Περὶ τοῦ δεῖν νηστεύειν ἕως μεσονυκτίον τοῦ μεγάλου Σάββατου.

 

Της Πενθέκτης Οικουμενικής Συνόδου (εν Τρούλλω) 

 

Κανὼν ΠΘ’

Περὶ τοῦ δεῖν νηστεύειν ἕως μεσονυκτίον τοῦ μεγάλου Σάββατου. 

Τάς τοῦ σωτηρίου πάθους ἡμέρας, ἐν νηστείᾳ, καὶ προσευχῇ, καὶ κατανύξει καρδίας ἐπιτελοῦντας, χρή τοὺς πιστοὺς περὶ μέσας τῆς περὶ τὸ μέγα σάββατον νυκτὸς ὥρας ἀπονηστίζεσθαι, τῶν θείων Εὐαγγελιστῶν Ματθαίου καὶ Λουκᾶ, τοῦ μέν, διὰ τοῦ∙ Ὀψὲ σαββάτων ῥήματος· τοῦ δέ, διὰ τοῦ, Ὄρθρου βαθέος, τὴν βραδύτητα τῆς νυκτὸς ὑπογραφόντων.

Κανόνας 89 

Της Πενθέκτης Οικουμενικής Συνόδου (εν Τρούλλω) 

Οι πιστοί οφείλουν να περνούν τις ημέρες του σωτηρίου Πάθους με νηστεία, προσευχή και συντριβή καρδιάς, και να λύνουν τη νηστεία περίπου τα μεσάνυχτα του Μεγάλου Σαββάτου, καθώς οι θείοι Ευαγγελιστές Ματθαίος και Λουκάς, ο μεν με τη φράση «Αργά το Σάββατο», ο δε με τη φράση «Πολύ πρωί, βαθιά χαράματα», υποδηλώνουν το προχωρημένο της νύχτας.

Σχόλιο Ζωναρά: 

Ο κανόνας απαιτεί οι πιστοί να περνούν τις ημέρες του Πάθους του Κυρίου μας Ιησού Χριστού με νηστεία και κατάνυξη· με κατάνυξη καρδιάς, δηλαδή η κατάνυξη να μην είναι υποκριτική, φαινομενική μόνο εξωτερικά, αλλά να αγγίζει την ίδια την καρδιά. Περίπου τα μεσάνυχτα του Σαββάτου, καθώς ξημερώνει η Κυριακή, προτρέπει να λύνεται η νηστεία (απονηστίζεσθαι), δηλαδή να τρώει κανείς, καθώς η Ανάσταση έχει ήδη γίνει. Διότι, λέει, ο μεν Ευαγγελιστής Ματθαίος είπε «αργά το Σάββατο», ο δε Λουκάς «πολύ πρωί, βαθιά χαράματα», υποδεικνύοντάς μας το προχωρημένο της νύχτας, δηλαδή το παραδίδουν, το φανερώνουν. Και σήμερα λένε ότι οι Χριστιανοί στα Ιεροσόλυμα δεν τρώνε ούτε την Παρασκευή ούτε το Σάββατο. Και ο [Άγιος] Διονύσιος Αλεξανδρείας, όταν ρωτήθηκε σχετικά, απάντησε τα ίδια εκτενέστερα.

Σχόλιο Βαλσαμών :

Και στους Αποστολικούς κανόνες και σε συνοδικούς έχει νομοθετηθεί να μη νηστεύουμε το Σάββατο ή την Κυριακή, εκτός από ένα και μόνο Σάββατο, δηλαδή το Μεγάλο Σάββατο· διότι αυτό προσταχθήκαμε να το νηστεύουμε. Σύμφωνα λοιπόν με αυτά, και ο παρών κανόνας, ορίζοντας να νηστεύουμε όλες τις ημέρες του σωτηρίου Πάθους του Χριστού και Θεού ημών και να προσευχόμαστε με κατάνυξη, δηλαδή όχι με υποκρισία, ημέρες στις οποίες συγκαταλέγεται και το Μέγα Σάββατο· προσθέτει, ότι κατά το ίδιο Σάββατο, μετά την έκτη ώρα της νύχτας (μεσάνυχτα), πρέπει οι πιστοί να λύνουν τη νηστεία, επειδή αναστήθηκε ο Χριστός και Θεός ημών, σύμφωνα με τους θείους Ευαγγελιστές Ματθαίο και Λουκά, περίπου στο μέσο της νύχτας. Καθώς ο μεν [Ματθαίος] λέει ότι αργά το Σάββατο ήρθαν οι Μαρίες στον τάφο του Κυρίου και δεν βρήκαν το σώμα Του· ο δε [Λουκάς] υποδηλώνει το μέσο της νύχτας λέγοντας ότι ήταν βαθιά χαράματα όταν οι γυναίκες ήρθαν στο μνήμα. Αυτά μεν είναι έτσι.

Θα μπορούσε όμως κάποιος να πει: Επειδή ο κανόνας ορίζει να νηστεύουμε όλες τις ημέρες του σωτηρίου Πάθους, και να λύνουμε τη νηστεία το Μέγα Σάββατο τα μεσάνυχτα, προκύπτει αναγκαστικά ένα από τα δύο: ή ότι όλες τις ημέρες του Κυριακού Πάθους, που λογίζονται κυρίως μετά την Τετάρτη, νηστεύουμε εντελώς και απέχουμε από κάθε βρώση, και μόνο το Σάββατο λύνουμε τη νηστεία όπως ειπώθηκε· ή ότι το συγκεκριμένο Σάββατο καταλύουμε [τη νηστεία] περισσότερο από τις άλλες ημέρες του σωτηριώδους Πάθους του Χριστού. Διότι γιατί οριστήκαμε να λύνουμε τη νηστεία τα μεσάνυχτα, αν πρόκειται να νηστεύουμε το ίδιο όλες αυτές τις ημέρες;

Εμένα μου φαίνεται ότι η νηστεία του Μεγάλου Σαββάτου είναι ξεχωριστή και πρέπει να προτιμάται από τις άλλες ημέρες του Πάθους του Χριστού, διότι τότε βρισκόταν στον τάφο το θεοϋπόστατο Σώμα Του. Πρέπει λοιπόν και τις άλλες ημέρες να νηστεύουμε με κατάνυξη για τα Πάθη του Χριστού και Θεού ημών, αλλά πολύ περισσότερο το Σάββατο, όταν ετοιμαζόταν η απολύτρωσή μας από τα δεσμά του θανάτου. Γι' αυτό και οι πιο ευλαβείς παραμένουν στις εκκλησίες όλο το Σάββατο, μέχρι την έκτη ώρα της νύχτας (μεσάνυχτα)· και κατά την έκτη ώρα, αφού μεταλάβουν των θείων μυστηρίων, τρώνε άρτο και νερό, ίσως και οίνο εντελώς μετρημένο. Κατά την έβδομη ώρα (1 π.μ.), ακούγοντας την πρωινή ακολουθία (του Όρθρου), όταν ψάλλεται και το «Χριστός Ανέστη», επιστρέφουν στα σπίτια τους, περιμένοντας την ιεροτελεστία της μεγάλης Κυριακής.

Το ότι η Κυριακή αρχίζει από την έβδομη ώρα της νύχτας πριν από αυτήν, είναι φανερό και από το ότι η ανατολή του ηλίου, δηλαδή το φως της ημέρας, αρχίζει από την έβδομη ώρα της προηγούμενης νύχτας· είναι φανερό και από όσα ερμήνευσε ο μέγας Πατέρας μας, ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος. Διότι αφού αποστόμωσε αυτούς που έλεγαν ότι ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός δεν αναστήθηκε τριήμερος, και είπε ότι ακόμα κι αν δεχτεί κανείς ότι ο Κύριος δεν αναστήθηκε τριήμερος, πρέπει μάλλον να ευχαριστούμε που ο Χριστός αναστήθηκε και πριν την ορισμένη προθεσμία των τριών ημερών, και όχι να τον κατηγορούμε (διότι θα κατηγορούσε κανείς και τον δανειστή που εξοφλεί το χρέος πριν την ορισμένη προθεσμία, πράγμα παράλογο)· προσθέτει ότι, επειδή ό,τι γίνεται οποιαδήποτε ώρα της ημέρας, η οποία λογίζεται από την έβδομη ώρα της προηγούμενης νύχτας και τελειώνει μέχρι την έκτη ώρα της επόμενης νύχτας, θεωρείται ότι έγινε την ίδια την ημέρα, σωστά λέμε ότι η Ανάσταση του Χριστού έγινε τριήμερος, σύμφωνα με την αψευδή υπόσχεσή Του. Διότι την Παρασκευή πέθανε, που είναι η πρώτη ημέρα· δεύτερη, το Σάββατο· και επειδή [η Ανάσταση] άγγιξε και την έβδομη ώρα της νύχτας πριν την Κυριακή, λογίζεται και η Κυριακή ως τρίτη ημέρα. Ο μέντοι Άγιος Γρηγόριος Νύσσης, διδάσκοντας για το Άγιο Πάσχα, λέει ρητά τα εξής: «Ήταν εσπέρα όταν φαγώθηκε εκείνο το ιερό και άγιο σώμα [ο Αμνός]. Η νύχτα διαδέχθηκε εκείνη την εσπέρα πριν την Παρασκευή. Έπειτα η ημέρα της Παρασκευής, διακοπτόμενη από την παρεμβαλλόμενη νύχτα [το σκοτάδι κατά τη Σταύρωση], λογίζεται ως μία νύχτα και δύο ημέρες. Διότι για τρεις ώρες έγινε σκοτάδι σε όλη την οικουμένη. Αυτή είναι η νύχτα που καινοτομήθηκε στο μέσο της ημέρας, υποδεικνύοντας τα δύο τμήματα των ημερών γύρω της: το ένα, από το πρωί μέχρι την έκτη ώρα· το άλλο, από την ένατη ώρα μέχρι την εσπέρα. Ώστε να είναι μέχρι εδώ δύο νύχτες και δύο ημέρες. Έπειτα η ημέρα πριν το Σάββατο [η Παρασκευή] συμπληρώνει τις τρεις νύχτες και τις τρεις ημέρες.» [Σημείωση: Η ερμηνεία του Αγ. Γρηγορίου Νύσσης εδώ είναι σύνθετη και αφορά τον υπολογισμό του τριημέρου].

Σχόλιο Αριστηνού (στον Κανόνα ΠΘ'):

Το Μεγάλο Σάββατο πρέπει να διαρκεί η νηστεία περίπου μέχρι τα μεσάνυχτα. Ο μεν Ματθαίος λέει ότι ο Κύριος αναστήθηκε «αργά το Σάββατο»· ο δε Λουκάς, «πολύ πρωί, βαθιά χαράματα». Πρέπει λοιπόν το Μεγάλο Σάββατο να νηστεύει κανείς μέχρι τα μεσάνυχτα, και από τότε να μεταλαμβάνει τροφής όποιος θέλει, διότι καταλαβαίνουμε από τα λόγια αυτά των Ευαγγελιστών ότι ο Κύριος αναστήθηκε περίπου τα μεσάνυχτα.

ΟΙ ΘΕΙΟΙ ΚΑΙ ΙΕΡΟΙ ΚΑΝΟΝΕΣ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ, ΤΩΝ ΕΝ ΝΙΚΑΙΑ, ΕΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΙ,ΕΝ ΕΦΕΣΩ, ΕΝ ΧΑΛΚΗΔΟΝΙ,ΕΝ ΤΡΟΥΛΛΩ ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΙΚΟΥ ΠΑΛΑΤΙΟΥ, ΕΝ ΝΙΚΑΙΑ ΤΟ Β' ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΩΝ ΣΥΝΟΔΩΝ 

ΑΘΗΝΗΣΙΝ 1852

Οι προ των εορτών νηστείες της Ορθοδόξου Χριστιανικής Εκκλησίας - Τὸ Σάββατο τοῦ Λαζάρου καὶ ἡ Κυριακὴ τῶν Βαΐων

Οι προ των εορτών νηστείες της Ορθοδόξου Χριστιανικής Εκκλησίας 

 ΘΕΟΛΟΓΙΑ, 

τόμος 76, τεύχος 1, 

Αθήναι 2005. 

Μαρία Σωτηροπούλου

Δρ. θεολογίας

ΠΗΓΗ : ΕΔΩ 

6. Τὸ Σάββατο τοῦ Λαζάρου καὶ ἡ Κυριακὴ τῶν Βαΐων 

Τὸ Σάββατο τοῦ Λαζάρου καὶ ἡ Κυριακὴ τῶν Βαΐων θεωροῦνται ἐκτὸς τῆς Μ. Τεσσαρακοστῆς. Ὁ Συμεὼν Θεσσαλονίκης ἀναφέρει σχετικῶς ὅτι «οἱ τὰ ἰδιόμελα δὲ γεγραφότες Πατέρες, τῇ Παρασκευῇ τοῦ Λαζάρου ψάλλειν ἐκθέμενοι Τὴν ψυχωφελῆ πληρώσαντες Τεσσαρακοστήν, τὴν ἔγερσὶν τε τοῦ Λαζάρου καὶ τὴν ἑορτὴν τῶν Βαΐων ὡς ἰδίας ἑορτάζοντες ἑορτάς, καὶ ἔτι τὴν ἁγίαν ἑβδομάδα τῶν τοῦ Κυρίου σωτηρίων παθῶν, ἰδία παρὰ τὴν νηστείαν ἄγοντες τῶν τεσσαράκοντα ἡμερῶν, δι' αὐτὰ ἐξαιρέτως τὰ τοῦ Κυρίου ἁγιώτατα πάθη, ἃ ὑπὲρ ἠμῶν ἤνεγκε, τὴν ἀπάθειαν ἡμῖν χορηγῶν»(82). 

Αὐτὲς λοιπὸν οἱ δύο ἡμέρες, τυπικῶς εὑρίσκονται στὴν Μ. Τεσσαρακοστη (83), οὐσιαστικῶς ὅμως εἶναι ἐκτὸς αὐτῆς, δεδομένου ὅτι ἡ Μ. Τεσσαρακοστὴ ἀρχίζει τὴν Δευτέρα, μετὰ τὴν Κυριακὴ τῆς Τυροφάγου, καὶ τελειώνει τὴν Παρασκευὴ τῆς λεγομένης «βουβῆς» ἑβδομάδος, ἤτοι τὴν Παρασκευὴ πρὸ τοῦ Σαββάτου τοῦ Λαζάρου. Ὑπολογίζονται δηλαδὴ πέντε ὁλόκληρες ἑβδομάδες (ἀπὸ τὴν Πρώτη ἑβδομάδα τῶν Νηστειῶν μέχρι τὴν Πέμπτη ἑβδομάδα), πολλαπλασιαζόμενες ἐπὶ ἑπτὰ ἡμέρες καθεμία, καὶ προστιθέμενες σ' αὐτὲς καὶ πέντε ἡμέρες ἀπὸ τὴν Ἕκτη ἑβδομάδα (δηλαδὴ ἀπὸ Δευτέρα ἕως Παρασκευὴ τῆς «βουβῆς»)• ἔτσι μαθηματικῶς ἔχομεν: 5Χ7(ἡμ.)=35+5 ἡμ. τῆς Στ'=40. 

Ἐν ἀναφορᾷ πρὸς τὴν νηστεία αὐτῶν τῶν δύο ἡμερῶν ὑπάρχει μία διαφοροποίηση, ἰδίως γιὰ τὴν Κυριακὴ τῶν Βαΐων, στὸ ζήτημα τοῦ ἂν καταλύεται ψάρι ἢ ὄχι. Ἡ γνώμη τοῦ Θεοδώρου Στουδίτου εἶναι ὅτι τὴν Κυριακὴ τῶν Βαΐων «τρώγεται ψάρι»: «Ἰχθύας δὲ οὐδαμῶς ἐσθίομεν τῶν τὴν ἁγίαν ταύτην νηστείαν (τῆς Μ. Τεσσαρακοστῆς), πλὴν τῇ ἡμέρᾳ τοῦ Σαββάτου, καὶ τῇ Κυριακῇ τῶν Βαΐων, εἰς δόξαν τοῦ κατελθόντος ἐκ τῆς νηστείας καὶ συνεσθιασθέντος ἐπὶ τῇ τοῦ Λαζάρου ἐγέρσει• ἢ καὶ ἀριδήλως ὡς μία οὖσα καὶ αὐτὴ τῶν τοῦ Χριστοῦ θείων ἑορτῶν»(84). Κατὰ τὸν ὅσιον τοῦτον ἡ ἰχθυοφαγία ἐπιτρέπεται ὄχι μόνον τὴν Κυριακὴ τῶν Βαΐων ἀλλὰ καὶ τὸ Σάββατον τοῦ Λαζάρου, καθότι καὶ αὐτὴ θεωρεῖται Δεσποτικὴ ἑορτὴ (ἑορτή τοῦ Χριστοῦ)• ὅμως, γιὰ νὰ διατηρηθῆ ἡ δόξα τῆς Κυριακῆς τῶν Βαΐων, ψάρι τρώγεται μόνον τὴν Κυριακή(85). 

Διὰ τὸν ἅγιο ὅμως Νικόδημο τὸν Ἁγιορείτη (ὅπως ἤδη ἀνεφέραμεν), ὁ ὁποῖος ἐπικαλεῖται τὰ Τυπικά, χειρόγραφα ἢ τυπωμένα, τοῦ Ἁγίου Ὅρους, μόνον σὲ μία ἡμέρα τῆς Μ. Τεσσαρακοστῆς τρώγεται ψάρι, δηλαδὴ στὴν ἡμέρα τοῦ Εὐαγγελισμοῦ(86). 

Μὲ τὴν κατάλυση ἰχθύος κατὰ τὴν Κυριακὴ τῶν Βαΐων φαίνεται νὰ συμφωνῆ καὶ ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνός, ὁ ὁποῖος δὲν ἀναφέρει μὲν τίποτε συγκεκριμένο, ἐξ ὅσων ὅμως γράφει συνάγεται ἡ ἰχθυοφαγία τῆς ἐν προκειμένῳ Κυριακῆς(87). Ἄλλωστε, ὅπως σημειώνεται στὴν ἀρχὴ τῆς παραγράφου, ἡ ἀνάσταση τοῦ Λαζάρου καὶ ἡ Κυριακὴ τῶν Βαΐων εὑρίσκονται, ὡς ἰδιαίτερες ἑορτές, ἔξω ἀπὸ τὴν Μ. Τεσσαρακοστή. Εἶναι χαρακτηριστικὴ ἡ θέση τῶν ἁγίων Ἀποστόλων, ὅταν λέγουν: «Μεθ' ἅς», δηλαδὴ μετὰ τὶς ἑορτὲς τῶν Χριστουγέννων καὶ τῶν Θεοφανείων, «ὑμῖν φυλακτέα ἡ νηστεία τῆς τεσσαρακοστῆς, μνήμην περιέχουσα τῆς τοῦ Κυρίου πολιτείας τε καὶ νομοθεσίας. Ἐπιτελείσθω δὲ ἡ νηστεία αὕτη πρὸ τῆς νηστείας τοῦ Πάσχα, ἀρχομένη μὲν ἀπὸ δευτέρας, πληρουμένη δὲ εἰς παρασκευήν. Μεθ' ἅς ἀπονηστεύσαντες ἄρξασθε τῆς ἁγίας τοῦ Πάσχα ἑβδομάδος, νηστεύοντες αὐτὴν πάντες μετὰ φόβου καὶ τρόμου...»(88). 

Εἶναι λοιπὸν ἐνδεικτικοὶ οἱ ὅροι «ἀπονηστεύσαντες» καὶ «ἄρξασθε», δεικνύοντες ὅτι μία νηστεία τελειώνει καὶ μία ἄλλη ἀρχίζει. Αὐτὴ ποὺ τελειώνει εἶναι ἡ νηστεία τῆς Μ. Τεσσαρακοστῆς καὶ αὐτὴ ποὺ ἀρχίζει εἶναι ἡ νηστεία τῆς Μ. Ἐβδομάδος. Ἄρα, οἱ ἑορτὲς τῆς ἐγέρσεως τοῦ Λαζάρου καὶ τῆς Κυριακῆς τῶν Βαΐων εὑρίσκονται σὰν ἀνεξάρτητες ἀνάμεσα στὶς δύο νηστεῖες. Αὐτὴ λοιπὸν ἡ θέση αὐτῶν τῶν τριῶν ἑορτῶν ἴσως νὰ δίδη τὸ δικαίωμα νὰ ὁμιλοῦν περὶ ἡμερῶν, κατὰ τὶς ὁποῖες καταλύεται ψάρι, τὴν Κυριακὴ δέ, κατὰ μία ἄποψη, καὶ αὐγό(89).

Σημειώσεις 

82. Συμεὼν Θεσσαλονίκης, Ἀπόκρισις NB', PG 155, 897C. Ὡς πρὸς τὸ Στιχηρὸν ἰδιόμελον «Τὴν ψυχωφελῆ πληρώσαντες τεσσαρακοστήν, καὶ τὴν ἁγίαν ἑβδομάδα τοῦ Πάθους σου αἰτοῦμεν κατιδεῖν Φιλάνθρωπε...», βλ. ΤΡ1ΩΔ1ΟΝ, Σάββατον πρὸ τῶν Βαΐων, Τοῦ ἁγίου καὶ δικαίου Λαζάρου, ἔκδ. ΑΠΟΣΤΟΛΙΚΗΣ ΔΙΑΚΟΝΙΑΣ, Ἐν Ἀθήναις 1993. 

83. Γιὰ τὸν ἀκριβῆ ὑπολογισμὸ τῶν τεσσαράκοντα ἡμερῶν, βλ. Ξενοφῶντος Σπ. Παπαχαραλάμπους, Ἡ ἀληθὴς νηστεία..., σελ. 77-79. 

84. Θεοδώρου Στουδίτου, Διδασκαλία χρονικὴ τῆς μονῆς τοῦ Στουδίου 9, PG 99, 1700. 

85. Βλ. Ξενοφῶντος Σπ. Παπαχαραλάμπους, Ἡ ἀληθὴς νηστεία..., σελ. 71. 

86. Βλ. Πηδάλιον, σελ. 92, σημ. 1. 

87. Βλ. Ξενοφῶντος Παπαχαραλάμπους, Ἡ ἀληθὴς νηστεία..., σελ. 69. 

88. Ἀποστολικαὶ Διαταγαί, 13, 3-4, SC 329, σελ. 246. 

89. Γιὰ τὸ πρόβλημα τῆς καταλύσεως αὐγοῦ κατὰ τὴν Κυριακὴ τῶν Βαΐων, γράφει ὁ Χρ. Ἐνισλείδης (Ὁ θεσμὸς τῆς νηστείας, σελ. 87) καὶ ἀναφέρει ὁ Ξενοφῶν Παπαχαραλάμπους (Ἡ ἀληθὴς νηστεία..., σελ. 71).

«Ο Θεός δεν απαιτεί από τον άρρωστο σωματικούς αγώνες, αλλά μόνο υπομονή με ταπείνωση και ευχαριστία»

Ο Όσιος Αμβρόσιος της Όπτινα

Νηστεία και αρρώστιες: το παράδειγμα του Οσίου Αμβροσίου της Όπτινα

Στη διάρκεια της νηστείας πολλοί ορθόδοξοι σχεδιάζουν να υποβληθούν σε πνευματικούς και σωματικούς κόπους, ο καθένας με τις δυνάμεις του, αλλά, δυστυχώς, συχνά αυτά τα σχέδια ανατρέπονται. Ξαφνικά, έρχονται αρρώστιες που γκρεμίζουν όλα τα τόσο καλά οργανωμένα σχέδια και ελπίδες για πνευματικά κατορθώματα. Πολλοί αντιμετωπίζουν αυτό το πρόβλημα και συχνά δεν είναι σε θέση να καταλάβουν γιατί συμβαίνει κάτι τέτοιο. Οι συμβουλές των ιερέων ότι πρέπει να εναποθέτουμε τις ελπίδες στην Πρόνοια του Θεού κατανοούνται με τη λογική, αλλά δεν είναι εύκολο να τις δεχτούμε με την καρδιά. Σε αυτές τις περιπτώσεις είναι ωφέλιμο να μαθαίνουμε ή να διαβάζουμε σχετικά με τη ζωή των αγίων. Ένα παράδειγμα είναι ο γνωστός σε όλους Όσιος Αμβρόσιος της Όπτινα.

Όλη η ενήλικη ζωή του μελλοντικού αγίου ήταν στενά συνδεδεμένη με πολλές και διάφορες αρρώστιες. Το κάθε του βήμα στην πνευματική του εξέλιξη ήταν η απάντηση σε σωματικές αρρώστιες που αντιμετώπιζε. Και η πορεία του ως γέροντα εξελισσόταν με φόντο τα συνεχή σωματικά μαρτύρια. Μετά από κάθε βαριά, πολλές φορές θανάσιμη, αρρώστια έβγαινε άλλος άνθρωπος, με την πολύτιμη πνευματική εμπειρία που εν τω μεταξύ αποκτούσε.

Η απόφασή του να γίνει μοναχός βγήκε ως αποτέλεσμα της βαριάς αρρώστιας που τον είχε βρει στο τελευταίο έτος της Ιερατικής Σχολής. Και πάλι, η αρρώστια ήταν η άμεση αιτία που είχε ως αποτέλεσμα να κουρευτεί μοναχός. Τη χειροτονία του σε ιερέα ο αρχάριος ασκητής αναγκάστηκε να την «πληρώσει» ακριβά. Στη διάρκεια του ταξιδιού του προς την πόλη Καλούγκα, όπου είχε χειροτονηθεί, τον Δεκέμβριο του 1845, αρρώστησε με κρυολόγημα, γεγονός το οποίο είχε πολλές σοβαρές επιπλοκές. Μέσα στις αρρώστιες, μετά από σχετική παράκληση του ηγουμένου και του πνευματικού της Μονής, ο διοικών επίσκοπος, στις 23 Αυγούστου του 1846, ευλόγησε τον νεαρό ιερομόναχο να βοηθάει τον Όσιο Μακάριο στο διακόνημά του ως γέροντα. Το καλοκαίρι του 1848, ο Αμβρόσιος εκάρη μεγαλόσχημος μοναχός και ξεγράφτηκε από το μοναχολόγιο ως πάσχων από ανίατη ασθένεια, και όλοι περίμεναν το θάνατο του 36χρονου μοναχού (σύμφωνα με κάποιες άλλες πηγές, ίσως, να ήταν μόλις 34 χρονών!).

Δεν ήταν το τέλος της επίγειας ζωής του, αλλά η αρχή της προετοιμασίας του για το μεγάλο διακόνημά του ως γέροντα. Προς μεγάλη έκπληξη των μοναχών της Όπτινα, ο νεαρός μεγαλόσχημος μοναχός άρχισε να βγαίνει από το κελλί, και το κυριότερο – είχε γίνει άλλος άνθρωπος. Ο έξυπνος, ο ομιλητικός και ο φιλομαθής νεαρός ήταν πια ένας αφοσιωμένος στο να τηρεί τον νου του αγνό. Και τα διανοητικά του ταλέντα μετουσιώθηκαν σε πνευματικά: ο γεμάτος σοφία και αγάπη λόγος του πατέρα Αμβροσίου άρχισε να είναι χρήσιμος στους πλησίον. Αυτήν την εποχή ο μεγαλόσχημος ιερομόναχος Αμβρόσιος με πολλή επιμέλεια επιτελούσε σημαντικά διακονήματα: βοηθούσε τον καθοδηγητή του, τον Όσιο Μακάριο, στην έκδοση έργων των αγίων πατέρων και άλλων βιβλίων. Όπως, με εντολή του, απαντούσε σε επιστολές ανθρώπων που ενδιαφέρονταν για πνευματική ζωή. Περίπου 10 χρόνια ετοίμαζε ο Όσιος Μακάριος τον μαθητή του για να γίνει αυτόνομος γέροντας, ένα διακόνημα που ο Όσιος Αμβρόσιος έπρεπε να το σηκώσει στους αδύναμους ώμους του.

Όταν, στις αρχές της δεκαετίας του 1860, ο πνευματικός της Μονής γέροντας Μακάριος και ο ηγούμενος Μωυσής (που επίσης έχει αγιοκαταταχθεί στη χορεία των Αγίων) αποδήμησαν εις Κύριον, δε δέχτηκαν άμεσα όλοι τον 50χρονο Αμβρόσιο ως συνεχιστή του Μακαρίου τον οποίον όλοι τιμούσαν. Ωστόσο, οι πνευματικές αρετές του νεαρού μεγαλόσχημου, δηλαδή η αγάπη και η ταπείνωση, η σοφία και η διάκριση, δεν μπορούσαν να μην εμπνεύσουν το σεβασμό τόσο ανάμεσα στους μοναχούς όσο και ανάμεσα στους λαϊκούς. Ο ίδιος, χωρίς να το θέλει, γινόταν κεντρική φιγούρα της Ιεράς Μονής Όπτινα Πούστιν, αργότερα και της Μονής Σαμόρντινο, την οποία ο ίδιος ίδρυσε το 1884.

Πολύ λίγοι είναι αυτοί που ξέρουν ότι ο γέροντας Αμβρόσιος, κατά τη διάρκεια της 30χρονης πορείας του ως γέροντα, ήταν τόσο αδύναμος που δεν μπορούσε να λειτουργεί και να παρίσταται στις ιερές ακολουθίες του μοναστηριού. Η Θεία Λειτουργία τελούνταν στο κελλί του. Συνέχεια θεράπευε τους άλλους, ωστόσο, ο ίδιος ζούσε με πάρα πολλές ασθένειες, τις οποίες απέφευγε να τις φέρει στο προσκήνιο. Πριν από τον θάνατό του, το 1891, υπέφερε από απίστευτα βαριά παθήματα που ο ίδιος τα είχε προβλέψει. Εκείνη η χρονιά, όλη η Ρωσική Αυτοκρατορία, ήταν πολύ φτωχή σε σοδειά, αλλά τα περίχωρα της Όπτινα και της Σαμόρντινο, με τις προσευχές του γέροντα, είχαν πλούσια σοδειά. Η «επιτυχημένη ως προς τη σοδειά» χρονιά ήταν επιτυχημένη και από πνευματική άποψη: η κηδεία του γέροντα έμοιαζε με ανακομιδή λειψάνων αγίου. Η πίστη στην οσιότητά του διαδιδόταν χάρη στα αναρίθμητα θαύματα που γίνονταν μετά από προσευχές που απευθύνονταν σε αυτόν.

Η σοφή αντιμετώπιση της αρρώστιας του Οσίου είναι διδακτική και αυτό φαίνεται, όταν συγκρίνουμε τη ζωή του με την καθημερινότητα των σημερινών και προηγούμενων γενεών. Στη δική μας καθημερινή ζωή, σχεδόν όλα είναι διαφορετικά σε σύγκριση με τη ζωή του πατέρα Αμβροσίου. Άνθρωποι που έχουν καλή υγεία δεν την εκτιμούν, δεν ακολουθούν υγιή τρόπο ζωής… Ταυτόχρονα, όσοι αρρωσταίνουν συχνά, γογγύζουν. Οι ορθόδοξοι, όταν είναι άρρωστοι, συχνά, όχι μόνο δε ζητάνε βοήθεια από τον Ουράνιο Ιατρό, αλλά αγνοούν και τις συμβουλές των συμβατικών επίγειων ιατρών…Ιδιαίτερα διδακτικό ήταν το πώς αντιμετώπιζε ο γέροντας τις αρρώστιες. Αυτό επιβεβαιώνει τη σοφία και τη διάκρισή του. Δεχόταν θεραπευτικές αγωγές από ιατρούς, αν και ήλπιζε μόνο στον Θεό. Ήθελε να είναι υγιής, αλλά ευχαρίστως δεχόταν ό, τι του έστελνε ο Παντοδύναμος. Συχνά έλεγε: «Είναι ωφέλιμο να είναι άρρωστος ο μοναχός». Με αυτό εμψύχωνε τον εαυτό του και άλλους μοναχούς σε περίπτωση σωματικών ασθενειών. Στους ασθενείς που πήγαιναν σε αυτόν έλεγε συχνά, παρηγορώντας τους: «Ο Θεός δεν απαιτεί από τον άρρωστο σωματικούς αγώνες, αλλά μόνο υπομονή με ταπείνωση και ευχαριστία». Με τη ζωή του, ο Όσιος έδειξε ότι με τη σωστή αντιμετώπιση της αρρώστιας – ως επίπτωσης της αμαρτίας – αυτή μπορεί να αντιστραφεί εναντίον της πρώτης αιτίας της και ότι αυτό μπορεί να οδηγήσει στην αγιότητα.

Η Ορθόδοξη Εκκλησία κατανοεί και αυτούς που με όλες τις δυνάμεις τους, στη διάρκεια της ζωής τους, αποκτάνε το Άγιο Πνεύμα, αλλά και τους τεμπέληδες, τους ράθυμους, τους αφελείς και πολλούς άλλους. Γι΄ αυτό, η Εκκλησία, στις ιερές της ακολουθίες, προσεύχεται για τη ζωή, για την ειρήνη, για την υγεία, για την ίαση όσων ασθενούν. Όμως, στην Εκκλησία υπάρχουν και ιδιαίτερα δώρα για αυτούς που μπορούν να χωρέσουν το μεγάλο μυστικό: «Όποιος αγάπησε την ασθένειά του, αυτός δεν είναι μακριά από την αγιότητα». Και δεν είναι απαραίτητο να τα χωρέσουμε όλα. Ίσως, μας αρκεί και κάτι το μικρό, να μάθουμε, δηλαδή, πού και πού, να υπομένουμε τη διαδικασία της σωματικής μας αποθεραπείας για να ωφελούμαστε πνευματικά.

Βασίλειος Κονονένκο

Μετάφραση για την πύλη gr.pravoslavie.ru: Αναστασία Νταβίντοβα

Pravoslavie.ru

8/3/2021