Η ΟΣΙΑ ΜΑΡΙΑ Η ΑΙΓΥΠΤΙΑ

Η ΟΣΙΑ ΜΑΡΙΑ Η ΑΙΓΥΠΤΙΑ 

Παρακλητικός Κανών εις την Οσία Μαρία την Αιγυπτίαν ΕΔΩ

Τῇ Α΄ τοῦ αὐτοῦ μηνός, μνήμη τῆς ὁσίας Μητρὸς ἡμῶν Μαρίας τῆς Αἰγυπτίας.

Στιχ. Ἀπῆρε πνεῦμα, σὰρξ ἀπεῤῥύη πάλαι·

Τὸν ὄστινον γῆ κρύπτε νεκρὸν Μαρίας.

Πρώτῃ Ἀπριλίου Μαρίη θάνεν εὖχος ἐρήμου.

Η οσία μήτηρ ημών Μαρία γεννήθηκε στην Αίγυπτο. Σε ηλικία δώδεκα ετών εγκατέλειψε τους γονείς της και εγκαταστάθηκε στην Αλεξάνδρεια, όπου επί δεκαεπτά χρόνια έζησε βίο έκλυτο και άστατο. Προσποριζόταν τα προς το ζην ζητιανεύοντας και υφαίνοντας λινά υφάσματα, ενώ πρόσφερε το κορμί της στους άνδρες, κινούμενη όχι τόσο από την εξαθλίωση, όπως άλλες φτωχές γυναίκες, αλλά σαν να καταφλεγόταν από το πυρ μιας ακατάσχετης επιθυμίας. Μία ημέρα, βλέποντας πλήθος Αιγυπτίων και Λιβύων να κατευθύνονται προς το λιμάνι, τους ακολούθησε και επιβιβάστηκε σε πλοίο για τους Αγίους Τόπους, προσφέροντας το κορμί της για να πληρώσει το ναύλο. Όταν έφθασαν στα Ιεροσόλυμα, ακολούθησε το πλήθος και κατευθύνθηκε προς την βασιλική της Αναστάσεως, ανήμερα της εορτής της Υψώσεως του Τιμίου και Ζωοποιού Σταυρού. Όταν όμως έφθασε στο κατώφλι του Ναού, μια δύναμη αόρατη την εμπόδισε να εισέλθει, παρά τις επανειλημμένες προσπάθειές της, ενώ όλοι οι άλλοι προσκυνητές εισέρχονταν χωρίς καμιά δυσκολία. Μένοντας μόνη σε μια γωνιά του νάρθηκα, συνειδητοποίησε ότι ο ρύπος της φαύλης βιοτής της την εμπόδιζε να πλησιάσει το Τίμιο Ξύλο. Αναλύθηκε σε λυγμούς, τύπτοντας τα στήθη της· και, βλέποντας μια εικόνα της Παναγίας, προσευχήθηκε λέγοντας: «Παρθένε Δέσποινα, εσύ που γέννησες κατά σάρκα τον Θεό, γνωρίζω ότι δεν είμαι άξια να βλέπω τη σεπτή Σου εικόνα, εσύ που είσαι πάναγνη στη ψυχή και στο σώμα, και ότι εξαιτίας των αμαρτιών μου προκαλώ τον βδελυγμό. Καθώς, όμως, ο Θεός που γεννήθηκε από Σένα έγινε άνθρωπος για να καλέσει τους αμαρτωλούς στη μετάνοια, βοήθησέ με τώρα να εισέλθω στον Ναό ώστε να προσκυνήσω τον Τίμιο Σταυρό του Υιού Σου· και, όταν αξιωθώ να τον προσκυνήσω, να γίνεις εγγυήτρια προς τον Υιό Σου ότι θα εγκαταλείψω τον κόσμο και τις ηδονές και θα ακολουθήσω την οδό της σωτηρίας που εσύ θα μου υποδείξεις». Η εικόνα αυτή λέγεται «Η Εγγυήτρια των αμαρτωλών», τιμάται σήμερα στο Άγιον Όρος και βρίσκεται μέσα στο Σπήλαιο του Αγίου Αθανασίου του Αθωνίτου, στην κορφή ενός απόκρημνου βράχου κοντά στη Μεγίστη Λαύρα. 

Αμέσως, ένιωσε να μην εμποδίζεται πλέον από την αόρατη δύναμη, εισήλθε στον Ναό και προσκύνησε με θέρμη τον Τίμιο Σταυρό. Επιστρέφοντας στην εικόνα της Θεοτόκου, υποσχέθηκε ότι ήταν έτοιμη να ακολουθήσει τον δρόμο που θα της υποδείκνυε. Φωνή εξ ουρανού ακούστηκε τότε και της είπε: «Αν περάσεις τον Ιορδάνη, θα βρεις μεγάλη ανάπαυση».

 

Βγαίνοντας από την εκκλησία, αγόρασε τρεις άρτους με την ελεημοσύνη που της έδωσε ένας προσκυνητής, πληροφορήθηκε ποιος δρόμος οδηγούσε στον Ιορδάνη και έφθασε το βράδυ στον Ναό του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου. Πλύθηκε στα νερά του ποταμού, κοινώνησε των Αχράντων Μυστηρίων, έφαγε το μισό από τους τρεις άρτους και αποκοιμήθηκε στην όχθη. Το επόμενο πρωί, διέσχισε τον ποταμό Ιορδάνη και εγκαταβίωσε στην έρημο επί σαράντα επτά έτη χωρίς να συναντήσει ποτέ ούτε άνθρωπο ούτε κάποιο ζωντανό. 

Κατά τα πρώτα δεκαεπτά έτη παραμονής στην έρημο, με τα ενδύματά της κουρελιασμένα πλέον, υπέφερε αγόγγυστα τον καύσωνα της ημέρας και το ψύχος της νυκτός και τρεφόταν με ρίζες και άγρια χόρτα. Πέρα από τις δοκιμασίες της σαρκός, είχε να αντιμετωπίσει τις βίαιες επιθέσεις των παθών και την ενθύμηση των αμαρτημάτων της, που είχαν γίνει δεύτερη φύση μέσα της· με αναρίθμητες εδαφιαίες μετάνοιες παρακαλούσε την Παναγία να της σταθεί αρωγός. Με την προστασία του Θεού, ο Οποίος τίποτα δεν επιθυμεί περισσότερο από το να επιστρέψει εις Αυτόν ο αμαρτωλός για να ζήσει (πρβλ. Ιεζ. 33, 11), εκρίζωσε από την καρδία της όλα τα πάθη, διά της ασκήσεως, και κατόρθωσε να μεταμορφώσει το πυρ της σαρκικής επιθυμίας σε φλόγα θείου έρωτος, χάρις στον οποίο άντεχε, ωσάν ον ασώματο, την τραχύτητα της ερήμου. 

Μετά από πολλά χρόνια, ένας άγιος γέροντας ονόματι Ζωσιμάς [4 Απρ.], ο οποίος, ακολουθώντας την παράδοση που εγκαινίασε ο όσιος Ευθύμιος ο Μέγας [20 Ιαν.] είχε μεταβεί στην έρημο πέραν του Ιορδάνη για το διάστημα της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, αντιλήφθηκε μία ημέρα έναν άνθρωπο, με σώμα κατάμαυρο από τον ήλιο και μαλλιά άσπρα σαν βαμβάκι που έφθαναν στους ώμους. Άρχισε αμέσως να τρέχει πίσω από την παράδοξη μορφή αυτή, ικετεύοντάς την να τον ευλογήσει και να του εμπιστευθεί κάποιον σωτηριώδη λόγο, αλλ’ όσο εκείνος πλησίαζε τόσο η μορφή απομακρυνόταν. Όταν πλησίασε τόσο, ώστε να ακούει την φωνή της, η Μαρία τον κάλεσε με το όνομά του, εκείνον που δεν τον είχε δει ποτέ πριν, του αποκάλυψε ότι ήταν γυναίκα και τον παρακάλεσε να της δώσει το ράσο του ώστε να κρύψει τη γυμνότητά της. 

Περιχαρής που συνάντησε επιτέλους έναν θεοφόρο άνθρωπο, ο οποίος είχε φθάσει στην τελειότητα του μοναχικού βίου, ο αββάς Ζωσιμάς επέμενε να πληροφορηθεί τα του βίου της αγίας, και εκείνη με δάκρυα τού διηγήθηκε την πρότερή της ζωή και τη μετάνοιά της. Όταν ολοκλήρωσε τη διήγησή της, παρακάλεσε τον αββά να ξαναέλθει στις όχθες του Ιορδάνη το επόμενο έτος την Μεγάλη Πέμπτη φέρνοντας τη θεία Ευχαριστία. 

Όταν έφθασε η ημέρα εκείνη, ο Ζωσιμάς είδε την οσία Μαρία να εμφανίζεται στην απέναντι όχθη του ποταμού. Έκανε το σημείο του Σταυρού και διέσχισε τον Ιορδάνη βαδίζοντας πάνω στα νερά. Κοινώνησε με δάκρυα των Αχράντων Μυστηρίων και είπε: «Νῦν ἀπολύεις τὴν δούλην Σου, Δέσποτα, κατὰ τὸ ῥῆμά Σου ἐν εἰρήνῃ, ὅτι εἶδον οἱ ὀφθαλμοί μου τὸ σωτήριόν Σου» (βλ. Λουκ. 2, 29–30). Κατόπιν, αποχαιρέτησε τον Ζωσιμά και του παρήγγειλε να μεταβεί την επόμενη χρονιά στον τόπο της πρώτης τους συνάντησης. 

Όταν συμπληρώθηκε ένα έτος, ο Ζωσιμάς βρήκε στο σημείο εκείνο το σώμα της οσίας απλωμένο στη γη, με τα χέρια σταυρωμένα στο στέρνο και το πρόσωπο στραμμένο προς την ανατολή. Η συγκίνηση και τα δάκρυα εμπόδισαν τον αββά να δει αμέσως ένα μήνυμα που η οσία Μαρία είχε χαράξει στο χώμα με τα χέρια της και το οποίο έλεγε: «Αββά Ζωσιμά, θάψε το σώμα της ταπεινής Μαρίας ενθάδε, ώστε να επιστρέψει εις τον χουν αυτό που χους εστι, και ευχήσου δι’ εμέ. Απεβίωσα την πρώτη του μηνός Απριλίου, το ίδιο βράδυ του Πάθους του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, αφού προηγουμένως κοινώνησα των θείων Μυστηρίων». 

Μαθαίνοντας το όνομα της οσίας, ο Ζωσιμάς βρήκε κάποια παρηγοριά στη θλίψη του και θαύμασε διαπιστώνοντας ότι μέσα σε λίγες ώρες η Μαρία είχε διανύσει απόσταση μεγαλύτερη από πεζοπορία είκοσι ημερών. Προσπάθησε μάταια να σκάψει λάκκο στο χώμα μ’ ένα κομμάτι ξύλο και αίφνης είδε ένα λιοντάρι να πλησιάζει το σώμα της Μαρίας και να γλείφει τα πόδια της. Το πρόσταξε τότε ο αββάς να σκάψει λάκκο και πράγματι το θηρίο έσκαψε τον τάφο όπου ο αββάς εναπόθεσε ευλαβικά το σώμα της αγίας. 

Επιστρέφοντας στη μονή του ο αββάς διηγήθηκε τα θαυμάσια που επιτελεί ο Κύριος υπέρ εκείνων οι οποίοι αποστρέφονται την αμαρτία και επιστρέφουν ολόψυχα σ’ Εκείνον. Από αμαρτωλή πωρωμένη, η οσία Μαρία κατέστη πηγή ελπίδος και υπόδειγμα μετανοίας για πλήθος ψυχών που στενάζουν από το βάρος των αμαρτιών τους. Για τον λόγο αυτόν οι Πατέρες καθιέρωσαν πανηγυρικά τη μνήμη της την τελευταία Κυριακή της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, ως εύγλωττη ενθάρρυνση προς όσους αμελούν τα της σωτηρίας τους, διακηρύττοντας ότι μέχρι και την τελευταία στιγμή η μετάνοια δύναται να τους φέρει στον Θεό. Ο Βίος της οσίας Μαρίας της Αιγυπτίας, του μεγάλου αυτού προτύπου της μετανοίας, βίος που συνέγραψε ο άγιος Σωφρόνιος Ιεροσολύμων [11 Μαρτ.], αναγιγνώσκεται κατά τη διάρκεια της Ακολουθίας του Μεγάλου Κανόνος του Αγίου Ανδρέα Κρήτης [4 Ιουλ.], στον Όρθρο της Πέμπτης πριν την Ε΄ Κυριακή των Νηστειών, και στο τέλος κάθε ωδής ψέλνονται υπομνηστικά δύο τροπάρια της Αγίας. 

※

«Νέος Συναξαριστής

της Ορθοδόξου Εκκλησίας»

Τόμος 8ος 

Εκδόσεις «Ίνδικτος»

※

Διακονώντας αναστάσιμα τη ζωή του κόσμου

Τῌ ΠΕΜΠΤῌ ΚΥΡΙΑΚῌ ΤΩΝ ΝΗΣΤΕΙΩΝ

Ἐκ τοῦ κατὰ Μάρκον

ι΄ 32 - 45 

Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ, Κυριακῇ πέμπτῃ τῶν Νηστειῶν, διετάχθημεν μνήμην ποιεῖσθαι τῆς Ὁσίας Μητρὸς ἡμῶν Μαρίας τῆς Αἰγυπτίας.

Απομαγνητοφωνημένη ομιλία του π. Κωνσταντίνου Στρατηγόπουλου, στα πλαίσια της ερμηνείας που έγινε στο κήρυγμα της Κυριακής  13 Απριλίου του 1997

Τὸ ηχητικό απόσπασμα από την ομιλία - σε mp3 εδώ

Πιστεύω πως δύσκολα μπορεί να ξαναγραφεί κείμενο το οποίο, με τόση απλότητα, γραφικότητα, διεισδυτικότητα και ρεαλισμό, να περιγράψει το είναι και το γίγνεσθαι της περπατησιάς του ανθρώπου πάνω στη γη. Αυτό το έκανε ο Χριστός μας μέσα από το κείμενο το ευαγγελικό που ακούσαμε πριν από λίγο, όπου μέσα από δύο κεντρικούς άξονες της διηγήσεως που ακούσαμε, της ευαγγελικής περικοπής, περιγράφεται πραγματικά όλο το σύνολο της ζωής μας πάνω στη γη, της προσωπικής μας στάσης προς τον κόσμο και της σχέσης με την οποία «κυριαρχούμε» και «κυριεύουμε» τα πράγματα. Με πολύ λίγα λόγια να προσπαθήσω αυτό το πραγματικά απλό, αλλά, την ίδια ώρα, πολύ βαθύ κείμενο να το ερμηνεύσω στην αγάπη σας, γιατί πραγματικά αποτελεί άξονα της καθημερινής ζωής μας.

Είναι δύο οι πόλοι της διηγήσεως. Στο πρώτο κεντρικό σύστημα, ο Χριστός ομιλεί για τον εαυτό Του. Αρχίζει από εκείνη τη φράση που λέει ότι «ἀναβαίνομεν» στα Ιεροσόλυμα και καταλήγει προς την Ανάστασή Του. Και ανάμεσα στα δύο αυτά τα μεγάλα γεγονότα, το «ἀναβαίνομεν» (και ποιος δεν θέλει να ανέβει;) και «θα αναστηθώ» (και ποιος δεν θέλει να αναστηθεί;), μπαίνουνε, από ό,τι φαίνεται, τα δύσκολα. Ομιλεί για το «παραδοθήσεται», το «μαστιγώσουσιν» και τα λοιπά· περιγράφει τη μαρτυρική του πορεία πάνω στη γη. Το «αναβαίνομεν» και το «ανιστάμεθα» ο Χριστός τα λέει για το πρόσωπό Του, και ανάμεσα στα αυτά τα δύο βάζει το μαρτυρικό, φαίνεται, στοιχείο.

Προσέξτε, για να απαλύνει το μαρτυρικό και για να δείξει που είναι ακριβώς βατό, και είναι δυνατό, χρησιμοποιεί το ρήμα «παραδίδω» με δύο τρόπους. Λέει, «παραδοθήσεται ο υιός του ανθρώπου». Θα παραδοθεί· σημαίνει που ο ίδιος έχει μια στάση θετική: «παραδοθήσεται». Δεν Τον πάνε όπου θέλουνε. Και μετά, «παραδώσουσιν» Αυτόν· Τον παίρνουνε λοιπόν τον Χριστό, νομίζουν που Τον κυριαρχούνε, και μετά δεν ξέρουνε τι να Τον κάνουνε και Τον πάνε από εδώ και από εκεί. Είναι το περπάτημα του Χριστού ανάμεσα στον Άννα, στον Καϊάφα και στον Πιλάτο. Τον έχουν στα χέρια τους και δεν μπορούν τι να κάνουνε με Αυτόν. Αυτό σημαίνει πως η πορεία μας που κυμαίνεται ανάμεσα στην ανάβαση και στην ανάσταση, και έτσι πάντα είναι τα πράγματα, μπορεί να φαίνεται που χαρακτηρίζεται από τα δύσκολα, που τα λέμε μαρτυρικά· αλλά για να μην διαλυθεί ο λαός του Θεού, ακούγοντας το μαρτυρικό και το δύσκολο, θα ξέρει πως, εφόσον η πορεία του είναι ανοδική και είναι αναστάσιμη, το «ανάμεσα» είναι στα χέρια του. Και ο Χριστός παραδίδεται, δηλαδή, αφήνεται να φαίνεται ότι κάνουν αυτό που θέλουν πάνω Του, και μετά τους έχει στα χέρια Του Εκείνος. Εκείνος τους πάει όπου θέλει. Το άγγιγμά Του, λέει ο Χρυσόστομος, πάνω στους διώκτες του ήταν αγιαστικό. Ακόμη και οι σταυρωτές Του αγίασαν. Ακόμη και οι σταυρωτές Του ομολόγησαν. Αυτό το «παραδίδομαι», αυτό το ότι φαίνεται μαρτυρικό, εφόσον το επιτρέπει ο Θεός, σημαίνει που γίνεται και για δικό μας προσωπικό καλό, αλλά ακόμη περισσότερο για την αγάπη του κόσμου και για τον αγιασμό του κόσμου. Ποτέ το μαρτυρικό να μην το θεωρήσουμε κάτι το οποίο μας πιέζει και μας εξουθενώνει γιατί ακριβώς πίσω από εκεί κρύβεται η αγάπη του Θεού και κρύβεται ο περαιτέρω, έμμεσος, αλλά πραγματικός, αγιασμός των διωκτών μας. Αυτός είναι ο πρώτος πόλος. Η προσωπική μας στάση μπρος στη ζωή.

Να ανεβούμε, να αναστηθούμε – τα δύσκολα που ζούμε κάθε μέρα· και αν τα κυριαρχήσουμε, να ξέρουμε που πίσω από εκεί κρύβεται η αγάπη του Θεού. Και όλα τα άλλα, μέσα από την αγάπη του Θεού, θα προσδιορίσουν τον αγιασμό των άλλων. Γι’ αυτό, βλέπετε, όταν περνούμε δύσκολες στιγμές, όταν πειραζόμαστε από τους άλλους, η προοπτική μας να μην είναι πόσο αντέχουμε ή δεν αντέχουμε εμείς. Η προοπτική μας να είναι τι αγιασμός μπορεί να περάσει απ’ τη δική μας απαντοχή. Και αυτή είναι η προοπτική της δυσκολίας και του πειρασμού που έρχεται. Ο Θεός επιτρέπει μέσα από εμάς, μέσα από το σταυρό μας, πολλοί άλλοι να αγιαστούν γύρω μας. Αν αυτό το αποτάξουμε και το πετάξουμε, χάνουμε την ευκαιρία της αναβάσεως και της αναστάσεως.

Και στον δεύτερο πόλο της διηγήσεως, ο Χριστός στρέφεται να περιγράψει το τι σημαίνει κυριαρχία και το τι σημαίνει εξουσία γιατί πολλοί λέει θέλουν, δοκούν, θέλουν, να κυριαρχήσουν και να εξουσιάσουν πάνω στα πράγματα του κόσμου. Προσέξτε τα δύο ρήματα που χρησιμοποιεί ο Χριστός: δεν λέει «κυριεύουν» και «εξουσιάζουν», λέει «κατακυριεύουν» και «κατεξουσιάζουν». Ενώ το «κυριαρχώ» και το «εξουσιάζω» είναι δωρεά δοθείσα από το Θεό μας. Εκείνος έδωσε στον άνθρωπο να κυριεύει πάνω στα πράγματα του κόσμου και να τα εξουσιάζει, που σημαίνει αγιαστικά, διακονικά και εν ταπεινώσει. Αυτό το «κατακυριεύω» και το «κατεξουσιάζω» δηλώνει ακριβώς τη διάλυση των δωρεών και των αγιασμένων δομών που έχουν μέσα τους οι λέξεις «κυριεύω» και «εξουσιάζω».

Είμαστε φτιαγμένοι να κυριαρχήσουμε στα πράγματα. Πρώτα στα πάθη μας και μετά πάνω στον κόσμο, και να εξουσιάσουμε όντας διάκονοι και λειτουργώντας τον αγιασμό των πραγμάτων. Δεν σας είπα πριν από λίγο πως και η δυσκολία και το μαρτύριο είναι για τον αγιασμό των άλλων; Αν λοιπόν το καταλάβουμε, με το δικό μας μαρτύριο θα διακονήσουμε την αλλαγή, την μεταμόρφωση του κόσμου. Αν δεν το καταλάβουμε, τότε θα πάρουμε την άλλη στάση και, αντί να εξουσιάσουμε στα πράγματα σταυρικά, θα «κατεξουσιάσουμε» και θα «κατακυριεύσουμε», όπως κάνουνε, είπε ο Χριστός μας, οι άρχοντες του κόσμου, και τότε θα διαλύσουμε τον κόσμο. Θα τον κάνουμε συντρίμμια από το εγωιστικό περπάτημά μας πάνω στη γη. Και τότε ακριβώς, αντί να αφήσουμε ίχνη αναστάσιμα στις καρδιές των άλλων, θα αφήσουμε τα ίχνη της βίας και τα ίχνη της εξαφανίσεως της δικής τους προσωπικής στάσεως.

Γι’ αυτό λέει, οι δικοί μου μαθηταί είναι για να διακονούν τον κόσμο· γι’ αυτό ήρθα εγώ και γι’ αυτό ήρθατε εσείς. Αυτά που είπε ο Χριστός σε αυτές τις λίγες γραμμές αποτελούν πραγματικά το ολοκληρωτικό σύστημα σκέψης, το πώς στεκόμαστε πάνω στη γη και τι κάνουμε για τον κόσμο. Ό,τι άλλο και να αναλύσουμε, ό,τι άλλο και να πούμε, για τον πόνο, για την αδικία, για τη διαμαρτυρία, είναι αποτυχία αν δεν καταλάβουμε αυτό το περιεχόμενο. Και ο Χριστός μας, πορευόμενος προς το πάθος, το έδωσε στους μαθητές Του, για να μην απογοητευτούν και να μην τα χάσουν και για να μπορούν να γίνουν  οι ίδιοι κήρυκες, βιωματικοί κήρυκες, αυτών των αληθειών. 

Αυτά λοιπόν τα οποία σήμερα αποκαλύφθηκαν στην αγάπη μας είναι για να ζήσουμε μέσα από μια σκληρή αλλά αναστάσιμη πραγματικότητα. Και αν δεν τα ζήσουμε αποτασσόμεθα το Ευαγγέλιο και απλώς κατακυριεύουμε τα πράγματα και τα εξουσιάζουμε, γινόμαστε δυνάστες και διαλυτές των πραγμάτων. Και τότε δεν μπορούμε να μιλήσουμε για μια κοινωνία που θα έχει ισορροπία και μια κοινωνία που μπορεί να δώσει κάτι στη ζωή του κόσμου. Γιατί, από τα μικρά μεγέθη που έχουμε στα χέρια μας, τα διαλύουμε όλα· και μετά περιμένουμε οι άλλοι να κάνουνε κάτι για μας.

Θα διακονήσουμε και θα μαρτυρήσουμε αναστάσιμα, αν θέλουμε πραγματικά να καταλάβουμε τι σημαίνει το περπάτημά μας πάνω στη γη και τι σημαίνει το περπάτημα του Χριστού πάνω στη γη. 

 

Φιλολογική επιμέλεια κειμένου

Ελένη Κονδύλη

※

Περισσότερες ομιλίες του πατρός Κωνσταντίνου Στρατηγόπουλου είναι διαθέσιμες στην ιστοσελίδα :  www.floga.gr