Η κοινωνία ως τρόπος υπάρξεως και το δαιμονιώδες της απομόνωσης

ΚΥΡΙΑΚῌ ΕΚΤῌ

Ἐκ τοῦ κατὰ Λουκᾶν

η΄ 27 - 39

 

Απομαγνητοφωνημένη ομιλία

του π. Κωνσταντίνου Στρατηγόπουλου, στα πλαίσια της ερμηνείας που έγινε στο κήρυγμα της Κυριακής 

Το ηχητικό απόσπασμα από την ομιλία - εδώ

  Αν τολμούσαμε να ορίσουμε, έστω περιοριστικά, το τι είναι ο Θεός, θα λέγαμε «κοινωνία». Έτσι κάπως το λέει και ο Ευαγγελιστής Ιωάννης όταν λέει «ο Θεός αγάπη εστί». Και επειδή είναι Εκείνος κοινωνία, μας έφτιαξε και εμάς με το κατεξοχήν ζωτικό και δυναμικό στοιχείο της κοινωνίας. Αυτό είναι το κεντρικό βασικό μας κύτταρο, και έτσι, έχοντας αυτό το δομικό κύτταρο μέσα μας, μπορούμε να προχωρήσουμε πάνω στην ομοίωση προς Αυτόν. Αυτό μας καταυγάζει. 

    Ό, τι δεν θέλει να λειτουργήσει αυτό το κοινωνικό στοιχείο – που έτσι ή αλλιώς το έχουμε μέσα μας, θέλουμε ή δεν θέλουμε – αυτό ας το πούμε δαιμονιώδες. Είναι μια ευρύτατη έννοια του δαιμονιώδους, που μόνο έτσι θα καταλάβουμε την συγκεκριμένη περιοριστική στιγμή ενός ανθρώπου που είναι δαιμονισμένος, σε μια ακρότατη αντικοινωνική έκφραση ζωής. Ό, τι λοιπόν δεν θέλει να λειτουργήσει αυτό το δομικό μας στοιχείο, το λέμε δαιμονιώδες. 

    Οτιδήποτε σπάζει την κοινωνία είναι λοιπόν δαιμονιώδες και δαιμονικό, που σημαίνει οι εκφράσεις του δαιμονιώδους μπορούν να πάρουν πολλά επίπεδα και πολλές συντεταγμένες της ζωής μας – και αν ακόμη δεν καταλήξουμε σε αυτό το οριακό σημείο ενός ανθρώπου που είναι κατειλημμένος από δαιμονικές ποικίλες δυνάμεις. Αυτό λοιπόν το κοινωνικό στοιχείο που μας καταυγάζει βιώνεται πάνω σε κάποια επίπεδα. Για να έχουμε κοινωνία με ανθρώπους, αυτό δεν θα το κάνουμε αφηρημένα, το κάνουμε με συγκεκριμένα επίπεδα με πρακτικούς τρόπους. 

    Υπάρχουμε σε έναν τόπο όπου ζούμε, δεν είμαστε ά-τοποι, έχουμε τόπο, και η κοινωνία πραγματώνεται σε έναν τόπο, και δεν είναι θεωρητική δι-εγκεφαλικών διεργασιών. Και η κοινωνία πραγματώνεται σε έναν τόπο, δια της επαφής της παρουσίας των προσώπων «ενώπιος ενωπίω». Αυτά τα δύο βασικά στοιχεία έρχονται στη διήγηση του Ευαγγελίου να τιναχτούν στον αέρα. Το επίπεδο δηλαδή του τόπου και της παρουσίας τινάζονται στον αέρα. 

  Πώς; Προσέξτε, ο δαιμονισμένος (ο συγκεκριμένος) δεν έμενε μέσα σε μια πόλη, δεν μπορούσε να μείνει. Σημαίνει που δεν άφηνε επίπεδο για να κοινωνήσει με τους ανθρώπους. 

      Δεν ξέρω αν έλεγε «τους αγαπώ» ή «δεν τους αγαπώ», αλλά το ότι δεν άφηνε επίπεδο να κοινωνήσει με αυτούς, να βρεθεί σε τόπο μαζί τους ή αδυνατούσε να τους αντέξει σε έναν τόπο, λειτουργούσε το πρώτο δαιμονικό στοιχείο και το σπάσιμο της κοινωνίας. Βλέπετε, η κοινωνία δεν είναι αφηρημένο πράγμα, θέλει τόπο. 

    Και δεύτερον, θέλει μια έκφραση: Είμαι μπροστά στον άλλο. Και σημασία έχει «τι είμαι» μπροστά στον άλλο. Εκεί είναι το μεταβατικό στοιχείο του Ευαγγελίου: που ήτανε ντυμένος με έναν παράξενο τρόπο ο δαιμονισμένος, ή έβγαζε έξω τα ρούχα του, δηλώνει ακριβώς ότι η έκφραση προς τους άλλους ήταν χαλασμένη – ή αξιοποιούσε αυτή την έκφραση. Αυτό είναι συμβολικό στοιχείο των ενδυμάτων. Δεκάδες άλλα τέτοια στοιχεία μπορείτε να βρείτε, αλλά εδώ το Ευαγγέλιο μιλάει για τα ενδύματα αυτού, που ήταν με έναν παράξενο τρόπο. Εξέφραζε ή την απόρριψή του, μέσα από αυτό, προς τους άλλους ή την προβολή του προς τους άλλους. Όλα τα στοιχεία τα οποία λειτουργούν πάνω στο πρόσωπό μας και καλύπτουν το πρόσωπό μας και προβάλλουν άλλα πράγματα πέρα από το πρόσωπό μας ως κοινωνικά στοιχεία είναι δαιμονιώδη. Δηλαδή αν καταργήσουμε αυτό που είμαστε μπροστά στους άλλους, και εμφανιστούμε απορρίπτοντάς τους με έμμεσους τρόπους, ή προβάλλοντας το πρόσωπό μας πέρα από το πρόσωπό μας, με έμμεσους τρόπους, όπως εδώ είναι το στοιχείο των ενδυμάτων, αρχίζει να λειτουργεί το δαιμονιώδες. 

     Λείπει λοιπόν ο τόπος και λείπει η έκφραση, το όργανο της εκφράσεως, που το χρησιμοποιώ με λάθος τρόπο για να εκφραστώ. Ξέρω το ένδυμα, το αξίωμα, ο τίτλος, αυτό που είμαι, αυτά που ξέρω, είναι δευτερεύοντα ιδιώματα του ανθρώπου μέσα από τα οποίο λειτουργεί τον κόσμο. Αν καταργηθεί το πρόσωπο, αυτά γίνονται δαιμονιώδη. Γι' αυτό λοιπόν ούτε τόπο έχει ούτε μπορεί να εκφραστεί, έστω εδώ δια των ενδυμάτων, και γι' αυτό ψάχνεται στον χώρο των μνημείων, των μνημάτων. Γιατί ακριβώς δεν μπορεί να κοινωνήσει με κανένα, είναι στον τόπο που δεν υπάρχουν πρόσωπα για να κοινωνήσει, παρά μόνο νεκροί. Αυτό ακριβώς το στοιχείο με την μοναδική απλότητά του, όπως το περιέγραψε πριν από λίγο ο Λουκάς, είναι το δαιμονιώδες που ζούμε στη ζωή μας: αυτή η έκφραση της κοινωνικότητας μέσα από αυτά τα δεδομένα. Και, προσέξτε, την ίδια ώρα που ο Χριστός πλησιάζει τον δαιμονισμένο ξεπετιέται εδώ το δαιμόνιο το συγκεκριμένο και λέει στον Χριστό: «Τι ήρθες να μας βασανίσεις;» Τι εκφράζει εδώ το συγκεκριμένο πια δαιμόνιο; Εκφράζει την αδυναμία του να δεχθεί την αγάπη, δεν αντέχει την αγάπη που είναι κοινωνία, δεν αντέχει το Χριστό για αυτό λέει «ήρθες να μας βασανίσεις;» Καθόλου, λένε οι Πατέρες. Ο Χριστός δεν έχει καμία διάθεση να βασανίσει, αλλά η παρουσία τής κατεξοχήν κοινωνίας, του Χριστού, της εκφράσεως της αγάπης Του, βασανίζει όλους εκείνους που δεν αντέχουν την κοινωνία και την αγάπη. Δηλαδή όποιος δεν μπορεί να κοινωνήσει με τον άλλο βασανίζεται και χτυπιέται κάτω από την παρουσία του Θεού. Δεν Τον αντέχει, δεν Τον καταλαβαίνει, δεν μπορεί να Τον προσλάβει. Και εκεί είναι πια, θα έλεγα, το μυστήριο αυτού του δαιμονιώδους στοιχείου, που βλέπετε λειτουργεί σε πολλά σκαλοπάτια. Και καταλήγει κάποτε να είναι δαιμονισμένος κάποιος συγκεκριμένα. Αλλά τα προστάδιά του είναι δεκάδες, που τα ζούμε καθημερινά. 

  Και ο Χριστός πια θεραπεύει τον δαιμονισμένο, ο οποίος πια βρίσκει τόπο. Είναι πλάι στον Χριστό και είναι ιματισμένος και σωφρονών. Βλέπετε, η θεραπεία είναι πάνω στα δυο τα στοιχεία: να βρεις τόπο, και να ξεπεράσεις την αξιοποίηση των δευτερευόντων στοιχειών που έχεις στη ζωή σου για να προβάλλεις το πρόσωπό σου. Ψάξτε αυτά τα δύο τα όργανα πάρα πολύ μέσα στην καρδιά σας, ως όργανα και εγχειρίδια δυναμικής «αυτο- ερεύνης», όσο μπορεί να γίνει. Όσο μπορεί να γίνει… Αλλά χρησιμοποιήστε τα πάρα πολύ, για να καταλάβετε πώς λειτουργεί πάνω μας το δαιμονιώδες και πού κρύβονται, πίσω από αυτό το κρυμμένο δαιμονιώδες, δεκάδες καταστάσεις που λειτουργούν έτσι τη ζωή μας με έναν τρόπο καταστρεπτικό και διαστρεβλωτικό και δεν το καταλαβαίνουμε. Δεκάδες αγωνίες μας, άγχη μας, καταστάσεις ψυχασθενειών μας, κρύβουν μέσα αυτά τα δύο τα κύτταρα. 

  Και φυσικά, ως επισφράγισμα αυτής της ιστορίας – εκεί είναι η τραγικότητα – αποκαθίσταται η κοινωνικότητα του πρώην δαιμονισμένου: βρίσκεται σε τόπο, βρίσκεται πλάι στον Χριστό, στον κατεξοχήν τόπο, και έχει πια πρόσωπο, που δεν προβάλλεται μέσα από τα δευτερεύοντα, αλλά η κοινωνία παραμένει δαιμονιώδης! Ενώ αυτός μόνο φαινόταν δαιμονισμένος! Όλος ο περίγυρος είναι δαιμονιώδης πια, παρόλο που δεν είναι δαιμονισμένος με τον πρακτικό τρόπο (δεν έχει μέσα του ένα δαιμόνιο που τον διαταράσσει), γιατί, ακριβώς, βλέποντας το θαύμα και βλέποντας την αποκατάσταση της κοινωνικότητας, λέει να φύγει από εκεί στον Χριστό, δεν Τον αντέχει. Κάνει μια κατ’ επίφαση κοινωνία, μια κοινωνία απλώς εξωτερικής ασφάλειας. Και αυτό είναι δαιμονιώδες! Και ας μην φαίνεται που είναι δαιμονισμένοι αυτοί όπως ο δαιμονισμένος. Το δαιμονιώδες της κοινωνίας, που φτιάχνει μια κατ’ επίφαση ασφάλεια, μια κατ΄ επίφαση ησυχία, και εδώ αντέχει άλλες παρεμβολές, παρεμβολές άλλων τρόπων κοινωνίας, αυτού του μοναδικού τρόπου κοινωνίας, του τόπου και της εκφράσεως που λέγαμε πριν από λίγο. Και έτσι και μια ήσυχη και ασφαλής κοινωνία μπορεί να λειτουργεί, χωρίς να το καταλάβει, δαιμονικά στοιχεία που κάποτε θα εκραγούν, κάποτε θα ξεσπάσουν. Όλες οι ξαφνικές εκρήξεις αντικοινωνικότητας κρύβουν μέσα τους αυτή τη βαθιά διεργασία, αυτού του δαιμονισμένου των κοινωνιών μας. 

    Έτσι λοιπόν, και στο προσωπικό επίπεδο και στο κοινωνικό, λειτουργεί το δαιμονιώδες. Και φυσικά το κοινωνικό θα αποκατασταθεί αν τα πρόσωπα ξεπεράσουν τη δαιμονική τους στάση. Δεν μπορούμε να μιλούμε για αφηρημένες κοινωνιολογικές θεραπευτικές. Δεν γίνονται! Ο τόπος και το πρόσωπο σε σχέση με τη στάση προς τον Χριστό μπορεί να κάνει την παρέμβασή του. Γι' αυτό αν ξεκινήσετε να καθαρίζετε τα δαιμονικά στοιχεία που σας καταυγάζουν, τότε μπορεί να γίνετε κάτι ωφέλιμο, ουσιαστικό, παραγωγικό για τον κοινωνικό σας χώρο. Όλα τα άλλα τα ωφέλιμα και παραγωγικά είναι δευτερεύοντα, και πολλές φορές λειτουργούν πιο πολύ το δαιμονιώδες. 

   Ευχή λοιπόν η περικοπή αυτή με την μοναδική απλότητα και βάθος της να αποτελέσει μια διεργασία, ένα έναυσμα για να καταλάβουμε πως, χωρίς να το καταλαβαίνουμε, λειτουργούμε δαιμονιωδώς την κοινωνία μας και την διαταράσσουμε πολλές φορές, την ταράσσουμε χωρίς να το καταλαβαίνουμε. Ξεπεράστε το δαιμονιώδες, βρείτε τον τόπο, βρείτε το πρόσωπο του άλλου και βρείτε τέλος τον Χριστό και την Εκκλησία!

  

Φιλολογική επιμέλεια κειμένου

Ελένη Κονδύλη

※

Περισσότερες ομιλίες του πατρός Κωνσταντίνου Στρατηγόπουλου είναι διαθέσιμες στην ιστοσελίδα :  www.floga.gr  

ZİHNİN ÇARPITILMASINA DAİR BİR HİKÂYE - Arşipresbiter Konstantinos Stratigopulos

 ZİHNİN ÇARPITILMASINA DAİR BİR HİKÂYE

Mesih ve Gadara Bölgesindeki Cinlere 

Tutulmuş Adam 

Luka İncili, 8. bölüm, 27-39. ayetler

 Το κείμενο στα Ελληνικά : εδώ  

Bu anlatı, Mesih’in cinlere tutulmuş insanları iyileştirmesiyle ilgili İncil’deki diğer anlatılar gibi, hepimizin bildiği bir hikâyedir. Ancak bu olaya yalnızca tek bir açıdan bakamayız. Yani Mesih’in cinlere tutulmuş bir adamla karşılaştığını ve onu iyileştirdiğini söylemekle yetinemeyiz. Elbette Mesih o adamı iyileştirmiştir. Fakat bu İncil pasajı, önümüzde çok daha derin ufuklar açmaktadır.

Bu derinliklere ulaşabilmek için öncelikle Mesih’in adama sorduğu soruya ve adamın verdiği cevaba dikkat etmemiz gerekir. Mesih ona, «Adın ne?» diye sorduğunda adam, «Lejyon» diye cevap verir. Çünkü metinde belirtildiği üzere, onun içinde çok sayıda cin vardı.

Buradaki çokluğa dikkat edin. Bunu yalnızca nicelik, yani cinlerin sayıca çokluğu açısından değerlendirmeyin. Elbette sayısal bir çokluk da söz konusudur. Ancak burada, farkına varmadan yaşadığımız şeytani durumların çeşitliliğine işaret eden çok daha derin, niteliksel bir anlam da vardır.

İncil pasajı bizi, çoğu zaman farkına bile varmadan her gün yaşadığımız bu durumlarla yüzleşmeye çağırıyor. Şimdi metnin izlediği yolu takip ederek, «Lejyon» ifadesinde anlatılan bu çokluğu ve içimizdeki şeytani durumları ana hatlarıyla incelemeye çalışalım.

Birisi, «Bunlar insanın çok sayıdaki tutkularıdır» diyebilir. Gerçekten de öyledir. Ancak metin, bu durumu hem dış dünyamızla hem de iç dünyamızla ilişkimiz üzerinden daha farklı bir biçimde anlatmaktadır.

1. Bulunduğumuz yerde huzur bulamamak

İncil’de öncelikle cinlere tutulmuş adamın hiçbir yerde kalamamasından söz edilir. Evinde bile barınamayan bu adam, bir yerde durup huzur bulamamaktadır.

Şimdi bu anlatıyı dinlerken kendi hayatımızı da düşünelim. Biz de zaman zaman bulunduğumuz yerde huzur bulamaz, sürekli bir şeylerin değişmesini isteriz. Bir şeylerin olmasını bekleriz, fakat beklediğimiz gerçekleşmez. Bunun sonucunda bulunduğumuz yerden, içinde yaşadığımız koşullardan ve çevremizdeki insanlardan hoşnutsuzluk duyarız.

Elbette bunun pek çok sebebi olabilir. Ancak bazen bütün bu huzursuzluğun arkasında, kendimizle ve içimizde taşıdığımız şeytani unsurlarla yüzleşemememiz vardır.

Asıl sorun, başkaları için bir şeyler yapmamız gerekirken bunu yapamamamızdır. Dünyaya, çevremizdeki insanlara bir katkıda bulunmak yerine, başkalarının bizim için bir şeyler yapmasını bekleriz. Beklentilerimiz karşılanmadığında ise hiçbir yer bizi mutlu edemez, hiçbir ortam bize yetmez. İşte burada önemli bir meseleyle karşı karşıyayız: Bir yerde durabilme, bulunduğumuz yerde huzur bulabilme konusundaki yetersizliğimiz.

İncil anlatısı daha sonra adamın ıssız yerlere sürüklendiğini söyler. Elbette münzeviler de ıssız yerlere giderlerdi; ancak onlar Tanrı’ya yaklaşmak ve kutsallaşmak için ıssızlığı seçerlerdi. Bu adam ise oraya huzur bulmak, sıkıntısından kurtulmak için gidiyordu.

Biz de bazen bulunduğumuz yerin veya koşullarımızın değişmesiyle iç dünyamızın da değişeceğini düşünürüz. Yeni bir yere gidersek, yeni bir çevre edinirsek, başka bir hayat kurarsak huzur bulacağımıza inanırız. Oysa içimizdeki sorunlarla yüzleşmedikçe, yer değiştirmek bizi gerçekten değiştirmez. Nitekim bu adamın sonunda yaşadığı yer mezarlıklar olur. Mezar, ölümün mekânıdır; umudun ve hayatın bulunmadığı yerdir.

İçimizde taşıdığımız karanlıklarla yüzleşmeden onları başka yerlere götürerek huzur bulmaya çalışırsak, hiçbir yerde gerçek huzura kavuşamayız. Dışarıdan bakıldığında güzel görünen yerlerde yaşıyor olsak bile, iç dünyamızda umutsuzluğun ve ölümün hâkim olduğu bir hayat sürebiliriz.

Peki, Mesih’in hayatımızda bulunması ne demektir?

Mesih’in hayatımızda bulunması, O’nun bizim için yalnızca bir inanç konusu olarak kalmaması, hayatımızda tecrübe ettiğimiz canlı bir gerçeklik hâline gelmesi demektir. Mesih aracılığıyla bizler de dünyanın umudu hâline gelmeliyiz. Başkalarından sürekli bizim için bir şeyler yapmalarını beklemek yerine, biz başkaları için bir şeyler yapmalıyız.

2. Dış görünüşümüz ve başkalarının bizi nasıl gördüğü

İncil anlatısında karşımıza çıkan ikinci mesele, insanın dış görünüşüyle ilgilidir. Metinde, cinlere tutulmuş adamın üzerine giysi giyemediği belirtilir. Burada giysilerden söz edilmekle birlikte, anlatının anlamı çok daha derindir. Çünkü mesele yalnızca ne giydiğimiz değil, kendimizi başkalarına nasıl gösterdiğimiz ve başkalarının bizi nasıl değerlendirmesini istediğimizdir.

Adamın giysi giyememesi ve zincirlerle dolaşması, onun içinde bulunduğu durumun dışarıya yansıyan bir ifadesidir.

Biz de kendi hayatımızda buna benzer durumlarla karşılaşabiliriz. Nasıl göründüğümüz, başkalarının hakkımızda ne düşündüğü, bizi nasıl anladığı ve nasıl değerlendirdiği bizim için aşırı derecede önemli hâle gelebilir.

Kendimizi sürekli başkalarının gözünden değerlendirmeye başlarız. İnsanların bizi nasıl gördüğünü düşünür, onların beklentilerine uygun görünmek için çabalar ve kendimizle ilgili belli bir imajı korumaya çalışırız. Oysa burada çok derin bir teolojik mesele vardır. İnsan, düşüşten sonra «deri giysiler» giymiştir. Bu ifade, insanın düşüş sonrasındaki durumunu anlamamız bakımından önemli bir yere sahiptir.

Dolayısıyla giysi meselesine yalnızca dış görünüş açısından bakmamalıyız. Asıl soru şudur: Nasıl görünmek istiyoruz? İnsanların bizi nasıl tanımasını bekliyoruz? Başkalarının bizi anlaması için ne kadar çaba harcıyoruz?

Bütün bunlar, kendi iç dünyamızdan uzaklaşıp başkalarının değerlendirmelerine bağımlı hâle geldiğimizde, ruhsal hayatımız için bir engele dönüşebilir. Çünkü asıl mesele yalnızca başkalarının bizi nasıl anlayacağı değildir. Bizim başkalarını nasıl anladığımız, onlara nasıl yaklaştığımız ve onlar için ne yaptığımız da önemlidir.

Başkalarının bizi anlamasını beklerken onları anlamaya çalışıyor muyuz? Onlardan sevgi ve ilgi beklerken biz onlara sevgi ve ilgi gösterebiliyor muyuz? İşte dış görünüşümüzle ve başkalarının bizi nasıl değerlendirdiğiyle ilgili bu aşırı kaygının ardında da şeytani bir unsur bulunabilir. Dışarıdan bakıldığında cinlere tutulmuş gibi görünmeyebiliriz; ancak iç dünyamızda bu tür bir tutsaklığın içinde yaşayabiliriz.

3. Mesih olmadan sağlanmaya çalışılan toplumsal huzur

İncil pasajında karşımıza çıkan üçüncü mesele, toplumsal hayatla ilgilidir. Mesih, cinlere tutulmuş adamı iyileştirir. Ancak çevrede yaşayan insanlar O’nu kabul etmek yerine oradan ayrılmasını isterler. Burada düşündürücü bir durum vardır: İnsanlar görünüşte iyi bir şey yapmaya, toplumdaki düzeni ve dengeleri korumaya çalışıyor olabilirler. Huzur, düzen ve asayiş sağlamak ilk bakışta elbette olumlu şeylerdir. Ancak bütün bunlar Mesih dışarıda bırakılarak gerçekleştirilmeye çalışıldığında, meselenin özü değişir.

Çünkü insanlar yalnızca düzeni korumayı, sorunları ortadan kaldırmayı ve herkesin sessizce kendi hayatını sürdürmesini sağlamayı amaçlayabilirler. Fakat bu düzenin içinde Mesih’in sevgisi, hakikati ve insanı dönüştüren varlığı yoksa, ortaya çıkan şey gerçek anlamda ruhsal bir huzur değildir. Yalnızca görünürde bir sükûnet sağlanmış olur.

Biz böyle bir sükûnet istemiyoruz. Biz, Mesih’in varlığıyla insanın iç dünyasında ve toplumda meydana gelen dönüştürücü hareketi istiyoruz. Mesih, «Ben dünyaya ateş atmaya geldim» demiştir.

Bu ateş, insanı kötülükten arındıran, vicdanını uyandıran, alışkanlıklarını sorgulamasına yol açan ve onu hakikate yönelten ruhsal bir ateştir.

Dolayısıyla toplumsal, ekonomik veya başka alanlarda bize huzurlu bir düzen vaat edenlerin söylediklerini değerlendirirken dikkatli olmalıyız. Eğer bu düzenin içinde Mesih’in sevgisine, hakikate ve insanı dönüştüren ruhsal mücadeleye yer yoksa, yalnızca dışarıdan sağlanan bir dengeyle yetinmemeliyiz.

Çünkü gerçek huzur, insanın ve toplumun Mesih’ten uzaklaştırılmasıyla değil, O’nun hakikatinin ve sevgisinin hayatımıza girmesiyle mümkündür. İşte bu da metnin ortaya koyduğu üçüncü şeytani unsurdur: Mesih’i dışarıda bırakarak huzur ve düzen sağlamaya çalışmak.

4. Mesih’i tanımak ama O’na tahammül edememek

Şimdi daha derin bir meseleye geliyoruz.

İncil’de cin, Mesih’e yalvararak kendisini yok etmemesini ister. Burada dikkat çekici olan şudur: Cin, Mesih’i tanımaktadır; fakat O’na tahammül edememektedir. Bu durum, dinî bir hayat yaşadığını düşünen insan için de önemli bir uyarı taşır.

İnsan Mesih hakkında bilgi sahibi olabilir, O’na inandığını söyleyebilir ve hayatının belirli alanlarında imanını ifade edebilir. Ancak bütün bunlara rağmen Mesih’in sevgisiyle gerçekten yüzleşmeye tahammül edemeyebilir.

Çünkü Mesih’le gerçek anlamda karşılaşmak, insanın kendisini sorgulamasını gerektirir. Kendi tutkularıyla, bencilliğiyle, korkularıyla ve alışkanlıklarıyla yüzleşmesini ister.

Bazen Mesih’in hayatımızın belirli bir bölümüne kadar girmesine izin veririz; fakat diğer alanlara dokunmasını istemeyiz.

Sanki O’na şöyle deriz:

«Buraya kadar! Hayatımın bu bölümüne kadar gelebilirsin, ama bundan ötesine geçme. Bazı şeyleri değiştirmene izin veremem.» İşte burada, Mesih’e inanmakla O’na hayatımızı açmak arasındaki fark ortaya çıkar. Mesih’i tanımak başka, O’nun sevgisinin bizi dönüştürmesine izin vermek başkadır. Gerçek iman, Mesih’i yalnızca düşüncelerimizde kabul etmek değil, hayatımızın tamamını O’nun sevgisine açabilmektir.

5. Mesih’in iyileştirdiği insan: Aklın ve zihnin arınması

Bütün bu anlatım, cinlerden oluşan lejyonun ne kadar çok çeşitli olduğunu, genel hatlarıyla ortaya koymaktadır. Bu cinler çok sayıdaydı; biz de her gün benzerlerini üzerimizde taşıyoruz. Peki, bu trajedinin çözümü nedir? Metnin kendi ifadesiyle cevap şudur: Çevrede yaşayanlar olayın gerçekleştiği yere gelirler ve cinlere tutulmuş adamı «İsa’nın ayaklarının dibinde», «giyinmiş ve aklı başında» bulurlar. Görüyorsunuz, adamın «giyinmiş» olması, yalnızca dış görünüşünün değiştiği anlamına gelmez. Değişen, onun kendisini nasıl göstermek istediğidir. Artık olduğu kişidir; kendisini olduğundan farklı gösterme ihtiyacı duymaz. Şimdi özellikle dikkat etmenizi istediğim anahtar kelimeye geliyoruz: Adam «aklı başında»dır. Burada kullanılan ifade, kelimenin tam anlamıyla, «aklî melekeleri yerinde» demektir. Kilise’nin yaptığı da budur: İnsanın zihnini, aklını iyileştirmek. Çünkü şeytani unsurla ilgili bütün bu mesele, aslında insanın aklıyla, zihniyle ve zihnin çarpıtılmasıyla ilgilidir. Bu çarpılma, sonunda insanın gerçekten cinlere tutulduğu bir duruma da dönüşebilir. Nitekim cinler, zihni çarpıtılmış bir insana yerleşebilirler. Ancak burada söz konusu olan, temelde, zihnin çarpıtılması meselesidir. Adam artık «aklı başında»dır ve Mesih’in yanında oturmaktadır. Metindeki bu ifade, onun zihinsel melekelerinin sağlığına kavuştuğunu gösterir. Bunun anlamı şudur: Mesih’e yakın olanlar, aklı başında ve sağlıklı düşünebilen insanlardır; zihinleri berraktır, düşünceleri arınmıştır. Onlar, zihnin arınması sürecinden geçmişlerdir. Öyleyse bu metin son derece derin ve insanı düşünmeye sevk eden bir metindir. Bizi, günlük hayatımızda karşılaştığımız pek çok olaya yönlendirir. Bu olayları kendi hayatımızla karşılaştırarak inceleyebilir, nerede bir şeyleri kaybettiğimizi ve nasıl iyileşebileceğimizi görebiliriz.

Mesih ve Gadara Bölgesindeki Cinlere Tutulmuş Adam …

Mesih’e ne cinler dayanabildi ne de çevrede yaşayan insanlar. Dileriz ki biz onlar gibi olmayalım; Mesih’in ayaklarının dibinde, aklımız ve zihnimiz arınmış bir hâlde bulunanlardan olalım.

Arşipresbiter Konstantinos Stratigopulos’un 

22 Ekim 2006 tarihli vaazı

Το κείμενο στα Ελληνικά : εδώ  

Aziz Havari ve İncil Yazarı Luka’da Havarî Yaşam Anlayışı ve Kalbin Çocuk Sadeliği

Aziz Havari ve İncil Yazarı Luka’da Havarî Yaşam Anlayışı ve Kalbin Çocuk Sadeliği

Az önce dinlediğimiz İncil pasajı, bugün Kilisemizin anısını kutladığı Aziz Havari ve İncil Yazarı Luka’nın yortusu münasebetiyle okunmaktadır. Bu pasaj, havarî yaşam anlayışını gözler önüne sermektedir. Ancak burada, pasajı yorumlarken önümüze yeni ufuklar açan çok önemli bir noktaya dikkat çekmek istiyorum: Aynı İncil pasajı, Başmeleklerin yortusunda da okunmaktadır. Bu durum, havarî yaşam anlayışını meleklerin yaşamıyla birlikte ele alıp anlamamıza imkân vermektedir. Biz de bu pasajı bu bakış açısıyla değerlendireceğiz. 

Melekler, Allah’a hizmet eden ve O’nun huzurunda kendilerine verilen ilâhî görevleri yerine getiren göksel varlıklardır. Allah’a hizmet eder, O’nun mesajlarını bize ulaştırır, O’nun huzurunda ibadetlerini ve görevlerini yerine getirirler. Havariler ve Aziz Havari ve İncil Yazarı Luka da aynı şekilde Allah’a hizmet eder ve O’nun sesini dünyaya duyururlar. 

Önümüzde açılan bu metin, her birimizin hayatında hem meleklere özgü yaşamın hem de havarî yaşam anlayışının nasıl hayat bulabileceğini gösterir. İşte kavramamız gereken tam da budur. Çünkü meleklerin ve havarilerin yaşamının bizim hayatımıza yansıması, hepimizi yakından ilgilendiren ve büyük önem taşıyan bir meseledir. Bizler de aynı şekilde Allah’a hizmet etmeye çağrılıyoruz. 

Peki, Rab Mesih öğrencilerine ne söylüyor? 

Sözlerine, kendisiyle öğrencileri ve aynı zamanda Babası arasındaki birliği ortaya koyan şu sözlerle başlıyor: 

“Sizi dinleyen beni dinlemiş olur; sizi reddeden beni reddetmiş olur. Beni reddeden de beni göndereni reddetmiş olur.” 

Burada apaçık bir birlik ilişkisi görüyoruz. Öğrencilerin Mesih’le birliği ve O’na itaatleri söz konusudur; çünkü dinlemek, yalnızca işitmek değil, aynı zamanda itaat etmektir. Aynı şekilde Oğul’un Baba’yla birliği ve O’na itaati de söz konusudur. Demek ki her şey, Kutsal Üçlübirlik’in yaşamına dayanır. 

Kutsal Üçlübirlik’te birlik ve sevgi vardır. Allah’ın kendi yaşamında var olan bu birlik ve sevgi, bize de bir armağan olarak sunulur. Böylece bizler de O’nunla ve birbirimizle birlik içinde yaşayarak Kutsal Üçlübirlik’in birliğine katılırız. İşte bu sevgi ve birlik sayesinde havarî yaşamın ilk adımını atabiliriz. 

Ancak bu birliği ve sevgiyi yaşayabilmemiz için tutkularımızı yenmemiz gerekir. Demek ki kendi içimizde bir mücadele vermeliyiz. 

Mesih, havarilerini ve hepimizi, kendi sesini, yaşam biçimini ve kim olduğunu dünyada görünür kılmamız için gönderiyor. Bu, bizim sorumluluğumuz ve görevimizdir. Mesih öğrencilerini nasıl gönderdiyse, bizleri de aynı şekilde gönderiyor. 

Öğrenciler yola çıkıyorlar. Kötü ruhların kendilerine boyun eğdiğini görünce büyük bir sevinçle geri dönüyorlar. 

Mesih’in yanına gelip şöyle diyorlar: 

“Biliyor musun, kötü ruhlar bile bize boyun eğiyor!” 

Gerçekten de dikkat çekici bir olaydır bu. Peki, öğrenciler ne yapmışlardı? Özel bir şey mi gerçekleştirmişlerdi? Hayır. Yalnızca Mesih’i sevmiş ve O’nun ilk öğretilerine uymaya başlamışlardı. Öyleyse kötü ruhlar neden onlara boyun eğiyordu? 

Mesih onlara şöyle karşılık veriyor: 

“Buna sevinmeyin! Asıl, adlarınızın göklerde yazılmış olmasına sevinin.” 

Öğrenciler şeytanlar üzerinde zafer kazanmışlardı; kötü ruhlar onlara boyun eğiyordu. Çünkü öncelikle kendi tutkularını yenmişlerdi. Tutkularını yenerek dünyada Mesih’e ve Allah’a benzeyen bir yaşam sürmeye başlamışlardı. Böylece Allah’a benzer hâle gelmişlerdi. 

Sevgi her şeyi yener. Şeytan için cehennem, Allah’ın sevgisinin huzurunda bulunmaktır. İşte tutkularına karşı kazandıkları zafer, öğrencileri kötü ruhlara karşı da muzaffer kılıyordu! 

Bu, bundan ayrı, bağımsız bir hizmet ya da kendilerine ait özel bir başarı değildi. Mesih’e yönelen, O’nu seven, sevginin içinde yaşayan, Mesih’e ve Kutsal Üçlübirlik’e benzeyen ve birlik içinde yaşayan insan, her türlü kötülüğe karşı zafer kazanır. 

Dolayısıyla burada, ayrıca üstlenilmesi gereken ayrı bir mücadele ya da insanı tüketen bağımsız bir kaygı söz konusu değildir. Mesih’in sözleriyle sevinmemiz gerekir. Çünkü tutkularımızı yenmişizdir ve tutkularımız üzerindeki bu zafer sayesinde adlarımız göklere yazılmıştır. 

Mesih daha sonra öğrencilerine hitap etmeyi sürdürürken, her zamanki üslubuyla yüzünü Babası’na çevirir ve dua eder. Böylece havarî yaşam anlayışını açık ve kesin bir biçimde ortaya koyar. Bu yaşam anlayışı, bizim kişiliğimize ve hayatımıza da yansımalıdır. 

Mesih duasını kısa bir şükür ifadesiyle sürdürür ve şöyle der: 

“Ey Göklerin ve yerin Rabbi olan Baba! Bunları bilge ve akıllı kişilerden gizleyip küçük çocuklara açıkladığın için Sana şükrederim.” 

Burada söz konusu olan, dünyanın bilge ve akıllı saydığı insanlardır. Bunlar, bencillikleri içinde yaşayan; dünyayı birlik, sevgi ve Kutsal Üçlübirlik’in yaşam anlayışıyla şekillendirmek yerine, şeytanları yine şeytanî yollarla yenmeye çalışan ve sonunda kendileri de şeytanî bir tutum benimseyen insanlardır. 

Mesih şöyle der: “Baba, bunları dünyanın bilgelerinden ve akıllılarından gizlediğin için Sana şükrederim.” 

Peki, Allah bunları kimlere açıklamıştır? 

Küçük çocuklara; yani alçakgönüllü olanlara. 

İşte Mesih bizi kalbin çocuk sadeliğine çağırıyor. Bu, tutkularımızdan arınmaya ve yaşam anlayışımızı değiştirmeye yönelik bir çağrıdır. 

Sevgiyi ve birliği yansıtmayan, şeytanî olan her şey dünyayı yıkar ve parçalar. Kalbin çocuk sadeliğine erişmek ise bundan uzaklaşmakla mümkündür. İşte o zaman, Allah’ın sevgisine O’nun lütfuyla benzer hâle geliriz. O zaman göksel güçlere, havarilere ve bugün anısını kutladığımız Aziz Havari Luka’ya da benzeriz. 

Öyleyse dinlediğimiz bu İncil pasajı son derece derin bir anlam taşımaktadır; çünkü doğrudan doğruya hayatımızın nasıl olması gerektiğini anlatmaktadır. 

Üstelik mesele yalnızca bizim nasıl bir yaşam sürdüğümüzden ibaret değildir. Çevremizde ne bıraktığımız da önemlidir. Hayatımızın ardından hangi izleri, hangi ayak izlerini bırakıyoruz? 

Hayatımızda havarî, sevgi dolu ve birleştirici bir yaşam anlayışı mı hüküm sürüyor? Şeytanlara karşı zafer kazanıyor, yani kendi tutkularımızı mı yeniyoruz? 

Yoksa kendimizi bilge, bilgili ve akıllı insanlar olarak görüp kendi başarılarımızla ve bencilliğimizle dünyayı kazanmaya mı çalışıyoruz? 

İşte o zaman her şey yıkılır ve dağılır. Oysa Mesih hepimizi yeniden kalbin çocuk sadeliğine çağırıyor. 

Bugün Aziz Havari ve İncil Yazarı Luka’yı anıyor ve yüceltiyoruz. Aynı zamanda, dolaylı olarak melekleri de yüceltiyoruz. Bununla birlikte, kalbin bu çocuk sadeliğini edinmiş olan herkesi de onurlandırıyoruz. Böylece dünyaya bambaşka bir ufuk açıyoruz. 

Bu, sesimizin Allah’ın sesine dönüştüğü bir ufuktur. Attığımız adımların dünyada Allah’ın adımları hâline geldiği bir ufuktur. Varlığımızın bir havarinin varlığına dönüştüğü bir ufuktur.

Peder Konstantinos Stratigopoulos

 

Τα αίτια της πνευματικής ακαρπίας μας και η θεραπεία τους

 

ΚΥΡΙΑΚῌ ΤΕΤΑΡΤῌ
Ἐκ τοῦ κατὰ Λουκᾶν
η΄ 5 - 15

Aπομαγνητοφωνημένη oμιλία

του π. Κωνσταντίνου Στρατηγόπουλου, στα πλαίσια της ερμηνείας που έγινε στο κήρυγμα της Κυριακής 

Το ηχητικό απόσπασμα από την ομιλία - εδώ 

   Δεν νομίζω να υπάρχει Χριστιανός που να μην γνωρίζει αυτήν την περικοπή του Σπορέως με τις προεκτάσεις και την απλή διήγησή της. Και μάλιστα μελετώντας κάποιος τους ερμηνευτές Πατέρες, μπορεί να προσδιορίσει και να δει πως όσο πιο απλή είναι η διήγηση που κάνει ο Χριστός μας και κατανοητή σε όλο τον κόσμο, τόσο μπορεί να περικλείει πολύ βαθύτερα νοήματα. 

  Να σταθούμε λίγο σε μια πτυχή της περικοπής, την ουσιαστική. Για να δούμε πως – μέσα στην απλότητά της και την ενάργειά της – είναι πολύ καθαρή για το μυαλό και για τις ακοές τού οποιουδήποτε ανθρώπου, περικλείει την νηπτική, να πούμε, ασκητική μέθοδο της Εκκλησίας μας, που αφορά όλους τους Χριστιανούς. 

   Ο ίδιος ο Χριστός μας, ερμηνεύοντας την παραβολή, έθεσε τρία στοιχεία τα οποία προσδιορίζουνε αυτή την αδυναμία να καρποφορήσει αυτός ο σπόρος που πέφτει πάνω στη γη. Είπε με τα δικά Του τα λόγια, πως η πρώτη αιτία είναι ο διάβολος που «αίρει» τον λόγο του σπόρου που έρχεται. Η δεύτερη αιτία είναι που δεν έχει ρίζα αυτός ο σπόρος. Και η τρίτη αιτία είναι που υπάρχουν οι μέριμνες του βίου. Για να δούμε το κείμενο μέσα από αυτές τις τρεις λέξεις, πολύ πολύ κοντά, για να καταλάβουμε πως, και μόνο αυτό να θυμάστε, θα έχετε στο νου σας (όσο μπορεί να είναι ολοκληρωμένη) την νηπτική/ ασκητική μέθοδο της Εκκλησίας μας που αφορά όλους μας, για την καθημερινότητα της ζωής μας, για την προσωπική μας άσκηση και για τον προσωπικό μας αγιασμό. 

  Κοιτάξτε την πρώτη αιτία που δίνει ο Χριστός μας. Λέει, έρχεται ο διάβολος, λέει, και αίρει. Να θυμηθείτε πως η πτώση του ανθρώπου έχει μια προϋπόθεση. Ο άνθρωπος κουβεντιάζει με το διάβολο. Βλέπετε, είναι στοιχείο αφετηριακό. Γιατί κουβεντιάζει με το διάβολο; Γιατί δεν μπορεί να κουβεντιάσει ούτε με το Θεό ούτε με τους ανθρώπους. Η αδυναμία να προσεγγίσεις τον Θεό, να τον καταλάβεις, να στραφείς σε Αυτόν με εμπιστοσύνη, ή η αδυναμία, έστω, να στραφείς στους ανθρώπους και να τους καταλάβεις, κλείνει τον δρόμο τον ουσιαστικό, τον αναγωγικό και σε βάζει σε έναν διάλογο – δεν μπορεί να γίνει αλλιώς, ο άνθρωπος είναι πλάσμα που πάντοτε ανοίγεται και θέλει κάπου να ανοιχτεί – και αρχίζει η κουβέντα με τον πειρασμό. Και μέσα από αυτήν την κουβέντα έρχεται μια βαθιά ταραχή μέσα μας, γιατί αυτή η κουβέντα δεν βγάζει πουθενά. Είναι σαν να προσπαθείς να βγάλεις λύση μέσα από τις λάσπες και τις βρομιές. Και αυτή είναι η πρώτη αιτία που βλέπετε. Η αδυναμία να κάνεις μια έξοδο και να κουβεντιάσεις. Και καταλήγεις σε αυτή τη τραγωδία που έχει μέσα της απελπισία και πάρα πολύ διχασμένες καταστάσεις. 

   Και πάει στο δεύτερο ο Χριστός μας και ομιλεί για την αδυναμία να υπάρχει ρίζα. Αυτό έρχεται σαν αποτέλεσμα του πρώτου: Όταν πια δεν μπορείς να βγεις προς τα έξω να κουβεντιάσεις, να στραφείς στον Θεό και στους ανθρώπους, τότε δεν μπορείς πουθενά να ριζώσεις. Δεν μπορείς να κάνεις να κάνεις υπακοή, δεν μπορείς να σταθείς πουθενά, πάντοτε νομίζεις ότι κάτι άλλο είναι καλύτερο, κάτι παραπέρα είναι καλύτερο, δεν μπορείς να υπομένεις δυσκολίες και είσαι ταραγμένος πάρα πολύ μέσα σου και λείπει η ρίζα. Όταν το φυτό δεν έχει ρίζα, με τον πρώτο άνεμο μπορεί να πεταχτεί και πραγματικά να εξαφανιστεί και να μην καρποφορήσει και να αποδώσει τους πρέποντας καρπούς. Έτσι γινόμαστε λοιπόν κι εμείς γιατί αρχίσαμε την προϋπόθεση αυτή, μέσα από αυτή τη λανθασμένη κουβέντα, καταλήξαμε στην έλλειψη υπομονής, ταπεινώσεως, εμμονής στα πράγματα, βαθιάς καλλιέργειάς τους (πολλοί το έχουμε αυτό το πράγμα, λαϊκοί και μοναχοί). 

   Και στο τέλος έρχεται η έννοια αυτής της μερίμνης που είναι κι αυτή αποτέλεσμα αυτής της ά-ριζης – χωρίς ρίζα – κατάστασής μας. Επειδή πουθενά δεν μπορούμε να σταθούμε και έχουμε μέσα μας ένα βαθύ κενό, επειδή νομίζουμε κάτι άλλο είναι καλύτερο, προσπαθούμε να καλύψουμε αυτό το κενό με διάφορες εξωτερικές καταστάσεις. Η μέριμνα από εκεί κρίνεται: που δεν είσαι καλυμμένος μέσα σου από πνευματικές βαθιές αναζητήσεις και τροφοδοσία, και προσπαθείς το κενό να το καλύψεις με άλλες τροφές και με άλλες δυνατότητες. Και τότε συνεχώς και αενάως μεριμνάς, γιατί είναι ανάγκη να γεμίσει το μέσα σου! Εκείνος ο οποίος μεριμνάει κομίζεται και σπρώχνεται από μια ανάγκη. Αλλά είναι μια ανάγκη που τον οδηγεί στο κενό γιατί η βαθιά του μέριμνα δεν ολοκληρώθηκε. Αφού άρχισε την κουβέντα του με τον διάβολο. Και τότε συνεχώς μεριμνά, και τότε συνεχώς είναι άδειος, και τότε συνεχώς είναι κενός και δεν μπορεί να δώσει απαντήσεις για τα πράγματα της ζωής του. Και φυσικά, ακόμα περισσότερο, δεν μπορεί να δώσει απαντήσεις για τα πράγματα της ζωής και στέκεται όχι μόνο και ταράσει τον εαυτό του αλλά ταράσει και το περιβάλλον του. Και ζούμε πια έναν απέραντο, ταραγμένο κόσμο, γιατί πάρα πολλοί καταλήγουνε σε αυτή την έλλειψη αυτής της «νηπτικής», όπως είπα, θεωρίας, που προτείνει εδώ ο Χριστός μας και μετά οι μεγάλοι Πατέρες της Εκκλησίας μας την ανέπτυξαν και την έκαναν κείμενα μεγάλα και βίους που γέμισαν τα συναξάρια της Εκκλησίας μας. 

   Να λοιπόν, η εύληπτη, απλή, πολύ προσιτή περικοπή του Σποριά και του Καλού Σπορέως, πώς προσδιορίζει τη ζωή μας. Παρακαλώ, αυτά τα τρία μεγέθη να τα θυμηθείτε και να κάνετε τη θεραπευτική στη ζωή σας πάνω, έχοντας οδηγό και θεραπευτή και γιατρό την Εκκλησία μας, αλλά γνωρίζοντας τη μεθοδολογία και τον τρόπο. Αρχίστε από το πρώτο και προχωρήστε πολύ βαθιά, βαθιά. Και τότε, επειδή ανοιχτήκατε ακριβώς, θα γεμίσει η ζωή σας από τη Χάρη του Χριστού μας, και εκείνη πια θα καλύψει εκείνα για τα οποίο πρέπει να μεριμνήσουμε, θα καλύψει καμιά φορά την αδυναμία μας να σταθούμε σε έναν τόπο δύσκολο, επειδή μας διώχνουν και μας πειράζουν. Εκεί, μετά από όλη αυτή τη διαδρομή, η Χάρη του Αγίου Πνεύματος θα γίνει αρωγός και βοηθός.

  

Φιλολογική επιμέλεια κειμένου

Ελένη Κονδύλη

※

Περισσότερες ομιλίες του πατρός Κωνσταντίνου Στρατηγόπουλου είναι διαθέσιμες στην ιστοσελίδα :  www.floga.gr  

 

Όταν υπάρχει η αγάπη, οι οικτιρμοί, η φιλανθρωπία και το δόσιμο αυτής της χάρης, [τότε] δεν έχεις κανένα δικαίωμα

ΚΥΡΙΑΚῌ ΔΕΥΤΕΡᾼ

Ἐκ τοῦ κατὰ Λουκᾶν
στ΄ 31 - 36

Απομαγνητοφωνημένη ομιλία

του π. Κωνσταντίνου Στρατηγόπουλου, στα πλαίσια της ερμηνείας που έγινε στο κήρυγμα της Κυριακής  28 Σεπτεμβρίου του 2003

Τὸ ηχητικό απόσπασμα από την ομιλία - σε mp3 εδώ

 

   Σε μια εποχή που όλα τα ιδανικά και οι μεγάλες αξίες, οι πανανθρώπινες αξίες, εμπορευματοποιούνται, αγοράζονται και πουλιούνται, έρχεται ο σημερινός ευαγγελικός λόγος να αφήσει ένα άλλο άρωμα, μια άλλη πινελιά και να δώσει μια άλλη απάντηση σε αυτή την ουσιαστική καταστροφή που έρχεται πάνω στο κοινωνικό σώμα της Εκκλησίας μας, με την απόλυτη εμπορευματοποίηση και ανταλλακτικότητα των πραγμάτων. Και παίρνει τρία επίπεδα ο Χριστός στο ευαγγελικό κείμενο που ακούσαμε πριν από λίγο και πολύ απλά τα προσεγγίζει. Τρεις καταστάσεις ανέλυσε, μη ανταλλακτικότητας, ρωτώντας φυσικά και ένα ερώτημα: Τι χάρη έχετε αν, έτσι, αγαπάτε μόνο αυτούς που σας αγαπούν; Τι χάρη έχετε αν αγαθοποιείτε, αν κάνετε καλό μόνο σε αυτούς που κάνουν καλό; Ή αν δανείζετε μόνο σε αυτούς που σας δανείζουν; Τρεις λέξεις ουσιαστικές, που ουσιαστικά, αν τις προσεγγίσουμε για λίγο, μπορούν να δώσουν λίγο φως και λίγη διέξοδο σε αυτή τη μαυρίλα που έχει καταλάβει τα ανθρώπινα δεδομένα και τις ανθρώπινες σχέσεις με αυτή την απόλυτη εμπορευματοποίηση των πραγμάτων. 

  Πρώτα μίλησε για την αγάπη. Να δούμε πώς απαντά ο Θεός σε αυτούς που δεν Τον αγαπούν και να βλέπουμε παράλληλα πώς αντιδρούμε εμείς σε αυτούς που δεν μας αγαπούν. Ο Θεός, που είναι αγάπη ο Ίδιος, σε αυτούς που δεν Τον αγαπούν απαντάει με τον σταυρό Του· μία μοναδική ενιαία απάντηση. Γιατί ο Θεός είναι απλός και δεν είναι διχασμένος. Πώς απαντούμε εμείς; Εμείς πάντοτε απαντούμε με δύο τρόπους. Ένας τρόπος είναι παθητικός και ο άλλος ενεργητικός. Να, αν δεν μας αγαπάει κάποιος, εμείς απαντούμε ή παθητικά με απογοήτευση, απογοητευόμαστε, ή απαντούμε ενεργητικά με μια επαναστατικότητα, με μια απόλυτη διαμαρτυρία. Και οι δύο τρόποι, διχασμένοι όντες και μη έχοντας μέσα τους την απάντηση του Χριστού – που Εκείνος σταυρώνεται για αυτούς που δεν τον αγαπούν – φέρουν βαθιά αρρώστια στο προσωπικό μας επίπεδο και φυσικά σε όλη την κοινωνία. Και πολλά αρρωστήματα, και τα προσωπικά αρρωστήματα και τα κοινωνικά φαινόμενα που είναι αρρωστημένα, μέσα από αυτή τη ματιά μπορούμε να τα δούμε. 

   Να πάμε στο δεύτερο επίπεδο, στην αγαθοποιία. Πώς απαντάει ο Θεός σε αυτούς που δεν αγαθοποιούν ενώ Εκείνος αγαπάει, κάνει καλό για αυτούς, ας το πούμε έτσι. Η απάντησή Του είναι η μακροθυμία και  η  συγχώρηση. Συγχωρεί, μακροθυμεί – είναι οικτίρμων, είπε το κείμενο. Πώς απαντάμε εμείς όταν δεν κάνουνε κάτι καλό για μας; Πάλι με δύο τρόπους διχασμένους. Ή παθητικός ή ενεργητικός τρόπος. Ο παθητικός είναι η ακηδία. Ερχόμαστε σε μια ακηδία, τεμπελιά και δεν θέλουμε να κάνουμε τίποτε, τίποτε. Ή  ο θετικός τρόπος είναι το μίσος, αν δεν μας κάνουν καλό. Και είναι και οι δύο τρόποι διχασμένοι ή ως θετική ή ως παθητική αντίδραση· και τα δυο αρρωστήματα της ψυχής. Αφήνουν και ίχνη τέτοιων αρρωστημάτων πάνω στην ύπαρξή μας. 

  Στο τρίτο μέγεθος. Όταν δανείζουμε και περιμένουμε το αντάλλαγμα. Τι δανείζει ο Θεός; Μας δανείζει τα πάντα. Το ότι είμαστε (υπάρχουμε) είναι ένα δάνειο. Ακόμη και το ότι είμαστε εικόνα Του και θα γίνουμε κατά χάρη Θεοί και άγιοι είναι και αυτό ένα δάνειο· ουσιαστικό δάνειο! Και Εκείνος πώς απαντάει στη δική μας ανωμαλία, όταν δεν απαντούμε με τον τρόπο που πρέπει σε αυτό το δάνειο; Πώς έρχεται να εισέλθει και να απαντήσει στην αδυναμία μας, έτσι, να ανταποκριθούμε σε αυτό που είμαστε. Κάνει κάτι πολύ ουσιαστικό. Δίνει πιο πολλή τη χάρη Του· όσο δεν ανταποκρινόμαστε στο δάνειο που μας έδωσε να γίνουμε άγιοι, δίνει πιο πολλή χάρη! Είναι σαν να δάνεισες σε κάποιον και, για να εξοφλήσει το χρέος του, του δίνεις και άλλα χρήματα να εξοφλήσει το χρέος του και να το πάρεις πίσω. Δεν απαντούμε; πιο πολλή χάρη δίνει. Γι' αυτό είπε τρεις φορές τη λέξη «χάρη» το Ευαγγέλιο. Να η μοναδική απάντηση του Θεού! Δεν απαντούμε εμείς, πιο πολλή χάρη δίνει! Ποια είναι η δική μας θέση όταν οι άλλοι δεν ανταποκρίνονται στα καλά ή στα δάνεια που τους δώσαμε; Είναι η αδιαφορία για τον άλλον – η   παθητική στάση. Ή θετική στάση – η  απομόνωση, το ότι κρυβόμαστε, αποφεύγουμε τους άλλους. Και όλα αυτά αφήνουν και πάλι ένα σπάσιμο της κοινωνίας μας, γιατί σπάζει οτιδήποτε έδωσε ο Θεός πάνω μας! 

  Βλέπετε, αυτή η προσέγγιση σε αυτά τα τρία επίπεδα, με τους τρόπους που προσέγγισα (όσο μπορούσα απλά να το κάνω) δίνει αφενός μεν την απάντηση του Θεού, που είναι (και πρέπει να είναι!) η δική μας απάντηση, και, αφετέρου, μέσα από τους διχασμένους θετικούς ή παθητικούς τρόπους που αντιδρούμε, δείχνει τα δικά μας αρρωστήματα. Και πολλά ψυχολογικά αρρωστήματα που έχουμε πάνω μας οφείλονται ακριβώς σε τέτοιες καταστάσεις, όπως πολύ απλά προσπάθησα να τα προσεγγίσω. Το να αγαπάς, το να μην περιμένεις το δάνειο και, όταν ο άλλος δεν κάνει κάτι για σένα ενώ κάνεις καλό, να μην περιμένεις τίποτε. Ουσιαστικές απαντήσεις.

  Μπορούμε άραγε, όπως είπα στην αρχή, σε αυτή την εποχή του εμπορίου και της απόλυτης ανταλλαγής, να εισέλθουμε σε αυτά τα μεγέθη; Στον τρόπο που ζούμε στο σπίτι μας, στην οικογένειά μας, στο δρόμο, στο γραφείο, παντού όπου και να είμαστε; Μπορούμε να σπάσουμε όλα αυτά τα μεγέθη για να μην καταλήγουμε απλώς σε μια αντίδραση, μια επαναστατικότητα, σε μια διαμαρτυρία και σε μια τελικά απαίτηση δικαιωμάτων; που ουσιαστικά είναι ανύπαρκτα! Όταν υπάρχει η αγάπη, οι οικτιρμοί, η φιλανθρωπία και το δόσιμο αυτής της χάρης, [τότε] δεν έχεις κανένα δικαίωμα! Και αυτή είναι η μεγάλη ζωή που αφήνει ο Χριστός πάνω μας. Παρακολουθήστε τα βήματα της σημερινής περικοπής και πιστεύω βαθύτατα πως θα ωφεληθείτε πάρα πολύ για μια πράξη ζωής, όπου θα αποκαλύπτεται η αγάπη του Θεού και ο όχι ο δικός μας εγωισμός. 

Φιλολογική επιμέλεια κειμένου

Ελένη Κονδύλη

※ 

Περισσότερες ομιλίες 

του πατρός Κωνσταντίνου Στρατηγόπουλου 

είναι διαθέσιμες στην ιστοσελίδα :  www.floga.gr   

Sevgi, merhamet, şefkat ve bu lütfu karşılıksız olarak sunmak söz konusu olduğunda, artık hiçbir hak iddia edemezsin

       

Sevgi, merhamet, şefkat ve bu lütfu karşılıksız olarak sunmak söz konusu olduğunda, artık hiçbir hak iddia edemezsin. 

Her şeyin, bütün ideallerin, büyük değerlerin ve insanlığın ortak evrensel değerlerinin dahi metalaştırıldığı, alınıp satıldığı bir çağda, bugün işittiğimiz İncil sözü bize bambaşka bir esinti, bambaşka bir dokunuş bırakıyor. Aynı zamanda Kilisemizin toplumsal bünyesinin karşı karşıya bulunduğu temel yıkıma, yani her şeyin bütünüyle metalaştırılmasına ve karşılıklı alışveriş mantığına indirgenmesine karşı farklı bir cevap sunuyor. 

Mesih, biraz önce dinlediğimiz İncil pasajında üç alandan söz ediyor ve bunlara son derece sade bir şekilde yaklaşıyor. Karşılık beklememek konusunda üç durumu ortaya koyuyor ve elbette şu soruyu soruyor: 

«Sizi sevenleri seviyorsanız, bunun ne lütfu vardır? Size iyilik yapanlara siz de iyilik yapıyorsanız, bunun ne lütfu vardır? Yalnızca size borç verenlere siz de borç veriyorsanız, bunun ne lütfu vardır?» 

Bunlar üç temel sözcük etrafında şekilleniyor. Bu sözcüklerin üzerinde biraz durup düşündüğümüzde, insan hayatını ve insan ilişkilerini bütünüyle kuşatan metalaşmanın meydana getirdiği karanlığın içinde bize biraz ışık ve bir çıkış yolu gösterebilirler. 

Öncelikle sevgiden söz etti. 

Bizi sevmeyenlere karşı nasıl davrandığımıza bakarken, aynı zamanda Tanrı’nın Kendisini sevmeyenlere nasıl karşılık verdiğine bakalım. 

Sevginin Kendisi olan Tanrı, Kendisini sevmeyenlere Haçıyla cevap verir. Tek ve bütüncül bir cevap verir. Çünkü Tanrı sadedir; bölünmüş değildir. 

Peki, biz nasıl karşılık veriyoruz? 

Biz çoğu zaman iki şekilde karşılık veriyoruz. Bunlardan biri edilgen, diğeri ise etkin tepkidir. 

Birisi bizi sevmiyorsa, ya edilgen bir biçimde, hayal kırıklığına uğrayarak karşılık veriyoruz; üzülüyor ve düş kırıklığı yaşıyoruz. Ya da etkin bir biçimde, isyan ederek ve kesin bir protestoyla karşılık veriyoruz. 

Oysa bu iki tutumun her ikisi de bölünmüş tepkilerdir ve içlerinde Mesih’in cevabını taşımamaktadır. Çünkü Mesih, Kendisini sevmeyenler uğruna Haç’a gerilmektedir. 

Bu nedenle her iki tutum da önce kişisel düzeyimizde, ardından da bütün toplumda derin bir hastalığa yol açar. 

İçinde bulunduğumuz bu bakış açısından, gerek kişisel ruhsal hastalıklarımızı gerekse toplumda ortaya çıkan ve giderek hastalıklı hâle gelen birçok olguyu daha iyi görebiliriz. 

Şimdi ikinci düzeye, yani iyilik yapma konusuna geçelim. 

Tanrı, Kendisi insanları sevdiği ve onlar için iyilik yaptığı hâlde, insanlar O’na iyilik yapmadığında nasıl karşılık veriyor? Bunu şöyle ifade edebiliriz: 

O’nun cevabı uzun sabır ve bağışlamadır. 

Bağışlar, sabreder; İncil pasajında söylendiği gibi, O merhametlidir. 

Peki, bize iyilik yapılmadığında biz nasıl karşılık veriyoruz? 

Yine iki farklı, bölünmüş biçimde karşılık veriyoruz: ya edilgen ya da etkin bir şekilde. 

Edilgen olanı ruhsal gevşeklik, yani akediadır. Bir akedia hâline düşer, tembelleşir ve hiçbir şey yapmak istemeyiz. Hiçbir şey… hiçbir şey! 

Etkin olan ise, bize iyilik yapılmadığında ortaya çıkan nefrettir. 

Bunların her ikisi de bölünmüş tutumlardır: Biri edilgen, diğeri etkin bir tepkidir. Ve her ikisi de ruhun hastalıklarıdır. 

Bu iki tutum, varlığımız üzerinde böyle ruhsal hastalıkların izlerini bırakır. 

Şimdi üçüncü boyuta gelelim: Borç verdiğimizde ve karşılığını beklediğimizde ne olur? 

Tanrı bize ne borç veriyor? 

Bize her şeyi borç veriyor. 

Var olmamız, yani mevcut oluşumuz bile bir borçtur. Hatta O’nun suretinde yaratılmış olmamız ve lütuf sayesinde tanrılar, yani azizler olacağımız gerçeği bile bir borçtur. Hem de çok temel ve gerçek bir borç! 

Peki O, biz bu borca gerektiği şekilde karşılık vermediğimizde, içinde bulunduğumuz bu anormal duruma nasıl cevap veriyor? Olmamız gereken kişi olmaya çağrımıza karşılık vermekteki güçsüzlüğümüzün içine nasıl giriyor ve bize nasıl cevap veriyor? 

Çok temel bir şey yapıyor: 

Lütfunu daha da çoğaltıyor. 

Bize, kutsal olmamız için verdiği bu «borca» karşılık vermediğimiz ölçüde, bize daha fazla lütuf veriyor! 

Sanki birine borç para verdiniz; o kişi borcunu ödeyebilsin diye, borcunu kapatması ve sizin de paranızı geri alabilmeniz için ona bir miktar daha para veriyorsunuz. 

Biz karşılık vermiyor muyuz? 

O, daha fazla lütuf veriyor! 

İşte bu yüzden İncil pasajı «lütuf» kelimesini üç kez tekrarladı. 

Tanrı’nın tek ve benzersiz cevabı budur: Biz karşılık vermedikçe, O daha fazla lütuf verir! 

Peki, başkaları kendilerine yaptığımız iyiliklere veya onlara verdiğimiz borçlara karşılık vermediğinde bizim tutumumuz ne oluyor? 

Birincisi, karşımızdakine karşı kayıtsızlıktır; bu edilgen tutumdur. 

İkincisi ise etkin tutumdur: kendimizi onlardan soyutlamak, içimize kapanmak, saklanmak ve başkalarından kaçınmak. 

Bütün bunlar yine aramızdaki birlik ve beraberliğin parçalanmasına yol açar. Çünkü Tanrı’nın üzerimizde gerçekleştirdiği ve bize verdiği her şey parçalanmış olur. 

Görüyorsunuz, bu üç düzeye bu şekilde yaklaşmamız, yani elimden geldiğince sade bir biçimde ele almaya çalıştığım bu yaklaşım, bir yandan Tanrı’nın cevabını ortaya koyuyor; ki bu cevap bizim de cevabımız olmalıdır. Öte yandan ise verdiğimiz bölünmüş, etkin veya edilgen tepkiler aracılığıyla kendi ruhsal hastalıklarımızı da ortaya çıkarıyor. 

Üzerimizde taşıdığımız birçok psikolojik ve ruhsal rahatsızlık, tam da biraz önce çok basit bir şekilde ele almaya çalıştığım bu tür durumlardan kaynaklanmaktadır. 

Sevmek; verdiğimiz şeyin karşılığını beklememektir. Başkası bize iyilik yapmadığında, biz ona iyilik yaptığımız hâlde hiçbir karşılık beklememektir. 

İşte gerçek ve özlü cevaplar bunlardır. 

Peki, başlangıçta söylediğim gibi, ticaretin ve her şeyin bütünüyle karşılıklı alışverişe dönüştüğü bu çağda, biz bu ölçülere ulaşabilir miyiz? 

Bunu evimizde, ailemiz içinde, sokakta, iş yerinde, kısacası nerede bulunursak bulunalım, yaşayış biçimimize taşıyabilir miyiz? 

Bütün bu ölçüleri aşabilir miyiz ki sonunda yalnızca bir tepkiye, bir isyana, bir protestoya ve nihayet bir hak talebine dönüşmeyelim? 

Oysa gerçekte böyle haklar yoktur! 

Sevgi, merhamet, şefkat ve bu lütfu karşılıksız olarak sunmak söz konusu olduğunda, artık hiçbir hak iddia edemezsin! 

İşte Mesih’in üzerimizde bıraktığı büyük hayat budur. 

Bugünkü İncil pasajının adımlarını dikkatle takip edin. Derinden inanıyorum ki, bunlardan çok büyük fayda göreceksiniz. 

Böylece hayatımızda kendi bencilliğimizin değil, Tanrı’nın sevgisinin açığa çıkacağı bir yaşayışa ulaşabiliriz. 

p.Konstantinos Stratigopoulos

Και το θαύμα μένει πίσω ... και εμείς περιμένουμε πάντα ένα θαύμα για να αλλάξουν τα πράγματα ...

 

ΚΥΡΙΑΚῌ ΠΡΩΤῌ

Ἐκ τοῦ κατὰ Λουκᾶν
ε΄ 1 - 11

Απομαγνητοφωνημένη ομιλία

του π. Κωνσταντίνου Στρατηγόπουλου, στα πλαίσια της ερμηνείας που έγινε στο κήρυγμα της Κυριακής  27 Σεπτεμβρίου του 1998

Τὸ ηχητικό απόσπασμα από την ομιλία - σε mp3 εδώ

  Η διήγηση που ακούσαμε από το κατά Λουκάν Ευαγγέλιο είναι πασίγνωστη, αλλά πολύ ενδιαφέρον έχει να διαπιστώσουμε το τι συμβαίνει ανάμεσα στην αρχή και στο τέλος τής συναντήσεως του Χριστού με τους Αποστόλους. Τους συναντάει σε μια καθημερινότητα. Ψαρεύουν, πιάνουν ψάρια, δεν πιάνουν ψάρια. Αυτή η σκληρή καθημερινότητα η οποία στο τέλος εξελίσσεται στη μετάνοιά τους και στο ότι γίνονται αλιείς ανθρώπων. Τι είναι αυτό το οποίο χαράσσει αυτή την πορεία και τι εσωτερικές διεργασίες γίνονται και πώς ο Χριστός χαράσσει το δρόμο αυτό; Είναι ολόκληρη η περικοπή που μέσα από τις κρυμμένες πανέμορφες πτυχές της μπορούμε να ανακαλύψουμε πολλές φορές τον εαυτό μας και πολλές φορές να γιατρέψουμε αυτό το οποίο μας κουράζει τόσο πολύ: την καθημερινή σκληρή βιωτή μας και την καθημερινότητά μας. Να δούμε τις μικρές πτυχές για να το καταλάβουμε καλύτερα.

  Η αρχή λοιπόν είναι το καθημερινό. Εργάζονται για να πιάσουν ή να μην πιάσουν ψάρια, η απογοήτευση ή η χαρά. Και έρχεται ο Χριστός στο πρώτο βήμα, στην πρώτη προοπτική, να κάνει μια διπλή θεραπευτική που στο κείμενο της διηγήσεως υπάρχει, αλλά φαίνεται να περνάει φευγαλέα από το μάτι μας. Δεν ξέρω αν προσέξατε αυτό που είπε το κείμενο. Λέει ότι τους είπε: σταματήστε για λίγο, αφήστε για λίγο τα δίκτυα, σταματήστε. Τους πήρε μαζί Του, τους έβαλε με άλλους ανθρώπους και κάθισε και τους μιλούσε. Αυτό είναι ένα καίριο σημείο, κλειδί για την περαιτέρω εξέλιξη της διηγήσεως. Χωρίς αυτό το κλειδί, όλα τα άλλα είναι ένα θαύμα ξεκρέμαστο και ένας Χριστός που αρπάζει μερικούς ανθρώπους και τους πάει όπου θέλει. Τι κάνει λοιπόν; Σταματάει αυτή την αλληλοδιαδοχή των γεγονότων της καθημερινότητας που είναι: δουλεύω, κερδίζω, δεν κερδίζω, χάνω, είμαι καλά, δεν είμαι καλά. Σπάζει αυτό το πράγμα και λέει σταματήστε. Αυτό το πράγμα δεν είναι εκείνο το οποίο αρμόζει  στον άνθρωπο έτσι να το κάνει. Τους εντάσσει πού πρώτα; Μέσα στον χώρο της κοινωνίας. Τους βάζει μαζί με τους άλλους. Βλέπετε, μέσα στην σκληρή καθημερινή αγωνία της δουλειάς και του κέρδους χάνεις τον πλαϊνό, χάνεις τα πάντα. Ο Χριστός τους βάζει εκεί. Και όχι μόνο αυτό, δεν τους βάζει εκεί σε μια αφηρημένη κοινότητα (καθίστε εδώ και με το που θα είστε όλοι μαζί, θα γίνετε καλά...) Στρέφεται σε αυτούς και τους ομιλεί.

  Εδώ είναι το καίριο σημείο. Είναι μια κοινότητα η οποία βρίσκει τον εαυτό της και βρίσκει τον Θεό. Εδώ μπορεί αυτό το κείμενο να δώσει απαντήσεις πάρα πολλές για την κοινοτική ιδεολογία που έχουμε εμείς σήμερα. Δεν είναι απλώς το ότι βρίσκονται μαζί. Βρίσκονται στραμμένοι στον Χριστό. Και αυτό ήταν το πρώτο σημείο. Τους αναπαύει εν κοινωνία με τους άλλους και μαζί Του. Από εκεί μετά τους επαναφέρει στην καθημερινότητα.

  Τους ξαναβάζει να ψαρέψουνε ψάρια. Δεν τους λέει, αφού τα βαρεθήκατε παρατήστε τα. Αλλά τους βάζει τώρα, έχοντας πάνω τους αυτή τη διπλή προοπτική: είναι με τους άλλους και στρέφονται στον Χριστό – και  τότε έρχονται τα ψάρια! Αλλά το θαύμα τώρα δεν είναι το καίριο. Και αν δεν έρθουν τα ψάρια και αν έρθουν τα ψάρια, δεν θα είναι πια το καίριο σημείο. Εξάλλου, στην αρχή καλά που δεν ήρθαν τα ψάρια. Γιατί αν ερχόντουσαν δεν θα στρεφόντανε στον Χριστό, θα έλεγαν καλά είμαστε. Δεν είναι πια εκεί το καίριο σημείο. Και μπορεί να έρθουν τα ψάρια. Και θα έρθουν τα ψάρια.

  Ξεφεύγει πια το θαύμα να είναι το καίριο. Και το θαύμα είναι η δική τους αλλαγή, που μετά έρχεται η μετάνοια του Πέτρου. Βλέπετε η μετάνοια έχει μια διεργασία μέσα της, έχει μια πορεία. Μετά έρχεται η μετάνοια, μέσα από αυτή τη συνάντηση με τον Χριστό, με τους ανθρώπους, με το σπάσιμο της σκληρής καθημερινότητας. Και πια ο Χριστός τους πάει και παραπέρα, τους βάζει στη θέση Του. Λέει θα γίνετε τώρα αλιείς ανθρώπων. Τους πάει πιο πάνω από να τους βάλει σε μια κοινωνία, από το να είναι στραμμένοι ο ένας στον άλλο και ο άλλος στον Χριστό· τους κάνει αλιείς, δηλαδή τους κάνει πραγματικούς κοινωνικούς εργάτες, οι οποίοι θα αρπάζουν τις κοινωνίες και, μέσα από τη δική τους αυτή πορεία, θα τις μεταστρέφουν και θα τις αλλάζουν. Εδώ δίνονται απαντήσεις για τα κοινοτικά τα θέματα, για τα κοινωνικά τα θέματα, για το θέμα της εργασίας, της δικής μας, της σχέσης μας με τα πράγματα ολόκληρα. Και το θαύμα μένει πίσω και εμείς πάντα περιμένουμε ένα θαύμα για να αλλάξουν τα πράγματα, αλλά από ό,τι φαίνεται το θαύμα έχει άλλες προοπτικές και άλλες διεργασίες.

  Ας τις ακολουθήσουμε στη σκληρή καθημερινή βιωτή μας και ας ανοίξουμε το κλειδί ακριβώς από την καθημερινή βιωτή μας η οποία μας κουράζει. Και αφού χαραχθούμε μέσα από την πορεία του Χριστού (κοινωνία στροφής στον Χριστό, επαναπροσδιορισμός της καθημερινότητας), θα βρεθούμε στην πραγματική μετάνοια και θα βρεθούμε τότε και εμείς – γιατί όχι; αυτός είναι ο προορισμός μας – να είμαστε μέσα σε αυτόν τον δρόμο της αλιείας των ανθρώπων, όπως ήταν ο Χριστός. Και ας μην  φαινόμαστε Απόστολοι και ας μη φαινόμαστε κάτι ιδιαίτερο. Αυτή είναι η προοπτική μας. Και ευχόμαστε αυτή η διήγηση να χαράξει βαθιές τομές για να αλλάξει και να επαναπροσδιοριστεί η καθημερινότητά μας.

Φιλολογική επιμέλεια κειμένου

Ελένη Κονδύλη

※ 

Περισσότερες ομιλίες 

του πατρός Κωνσταντίνου Στρατηγόπουλου 

είναι διαθέσιμες στην ιστοσελίδα :  www.floga.gr