλειψη του Αβραάμ και της Σάρας (παράλειψη ιστορικού πλαισίου).

Πολύ αργότερα και κυρίως στην μεταβυζαντινή περίοδο έγινε ιδιαίτερα δημοφιλής η χωρίς θεολογικές προϋποθέσεις σύνθεση του Θεού Πατέρα του Χριστού και της Περιστεράς ως εικόνας της Αγίας Τριάδος. 

Σε κάθε περίπτωση καλό είναι να γνωρίζουμε πως δεν υπάρχει υποστατική εικόνα της Αγίας Τριάδος παρά μονάχα ένας συμβατικός εξεικονισμός -σήμανση υπάρξεως- μέσα από την εικόνα του γεγονότος της Π.Δ, της Φιλοξενίας του Αβραάμ.