Τῌ ΤΡΙΤῌ ΚΥΡΙΑΚῌ ΤΩΝ ΝΗΣΤΕΙΩΝ
τὴν Προσκύνησιν ἑορτάζομεν τοῦ τιμίου καὶ ζωοποιοῦ Σταυροῦ
η΄ 34 – θ΄ 1
Απομαγνητοφωνημένη ομιλία του π. Κωνσταντίνου Στρατηγόπουλου, στα πλαίσια της ερμηνείας που έγινε στο κήρυγμα της Κυριακής 30 Μαρτίου του 1997
Ο Σταυρός παραμένει πάντοτε ένα μυστήριο. Αλλά, όπως τα μυστήρια, είναι και αυτός μυστήριο αποκαλυπτόμενο. Δηλαδή, δεν μπορούμε να πιάσουμε σε όλη την πληρότητα το βάθος του, αλλά αφού ο Χριστός έτσι το επέτρεψε, πιάνουμε και κάτι από αυτό το βάθος του. Και για να μπορούμε να προσδιορίσουμε όσο πιο καλά αυτό που μπορεί να προσδιορίσει η ανθρώπινη διάνοια, δεν έχουμε παρά να πούμε δύο πράγματα. Πρώτα, αφού ο Πανάγαθος Θεός αυτόν τον τρόπο διάλεξε για την δική μας σωτηρία και για να εκφράσει την αγάπη Του, είναι η καλύτερη θεραπευτική για τη ζωή των ανθρώπων. Και αν θέλουμε να ορίσουμε τα μέτρα αυτής της θεραπευτικής - αφού είναι η μοναδική μέθοδος - πρέπει να ακούσουμε πάλι Εκείνον που ορίζει και περιγράφει αυτά τα μέτρα της θεραπείας του ανθρώπου.
Η περικοπή πριν από λίγο περιέκλειε τον μικρό, σύντομο, πολύ γνωστό σε όλους μας, ορισμό που έδινε ο Χριστός: «Ὅστις θέλει ὀπίσω μου ἀκολουθεῖν, ἀπαρνησάσθω ἑαυτὸν καὶ ἀράτω τὸν σταυρὸν αὐτοῦ, καὶ ἀκολουθείτω μοι». Ας πάρουμε, όπως το κάνουν οι ερμηνευτές Πατέρες - εκεί που τα πράγματα είναι πολύ οριακά και έχουν πολύ περιεχόμενο - ας πάρουμε όλη αυτή την πρόταση τη μικρή, λέξη-λέξη, πολύ σύντομα να τη δούμε, για να καταλάβουμε πώς ερμηνεύεται το ανερμήνευτο του Σταυρού και πώς οριοθετεί την μοναδική θεραπευτική της ζωής μας.
Το «ὅστις» όλοι καταλαβαίνουμε που είναι για όλους μας «ο οποιοδήποτε». Αφού είναι ο οποιοσδήποτε, ο Χριστός έχει μια θεραπευτική και μια ποιμαντική δική Του: συγκαταβαίνει στον κάθε άνθρωπο με τα δικά του μέτρα, ανάλογα με τις δυνάμεις μας - αυτό το κάνει και η Εκκλησία μας στην ποιμαντική της – ανάλογα με τις δυνάμεις μας, ανάλογα με την οποιαδήποτε πρόοδό μας, ζητάει το ένα ή το άλλο. Εδώ λέει «ὅστις». Για να λέει αυτό το «ὅστις» αδιακρίτως, «ο οποιοδήποτε», σημαίνει που αυτό είναι το πιο φυσικό για τον άνθρωπο. Μήπως σημαίνει που ο άνθρωπος έτσι είναι φτιαγμένος να λειτουργεί; «Ὅστις», ο οποιοδήποτε· άρα το φυσικό δυνατό· αδιακρίτως, πέρα από προσωπικές παραλλαγές όπου εφαρμόζονται τα δύσκολα ή τα εύκολα πάνω στα πρόσωπα των ανθρώπων. Αυτό το κρατάμε· το αδιακρίτως: «ὅστις».
«…θέλει». Βλέπετε, πριν ακόμη να πάμε στο βαθύ νόημα του σταυρού, βάζει τη λέξη «θέλω». Την τόσο επικίνδυνη λέξη «θέλω» - αλλά και την τόσο ευλογημένη λέξη «θέλω». Τόσο επικίνδυνη και τόσο ευλογημένη… Αν δεν έχουμε «θέλω», δεν είμαστε άνθρωποι, κατατασσόμεθα στον χώρο των απροσώπων πλασμάτων, των αμοιβάδων ή των πρωτοζώων, πιθανότατα. Αυτό το «θέλω» χαρακτηρίζει τον άνθρωπο και τον οριοθετεί μέσα σε όλη την κτίση. Αυτή η προσωπικότητα η ελεύθερη, που μπορεί «να θέλει» και «να μην θέλει», άσχετα αν αυτό θα τον οδηγήσει στην καταστροφή. Το «θέλειν», λοιπόν, πριν ακόμη να αναλυθούν τα γεγονότα. Σε οποιαδήποτε παιδαγωγική μέσα, αυτό το «θέλω» είναι πολύ σπουδαίο. Προτιμώ το «θέλω» παρά το απρόσωπο.
Γιατί, αν μείνει ο άλλος απρόσωπος, ποτέ πάνω του δεν θα μπορώ να καλλιεργήσω το «θέλω». Και ο Χριστός αυτό προτείνει: το «θέλειν».
«…ὀπίσω μου ἀκολουθεῖν». Το «ὀπίσω μου». Γιατί οπίσω μου; Σημαίνει που σε αυτή τη ζωή, οτιδήποτε και να κάνεις, ποτέ δεν θα έχεις τη δυνατότητα ή τον εγωισμό να είσαι πρωτοπόρος. Μπροστά από όλα είναι ο Χριστός. Μα όταν λέμε για όλα, εννοούμε για όλα. Δηλαδή, ανακάλυψη να έκανες, μια νέα μέθοδο να απεκάλυψες στον κόσμο, κάτι καινούργιο να είπες επιστημονικά, πίσω από όλη αυτή τη γνώση και τη σοφία και μπρος από αυτή τη γνώση κρύβεται ο Χριστός. Πρωτοπόροι δεν υπάρχουν. Πρωτοπόροι υπάρχουν στην κατανόηση τού πώς θα ακολουθήσω τον Χριστό μέσα από αυτό που κάνω: «ὀπίσω μου …»
«…ἀκολουθεῖν», λέει· και μετά από λίγο λέει και πάλι «ἀκολουθεῖν», «ἀκολουθείτω μοι». Αυτό το «ἀκολουθεῖν» τώρα ορίζει το τι θα συμβεί, που θα το ερμηνεύσει μετά από λίγο. Δύο πράγματα ορίζουν το «ἀκολουθείν»: «ἀπαρνησάθω ἑαυτὸν καὶ ἀράτω τὸν σταυρὸν αὐτοῦ, καὶ ἀκολουθείτω μοι». Το «ἀπαρνησάθω ἑαυτὸν», πολύ σωστά πολλοί το έχουμε προσδιορίσει στην εκκοπή των παθών μας και στο σταμάτημα των αμαρτιών μας. Σωστό μεν, αλλά είναι μόνο μια μερική αντίληψη τού «ἀπαρνησάθω ἑαυτὸν». Φυσικά, για να πας στα μεγάλα, θα κάνεις εκκοπή των παθών και των αμαρτιών. Αλλά, προσέξτε, το «ἀπαρνησάθω ἑαυτὸν» κρύβει μέσα του το σταμάτημα του γυρίσματος γύρω από τον εαυτό μας. Πώς έφτιαξε ο Θεός τον Αδάμ; Τον έφτιαξε να έχει κοινωνία με το Θεό και με τον συνάνθρωπο: τη γυναίκα. «Απαρνησάσθω ἑαυτὸν» ήταν η δημιουργία του Αδάμ. Γιατί δεν ήταν κλεισμένος σε μια στροφή γύρω από τον εαυτό του.
Του καλλιέργησε το «θέλω», βλέπετε; Δεν τον άφησε χωρίς «θέλω». Καλλιέργησε μέσα του τις μεγάλες δυνάμεις. Αλλά την ίδια ώρα του πρότεινε «μη στραφείς μόνος τον εαυτό σου». Η φράση μάλιστα «εἰς ἑαυτόν» κρύβει μέσα της, για εκείνον που γνωρίζει λίγο και την αρχαία φιλοσοφία, ένα μήνυμα βαθύτατο. Πολλοί φιλόσοφοι της αρχαιότητας είχαν γράψει έργα που είχαν τον τίτλο «Εἰς ἑαυτόν». Το πώς θα μελετήσουμε τον εαυτό μας. Πιστεύω βαθύτατα πως ο Χριστός δίνει μια απάντηση. Η απάντηση τού «εἰς ἑαυτόν», για να βρω τον εαυτό μου, είναι να απαρνηθώ τον εαυτό μου, τη στροφή συνέχεια γύρω από τον εαυτό μου. Έχοντας «θέλω» και έχοντας προσωπικότητα. Εδώ είναι το δύσκολο. Να μπορείς να μην στρέφεσαι γύρω από τον εαυτό σου, χωρίς να καταργήσεις την ομορφιά της προσωπικότητάς σου. Εδώ είναι τα δύσκολα που κανείς, ως θεραπευτική μέθοδο της ανθρώπινης προσωπικότητας, δεν μπορεί ή δεν μπόρεσε ποτέ να το προσεγγίσει κάνοντας αυτόν τον συνδυασμό.
Και μετά λέει «ἀράτω τὸν σταυρὸν αὐτοῦ». Βλέπετε, αφού δεν στρέφεσαι γύρω από τον εαυτό σου και όμως έχεις προσωπικότητα, τότε πια μπορείς να πάρεις πράγματα από γύρω σου, οτιδήποτε να είναι, και μαζί με αυτά να πας στον Χριστό. Δηλαδή στον Χριστό δεν θα πας μόνος. Θα πας με τους άλλους και με τα πράγματα και με τα πράγματα που όρισε ο Θεός να έχεις γύρω σου. Μπορεί να είναι η πόλη σου, να είναι η χώρα σου, να είναι αυτά που έχεις γύρω σου. Αυτά όλα θα τα λειτουργήσεις αγιαστικά και θα τα πας στον Χριστό. Και όλα αυτά είναι βάρη και είναι σταυροί και όμως αυτά θα τα πας στον Χριστό! Αυτά όλα θα τα αγιάσεις, αυτά όλα θα τα νοηματοδοτήσεις! Τα γεγονότα πώς γίνονται σταυρικά πολλές φορές, τα πράγματα που έχουμε γύρω μας, και λέμε να τα παρατήσουμε, να τα εγκαταλείψουμε, να τα κάψουμε, να τα σκοτώσουμε! Κι όμως αυτά τα πράγματα δεν τα αγιάζουμε. Γι’ αυτό γίνονται σταυρικά πράγματα πάνω μας. Το ξύλο του Σταυρού ήταν ένα ξύλο σταυρού και ο Χριστός το έκανε ευλογημένο ξύλο. Για άλλον θα ήτανε ξύλο αισχύνης.
Και τότε έρχεται το «ἀκολουθείτω μοι». Που είσαι από πίσω Του, που δεν είσαι πρωτοπόρος, αλλά ακολουθείς, που είσαι σε μια κοινωνία ζωής με τους ανθρώπους, βρίσκεις τον εαυτό σου, τα πράγματα γύρω σου τα αγιάζεις και είσαι και με τον Χριστό. Το «ἀκολουθείτω μοι» έχει όλη την κοινωνία μέσα του. Και αυτή είναι η θεραπευτική που προσδιόρισε ο Πανάγαθος Θεός για τη ζωή μας. Έτσι το θέλησε από Κτίσεως, από το πρόσωπο του Αδάμ πριν από την πτώση του. Ο Αδάμ ήταν ανοιχτός στον Θεό και στον συνάνθρωπο, αγίασε τα πράγματα, άρα ήταν μορφή σταυρική, είχε «θέλημα» και το έδινε στον Θεό. Έτσι είμαστε φτιαγμένοι και κάπως έτσι μπορούμε να προσεγγίσουμε το μεγάλο, πραγματικά απρόσιτο μυστήριο του Σταυρού, με τα λόγια του Χριστού μας.
Ας κρατήσουμε τους βηματισμούς που κάναμε σε αυτή τη σύντομη αναφορά μας στον Σταυρό. Για να οριοθετήσουμε πραγματικά την καθημερινότητα της ζωής μας, για να μπορεί να προσδιοριστεί πώς στεκόμαστε και πώς περπατάμε. Τα όρια πάντοτε είναι εξαντλητικά, είναι πάντοτε αιρετικά και αίρουν την ανθρώπινη προσωπικότητα. Ποτέ μην μπείτε στα όρια, ο συνδυασμός της φράσεως τα έχει όλα μέσα του. Αυτός είναι ο Σταυρός του Χριστού μας· ευχόμαστε πραγματικά να τον ζήσουμε όπως Εκείνος το θέλησε!
Φιλολογική επιμέλεια κειμένουΕλένη Κονδύλη※
Περισσότερες ομιλίες του πατρός Κωνσταντίνου Στρατηγόπουλου είναι διαθέσιμες στην ιστοσελίδα : www.floga.gr
