Αυτός που υπηρετεί οφείλει να μακροθυμεί• διότι σε όποιον βαστάζει τον αδελφό του κατά φόβο Θεού, σ’ αυτόν αναπαύεται το Πνεύμα του Θεού.

489 

Κάποτε κάποιος γέροντας από τους πατέρες κατοίκησε σε κοινόβιο, στο οποίο ήταν οι άγιοι γέροντες• και όταν ερωτούσε εκείνος που τον υπηρετούσε, ‘τί θέλεις να σου κάνω να φάγεις’, του έλεγε με οργή, ‘αν θέλεις κάνε κάτι’• και στενοχωριόταν ο αδελφός, επειδή δεν ήξερε τι να κάνει. Και ερωτήθηκε ο ίδιος μεγάλος Γέροντας, αν άραγε κάνει καλά να λέγει έτσι ή όχι.

Και αποκρίθηκε: 

Σε μένα δεν είναι δυνατό να κατακρίνω κάποιον• διότι ο καθένας βαστάζει το δικό του φορτίο. Αλλά, όπως μου φαίνεται, αυτή η απόκριση παρέχει θλίψη στον πλησίον, ακόμα και αν το κάνει αυτό προς άσκηση. Πρέπει λοιπόν να λέγει στον αδελφό με ταπείνωση, ότι ‘αυτό το πράγμα δέχεται τώρα η διάθεση μου’, κι αν ακόμα ο αδελφός του το κάνει άσχημα• και οφείλει να τον ευχαριστεί, κι αν ακόμα τον υπηρετεί άσχημα. Εάν, όταν κάνει ο αδελφός το πράγμα, είτε καλά είτε άσχημα, εκείνος κινείται σε οργή, αυτό είναι το χειρότερο από όλα τα πάθη. Διότι αυτός οργίζεται χωρίς λόγο, και αυτή δεν είναι γνώση Θεού, αλλά μάλλον διαβολική ενέργεια. Όμως αυτός που υπηρετεί οφείλει να μακροθυμεί• διότι σε όποιον βαστάζει τον αδελφό του κατά φόβο Θεού, σ’ αυτόν αναπαύεται το Πνεύμα του Θεού. 

Βαρσανουφίου Έργα, ΕΠΕ, Φιλοκαλία, τομ. 18B, σελ.445-447

ΒΑΡΣΑΝΟΥΦΙΟΥ ΚΑΙ ΙΩΑΝΝΟΥ [3 Τόμοι]

Σειρά 

ΦΙΛΟΚΑΛΙΑ ΤΩΝ ΝΗΠΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΣΚΗΤΙΚΩΝ 

 

ΒΑΡΣΑΝΟΥΦΙΟΥ ΚΑΙ ΙΩΑΝΝΟΥ 

ΕΡΩΤΑΠΟΚΡΙΣΕΙΣ (Α' - ΣΚΘ') ΕΔΩ

ΕΡΩΤΑΠΟΚΡΙΣΕΙΣ (ΦΚΓ' - ΩΜΑ') ΕΔΩ

ΕΡΩΤΑΠΟΚΡΙΣΕΙΣ (ΣΛ' - ΦΚΒ') ΕΔΩ

Για να διαβάσεις και να ανοίξεις τα αντίστοιχα αρχεία που είναι σε μορφή djvu, πρέπει να εγκαταστήσεις προηγουμένως το δωρεάν πρόγραμμα WinDjView

 

Εκδότης 

ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ Ο ΠΑΛΑΜΑΣ 

ΠΑΤΕΡΙΚΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ

Πώς πρέπει να ανακρίνουμε τους λογισμούς και πως μπορούμε να αποφύγουμε την αιχμαλωσία μας σ’ αυτούς;

86

Ερώτηση του ίδιου προς τον ίδιο, το μεγάλο Γέροντα: 

Πώς πρέπει να ανακρίνουμε τους λογισμούς και πως μπορούμε να αποφύγουμε την αιχμαλωσία μας σ’ αυτούς; 

Απόκριση 

Ανάκριση λογισμού είναι· όταν ο λογισμός σου γίνεται συνειδητός να παρατηρήσεις τι γεννά μέσα στην ψυχή σου. Σου δίνω ένα παράδειγμα: Ας υποθέσουμε ότι κάποιος σ’ έχει βρίσει, ή σ’ έχει προσβάλει και σε βασανίζει ο λογισμός να τον βάλεις στη θέση του. Πες τότε στο λογισμό σου: «Αν του μιλήσω, θα τον ταράξω και θα οργισθεί εναντίον μου. Είναι καλύτερα να το υπομείνω και τότε θα περάσει το κακό».

Εάν όμως δεν πρόκειται για λογισμό εναντίον κάποιου ανθρώπου, αλλά για έναν κακό λογισμό που αναφέρεται στην ψυχή μας, τότε πρέπει να ερευνήσουμε το λογισμό αυτό και να πούμε; «Πού καταλήγει ένας τέτοιος κακός λογισμός»; Και τότε θα μας πληροφορήσει ο λόγος του Θεού και θα μας πει: «Ασφαλώς ένας τέτοιος λογισμός οδηγεί στη γέεννα του πυρός». Και μ’ αυτή την πληροφορία ο κακός λογισμός θα σ’ αφήσει ήσυχο. 

Όλους τους λογισμούς μπορείς να τους αντιμετωπίζεις κατά τον ίδιο τρόπο. Δηλαδή μόλις έρχεται ο λογισμός, ανάκρινε τον και βγάλτον από την ψυχή σου, εφόσον είναι κακός. Για να μην αιχμαλωτισθεί κανείς στον εμπαθή λογισμό χρειάζεται έντονη και διαρκής επαγρύπνηση ώστε, όπως λένε οι Πατέρες, όταν ο λογισμός έλκει το πνεύμα σου στην πορνεία να τον στρέψεις στην αγνότητα, όταν σε έλκει στη λαιμαργία, να τον φέρεις προς την εγκράτεια, όταν σε σπρώχνει στο μίσος, να τον στρέψεις στην αγάπη. Φυσικά αυτό ισχύει και για κάθε άλλο εμπαθή λογισμό. 

Μη λυπάσαι, διότι θα λάβεις το θείο Έλεος, σύμφωνα με τις υποσχέσεις που σου δόθηκαν. Άλλωστε είναι παρήγορη η πραγματικότητα που αποκαλύπτεται στους λόγους: «Εάν τε ζῶμεν, ἐν Κυρίῳ ζῶμεν, ἐάν τε ἀποθνήσκωμεν, ἐν Κυρίῳ ἀποθνήσκομεν» (Ρωμ. 14, 8). 

Βαρσανουφίου και Ιωάννου. 

Κείμενα διακριτικά και ησυχαστικά. 

(Ερωταποκρίσεις). 

Εκδόσεις Ετοιμασία, 

Ιεράς Μονής Προδρόμου, Καρέας.

100 Μυρίπνοα Άνθη 4η ΔΕΚΑΔΑ - Αγίου Βαρσανούφιου

 

Αγίου Βαρσανούφιου 

100 Μυρίπνοα Άνθη. 

ΠΗΓΗ: ΕΔΩ 

 4η ΔΕΚΑΔΑ

31… Αδελφέ, όσον αφορά την μη προσέγγιση στην αγία Κοινωνία, όποτε δεν γίνεται από περιφρόνηση, αλλά από ασθένεια, δεν σημαίνει κατάκριση, διότι και ο αρχίατρος, σ’ αυτούς που υποφέρουν πολύ και είναι βαριά άρρωστοι πηγαίνει ο ίδιος. (ρμ΄)

32… Αδελφέ, μη προσπαθείς να διακρίνεις τους λογισμούς που σου έρχονται διότι δεν είναι στα μέτρα σου τα πνευματικά. Σού δημιουργούν ταραχή, όπως αυτοί θέλουν, επειδή δεν γνωρίζεις τις μεθοδείες τους. Τον λογισμό που επιμένει και σε πολεμεί, πες τον στον Γέροντα σου, και με την βοήθεια του Θεού θα σε θεραπεύσει. (ρμγ΄)

33… Είπαν οι Πατέρες ότι τρία είναι τα κεφάλαια, που αν τα φυλάξει κανείς, μπορεί να κατοικήσει και ανάμεσα στους ανθρώπους και στις ερήμους και όπου θελήσει. Το να κατηγορείς τον εαυτό σου, το να περιφρονείς το θέλημα σου, και το να θεωρείς τον εαυτό σου κάτω απ’ όλη την κτίση. (ρξε΄)

34… Αδελφέ, ας έλθουμε με κάθε τρόπο στην ταπείνωση. Ο ταπεινός βρίσκεται χάμω κι αυτός που βρίσκεται χάμω από που έχει φόβο να πέσει; Είναι φανερό ότι όποιος είναι ψηλά πέφτει εύκολα. (ρξς’)

35… Πώς θα μακαρίσουμε τους αγίους Μάρτυρες για τα παθήματά τους, όσα για τον Θεό υπέμειναν, εάν δεν μπορούμε να βαστάξουμε ένα πυρετό; Πες στην ψυχή σου που θλίβεται «δεν σε συμφέρει περισσότερο αυτός ο πυρετός από την γέεννα;». Ο Απόστολος είπε· «ὅταν ἀσθενῶ, τότε δυνατός εἰμί».

Αντί, λοιπόν, να κάνουμε ασθενές το σώμα με την νηστεία, αυτό από μόνο του ασθενεί. Ευχαρίστησε τον Κύριο, διότι απαλλάχθηκες απ’ τον κόπο. (ρο΄)

36… Αδελφέ, ρωτάς πως πρέπει να διάγεις την ημέρα σου; Ψάλλε λίγο, αποστήθιζε λίγο, ερεύνα και πρόσεχε τους λογισμούς σου για λίγο. Αυτός που έχει πολλά φαγητά στο γεύμα, παρακινείται να φάει πολύ. Αυτός που τρώει καθημερινά απ’ το ίδιο φαγητό, όχι μόνο δεν το τρώει με ευχαρίστηση, αλλά με τον καιρό το αηδιάζει.

Στην ψαλμωδία, λοιπόν, και στην αποστήθιση μη βάλεις κανόνα στον εαυτό σου, αλλά αγωνίσου όσο σε ενδυναμώσει ο Κύριος. Την ανάγνωση και την προσευχή μην αμελήσεις. Με μέτρο κι εδώ. Έτσι με λίγο απ’ όλα θα περνάς την ημέρα σου, ευαρεστώντας τον Θεό. Οι τέλειοι Πατέρες μας δεν είχαν όριο κανόνος, όλη την ημέρα είχαν κανόνα. Έψαλλαν λίγο, αποστήθιζαν λίγο, ερευνούσαν λίγο τους λογισμούς, ασχολούνταν λίγο για την τροφή, και όλα αυτά με φόβο Θεού. Έχει λεχθεί ότι «πάντα ὅσα ἄν ποιῆτε, εἰς δόξαν Θεοῦ ποιεῖτε».

37… Η τάξη του αρχαρίου μοναχού είναι αυτή: να ζει με πολλή ταπείνωση. Να μην είναι προσκολλημένος σέ κανένα πράγμα. Να μη λέει, «τί είναι αυτό;» ή «γιατί να γίνει εκείνο;» αλλά να τηρεί υπακοή και υποταγή πολλή. Να μη θεωρεί τον εαυτό του ίσο με τους άλλους, ούτε να λέει, «ο τάδε τιμάται, εγώ γιατί δεν τιμώμαι;» ή «ο τάδε κάνει ό,τι θέλει, γιατί κι εγώ να μη κάνω ό,τι θέλω;» Όταν καταφρονείται να μην αγανακτεί. Αυτά είναι τα έργα του αρχαρίου που θέλει πραγματικά να σωθεί. (ρπζ΄)

38… Κάθε νουθεσία που αφήνει να εισέλθει ταραχή στην καρδιά του νουθετούντος, αυτή δεν είναι νουθεσία κατά Θεόν, αλλά από ενέργεια του διαβόλου ανακατεμένη με δικαίωμα. Εάν νουθέτησες κατά Θεόν τον πλησίον, τότε γιατί ταράχθηκες; (ρϟ΄ )

39… Αδελφέ, να μη σε στενοχωρεί το δικαίωμα λέγοντας σου, «εάν ήμουν μόνος μου, δεν θα είχα θλίψεις, αλλά θα σωζόμουν σίγουρα», διότι έτσι καταργείς την Αγία Γραφή, που λέει «πολλαί αἱ θλίψεις τῶν δικαίων». Πρόσεξε αδελφέ μου ότι, Αυτός που επιθυμεί την σωτηρία σου, Αυτός που είπε «περίλυπός ἐστιν ἡ ψυχή μου ἕως θανάτου», σε άφησε να θλιβείς λίγο, για να βρεις έλεος απ’ Αυτόν για την υπομονή σου στην φοβερή εκείνη ώρα της κρίσεως. Εάν επιθυμούμε να έχουμε σ’ όλα ανάπαυση, έχουμε να ακούσουμε «ἀπελάβετε τά ἀγαθά ὑμῶν ἐν τῇ ζωῇ ὑμῶν». (ρϟ α΄)

40… Αυτός που θέλει να αρέσει στον Θεό, βιάζει τον εαυτό του και κόβει το θέλημα του για χάρη του πλησίον. Μάθε λοιπόν, πως αναπαύεται ο αδελφός, και έτσι κάνε. Τότε θα βρεις κι εσύ ανάπαυση από τον Θεό. (σις΄)

Αγίου Βαρσανουφίου 

100 Μυρίπνοα Άνθη, 

από τη βίβλο του.

εκδ. Ιεράς Μονής Κουτλουμουσίου, Άγιον Όρος 1990. 

Αυτός που έχει την καλή επιθυμία της σωτηρίας, σε οποιαδήποτε ανάγκη του ανακατεύει και μία μικρή θλίψη.

 Αγίου Βαρσανούφιου 

100 Μυρίπνοα Άνθη. 

ΠΗΓΗ: ΕΔΩ 

 3η ΔΕΚΑΔΑ

21… Οι Πατέρες λένε ότι το μέτρο της εγκρατείας είναι το «είναι παραμικρόν», είτε αφορά στο φαγητό είτε το ποτό. Δηλαδή να μην έρχεται η κοιλία σε κορεσμό. Δεν είναι μόνο σ’ αυτά το μέτρο της εγκρατείας, αλλά και στην ομιλία και στον ύπνο, και στην ενδυμασία και σε όλα τα αισθητήρια. Σε όλ’ αυτά βρίσκεται το μέτρο της εγκρατείας. (πα΄)

22… (Απάντηση σε ερώτηση περί του σημείου του πάθους της γαστριμαργίας). Όταν βλέπεις τον λογισμό σου να χαίρεται για τα φαγητά και να επιδιώκει να γεύεται πρώτος απ’ όλους ή να παίρνει όλα τα φαγητά μπροστά του, αυτό είναι γαστριμαργία. Άλλο σημάδι γαστριμαργίας είναι το να θέλεις να τρως πριν έρθει η ώρα του φαγητού, πράγμα που δεν πρέπει να γίνεται, εκτός αν υπάρχει κάποιος λόγος. Σε κάθε περίπτωση ανάγκης να επικαλείσαι την βοήθεια του Θεού, κι Αυτός θα σε βοηθεί. (πη΄)

23… Αδελφέ, δεν είναι ανάγκη να ρωτάμε (τούς πνευματικούς) για όλους τους λογισμούς που φυτρώνουν και παρέρχονται· αλλά γι’ αυτούς που μένουν και πολεμούν τον άνθρωπο. Όπως ένας άνθρωπος όταν υβρίζεται από πολλούς, περιφρονεί τις ύβρεις και γίνεται αμέριμνος σε όλα, εάν, όμως, κανείς επιτεθεί εναντίον του και τον πολεμήσει, τότε τον καταγγέλλει στον άρχοντα, το ίδιο συμβαίνει και με τους λογισμούς. (ϟ΄)

24… Η τήρηση της καρδίας είναι το να έχεις τον νου ειρηνικό και καθαρό. Κατά πρώτον, αρχίζει να περιφρονείται ο λογισμός, και καθώς βλέπει ο εχθρός την περιφρόνηση, επιχειρεί με κάθε τρόπο να φέρει πόλεμο. Κι αν θέλεις να μάθεις αν είναι εχθρός ή φίλος, προσεύχου πρώτα, κι ύστερα ρώτησε τον: ‘‘Δικός μας είσαι ή από τους εχθρούς;’’ και θα σου αποκριθεί την αλήθεια. Να προσέρχεσαι στον Κύριο όταν θέλεις να τους επιτεθείς, ρίχνοντας ενώπιον Του την αδυναμία σου. (ι)

25… Αδελφέ κοιμώμενε, ερεύνησε την χαύνη σου καρδία, με την οποία εγώ απορώ. Φοβήθηκες τους δούλους (ληστές) που στέκουν απ’ έξω, και δεν βλέπεις τους άρχοντες αυτών που μένουν μέσα σου; (ρστ΄)

26… Πολύ καλά είπες ότι θλίβεσαι. Δεν γνωρίζεις, ότι όταν κανείς ζητά από τους Πατέρες να ευχηθούν για αυτόν, ή από τον Θεό να του δώσει βοήθεια, τότε πληθαίνουν σ’ αυτόν οι θλίψεις και οι πειρασμοί, για να δοκιμασθεί; Μη ζητήσεις, λοιπόν, ποτέ σωματική ανάπαυση, εάν δεν στην δώσει ο Κύριος. Κάθε ικανοποίηση του σαρκικού φρονήματος είναι βδέλυγμα ενώπιον του Θεού. Ο Κύριος είπε ξεκάθαρα. «ἐν τῷ κόσμῳ θλίψιν ἕξετε…». (ρθ΄)

27… Ο Θεός και Σωτήρας μας επιθυμεί την σωτηρία όλων μας. Δικό μας είναι το να βοάμε συνεχώς, «σῶσον με Κύριε», κι Εκείνος μας σώζει. Πολλοί εβόησαν και εισήλθαν στον λιμένα του θελήματος Του. (ριε΄)

28…Η εκκοπή του θελήματος για τον ησυχαστή είναι, το να καταφρονήσει ολοκληρωτικά κάθε σαρκική ανάπαυση. Το θέλημα της σαρκός είναι να την αναπαύεις σε κάθε τι. Εάν, λοιπόν, δεν την αναπαύεις όταν κάθεσαι στο κελλί σου, τότε κόβεις το θέλημα σου. Όταν βρίσκεσαι μαζί μ’ ανθρώπους, εκκοπή του θελήματος είναι το να πεθάνεις γι’ αυτούς, και να ζεις ανάμεσά τους σαν να μη ζεις. (ρκδ΄)

29… Η επίσκεψη σε ασθενή αδελφό είναι καλό. Η αργολογία είναι σάπιο πράγμα. Κάνε την επίσκεψη στον πλησίον, και πρόσεχε να μην αργολογήσεις. Να συμπεριφερθείς όπως οι άγιοι Πατέρες στις συντυχίες τους. Δηλαδή: πως έχεις Αββά; Έπειτα πες μας λόγο ζωής, πως θα βρούμε τον δρόμο του Θεού; Εύχου για μένα, επειδή πολλές αμαρτίες έχω. Λέγε και τα παρόμοια μ’ αυτά, ζήτα πάλι ευχή και αναχώρησε απ’ αυτόν ειρηνικά. (ργ΄)

30… Αυτός που έχει την καλή επιθυμία της σωτηρίας, σε οποιαδήποτε ανάγκη του ανακατεύει και μία μικρή θλίψη. Τί θέλω να πω; Είναι να κοιμηθώ επάνω σε μαλακό στρώμα; Θλίβω λίγο τον εαυτό μου, αν βέβαια είναι θλίψη αυτό, και κοιμάμαι σε λίγο πιο σκληρό στρώμα, για την ασθένεια του σώματος, ενθυμούμενος με ντροπή ότι άλλοι κοιμούνται κατά γης. Άλλοι είχαν αχυρένιο προσκέφαλο, όπως ο Άγιος Αρσένιος και άλλοι πολλοί. Άλλοι έβαζαν αγκάθια στο προσκεφάλι τους, επιθυμώντας την θλίψη.

Βρίσκεται κοντά μου η πηγή του νερού ή τα μαγειρεία, που προσφέρουν ανάπαυση; Ως εργάτης της αρετής έχω χρέος να επιλέξω μια μακρινή απόσταση, για να παρακινήσω το σώμα σε μικρή θλίψη. Βρίσκω εύκολα φαγητό και καθαρό ψωμί; Οφείλω να εκλέξω τα δεύτερης ποιότητας, προκειμένου να θλιβώ λίγο, ενθυμούμενος αυτούς που δεν γεύθηκαν ποτέ μαγειρεμένο φαγητό, ιδιαιτέρως δε τον Κύριό μας Ιησού, που γεύθηκε πικρία και όξος για μένα. Αυτό είναι το κατά Θεόν θέλημα. Το δε σαρκικό αναπαύει καθετί το αντίθετο. Γνωρίζεις, βέβαια, αυτό που λέμε πολλές φορές «κλείσε γρήγορα την πόρτα για να μην κρυώσω ή να μη βραχώ», ή «κοίταξε αδελφέ, έκαψες το φαγητό και δεν μπορώ να το φάω», και τα παρόμοια. Αυτό είναι το κακό θέλημα. Ξερίζωσε το και σώζεσαι. Αν νικιέσαι, τουλάχιστον κατηγόρησε τον εαυτό σου και δικαίωσε τον αδελφό σου. (ρλβ΄)

 

Αγίου Βαρσανουφίου 

100 Μυρίπνοα Άνθη, 

από τη βίβλο του.

εκδ. Ιεράς Μονής Κουτλουμουσίου, Άγιον Όρος 1990.

Ἕνας ἀδελφός πού κατοικοῦσε σε Κοινόβιο ρώτησε τό μεγάλο Γέροντα σχετικά μέ τούς λογισμούς του.

142

Ἕνας ἀδελφός πού κατοικοῦσε σε Κοινόβιο ρώτησε τό μεγάλο Γέροντα σχετικά μέ τούς λογισμούς του. 

᾿Απόκριση 

Εἶσαι ἀνόητος, γι' αὐτό σε κυριεύουν οἱ λογισμοί σου καί μάλιστα τό δικαίωμα. ῾Ο Κύριος θέλει νά ἔχεις κάθε ἄνθρωπο ἀνώτερό σου. Δεῖξε λοιπόν σ᾽ αὐτόν ὑπακοή σέ ὅλα καί κάνε ὅ,τι σοῦ ζητᾶ, σχετικά μέ τό φαγητό, τό ποτό καί ὁποιοδήποτε πράγμα, δηλαδή ὑποταγή σε ὅλα. ῎Αν δέ κάτι σοῦ φαίνεται βαρύ, πάρε τή γνώμη τοῦ ᾿Αββᾶ καί ὅ,τι σοῦ λέει κάνε το. Καί γιά τήν ψαλμωδία καί γιά τήν ἀγρυπνία ὅ,τι σοῦ λέει νά τό κάνεις καί ὅλα θά συντελέσουν στη σωτηρία τῆς ψυχῆς σου. ῎Αν τώρα τύχει καί σε συκοφαντήσει, να χαίρεσαι, διότι αὐτό συμφέρει πολύ τήν ψυχή σου. Καί ἄν σοῦ προξενήσει λύπη, νά τό ὑπομείνεις, «διότι αὐτός πού θά ὑπομείνει μέχρι τέλος, αὐτός θά σωθεῖ» (Ματθ. 10, 22). Γιά ὅλα δέ νά εὐχαριστεῖς τό Θεό, διότι ἡ εὐχαριστία πρεσβεύει στο Θεό, ὥστε νά ἐνισχύει τήν ἀδυναμία μας. Καί σέ ὅλα πάντοτε κατάκρινε τόν ἑαυτό σου ὡς ἁμαρτοποιό καί παραβάτη καί δέν θα σε κατακρίνει ὁ Θεός. Ταπεινώσου στό καθετί καί θά βρεῖς τή Χάρη πού δίνει ὁ Θεός. 

῎Αν τά ἐννοήσεις αὐτά καί τά κάνεις πράξη, θα σε βοηθήσει ὁ Θεός νά βρεῖς δύναμη. Διότι αὐτό εἶναι τό θέλημά Του, «νά σωθεῖ κάθε ἄνθρωπος καί νά ἔλθει σε ἐπίγνωση τῆς ἀλήθειας» (Α΄ Τιμ. 2, 4). 

Βαρσανουφίου και Ιωάννου κείμενα διακριτικά και ησυχαστικά (ερωταποκρίσεις)  

Τόμος Α΄  

Εκδόσεις “ΕΤΟΙΜΑΣΙΑ”

Ἡ ἐλευθερία μας καὶ ὁ σκανδαλισμὸς τοῦ ἄλλου.

Ἡ ἐλευθερία μας καὶ ὁ σκανδαλισμὸς τοῦ ἄλλου. 

Ἐρωταποκρίσεις

Ὁσίων Βαρσανουφίου καί Ἰωάννου

Κάποιος ἀδελφὸς ρώτησε τὸν ἀββᾶ Ἰωάννη:

-Ἂν κάνω μία δουλειὰ μὲ τρόπο ποὺ θεωρῶ σωστό, καὶ κάποιος, χωρὶς νὰ ἔχει δίκιο, μοῦ λέει νὰ τὴν κάνω ἀλλιῶς, πρέπει νὰ τοῦ δώσω ἐξηγήσεις, ἢ νὰ σωπάσω, ἀποφεύγοντας ἔτσι τὴν κενοδοξία; 

-Ἂν δὲν εἶναι ἀπαραίτητες οἱ ἐξηγήσεις, σώπασε, ἀποκρίθηκε ὁ γέροντας. Ἂν ὅμως ἡ ὑπόθεση σκανδαλίζει τὸν ἀδελφό σου, πολέμησε τὴν κενοδοξία, (ἐξήγησέ του πὼς ἔχει τὸ πράγμα) καὶ ἀνάπαυσε τὸν. 

-Ἂν κάνω κάτι ἠθικὰ ἀδιάφορο, ρώτησε ὁ ἀδελφός, ποὺ δὲν περιέχει δηλαδὴ στοιχεῖο ἁμαρτίας, καὶ ξέρω πῶς, ἂν μὲ δεῖ ἕνας ἀδελφός, θὰ σκανδαλιστεῖ ἐναντίον μου, γι’ αὐτὸ τὸ κρύβω ἀπὸ κενοδοξία - ἐπειδὴ ντρέπομαι ἂν μὲ δεῖ - ὀφείλω ἄραγε νὰ μὴν τὸ κρύψω γιὰ νὰ μὴ νικηθῶ ἀπὸ τὴν κενοδοξία, ἢ νὰ τὸ κρύψω γιὰ νὰ μὴν προκαλέσω τὸ σκάνδαλο; Ἂν πάλι δὲν ξέρω μὲ βεβαιότητα ὅτι ὁ ἀδελφὸς σκανδαλίζεται ἀλλ’ ἁπλῶς τὸ ὑποθέτω, τί νὰ κάνω;

-Ἂν ἡ καρδιά σου, ἀπάντησε ὁ γέροντας, σὲ πληροφορεῖ ὅτι σκανδαλίζεται ὁ ἀδελφός σου, σκέπασε τὸ πράγμα καὶ μὴν τὸν βάλεις σὲ λογισμούς. Ἂν πάλι δὲν εἶσαι βέβαιος γι’ αὐτό, ἀλλὰ μόνο τὸ ὑποθέτεις, μὴ νοιάζεσαι. 

-Ἂν πῶ σὲ κάποιον ἕναν πειραχτικὸ λόγο καὶ δὲν τὸν καταλάβει, τί εἶναι καλύτερα, νὰ τοῦ ζητήσω συγγνώμη, ἢ νὰ σωπάσω καὶ νὰ μὴν τοῦ δημιουργήσω λογισμούς; 

-Ἂν ὁ ἀδελφὸς δὲν καταλάβει ὅτι τὸν πείραξες, σώπα καὶ μὴν τοῦ προξενήσεις ταραχή. Φρόντισε ὅμως νὰ μετανοήσεις ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ γι’ αὐτό. 

-Πές μου, πάτερ, ρώτησε πάλι ὁ ἀδελφός, τί λογὴς εἶναι ἡ ἐλευθερία στὴν καθημερινὴ ζωὴ καὶ πῶς πρέπει νὰ τὴ χρησιμοποιοῦμε; 

-Ἐλευθερία εἶναι ἡ ἀλήθεια ποὺ λέγεται φανερά. Ἂν λ.χ. ἔχει κανεὶς ἀνάγκη ἀπὸ τροφὴ ἢ ἔνδυμα ἢ ὁποιοδήποτε ἄλλο πράγμα, ὀφείλει νὰ τὸ λέει καθαρὰ σ’ ἐκεῖνον ποὺ μπορεῖ νὰ τοῦ δώσει. Γιατί δὲν πρέπει νὰ κάνουμε χρήση αὐτῆς τῆς ἐλευθερίας μὲ τὸν κάθε ἄνθρωπο, ἀλλὰ μόνο μὲ πρόσωπα ποὺ εἶναι ἱκανὰ νὰ τὴ δεχθοῦν χωρὶς νὰ σκανδαλιστοῦν. 

Ὅποιος ἔχει διάκριση, οἰκοδομεῖται καὶ χαίρεται μ’ αὐτὴ τὴν ἐλευθερία, ἐνῶ ὅποιος δὲν ἔχει, σκανδαλίζεται. Καὶ πρέπει αὐτὸς ποὺ τὴ χρησιμοποιεῖ, νὰ μὴν τὸ κάνει ἐμπαθώς, γιὰ τὴν ἱκανοποίηση δηλαδὴ τοῦ πάθους ποὺ τὸν ἐνοχλεῖ, ἀλλὰ γιὰ τὴ θεραπεία τῆς ἀνάγκης. Ἂν λοιπὸν οὔτε πρόσωπο σκανδαλίζεται οὔτε πάθος ὑποβόσκει, τότε μπορεῖ νὰ γίνει χρήση τῆς ἐλευθερίας. 

Ἂν ὅμως κάποιος σκανδαλίζεται ἀπὸ τὴ χρήση τῆς ἐλευθερίας μας, πρέπει νὰ ἀσκοῦμε οἰκονομία καὶ νὰ μὴν τὴ χρησιμοποιοῦμε ἀπρόσεκτα. Ἔρχεσαι, γιὰ παράδειγμα, ἀπὸ κοπιαστικὴ ἐργασία πεινασμένος, καὶ θέλεις νὰ φᾶς νωρίτερα ἀπὸ τὴν καθορισμένη ὤρα. Ἕνας ἄλλος ὅμως σὲ ἀκούει νὰ τὸ λὲς ἢ σὲ βλέπει νὰ τὸ κάνεις, καὶ σκανδαλίζεται. Ἢ ζητᾶς κάποιο πράγμα, καὶ δὲν οἰκοδομεῖται ὁ ἀδελφὸς ποὺ σὲ ἀκούει. Σὲ τέτοιες περιπτώσεις θὰ πρέπει νὰ ἀπευθυνθεῖς ἰδιαιτέρως γιὰ τὸ πράγμα ποὺ ζητᾶς σ’ ἐκεῖνον ποὺ εἶναι σὲ θέση νὰ σοῦ τὸ δώσει, ὥστε νὰ φυλαχθεῖ ἔτσι ἀβλαβὴς ὁ λογισμὸς τοῦ ἀδελφοῦ. Καθὼς λοιπὸν εἴπαμε, εἶναι καλὴ ἡ ἐλευθερία, ὅταν ὅμως χρησιμοποιεῖται μὲ φόβο Θεοῦ. 

Αὐτὴ τὴν ἐλευθερία τὴν καταστρέφεις μὲ τὸν ἑξῆς τρόπο: Ἂν χρειάζεσαι ἕνα πράγμα καὶ δὲν ἀπευθυνθεῖς σ’ ἐκεῖνον ποὺ μπορεῖ νὰ σοῦ τὸ δώσει, περιμένοντας νὰ τὸ κάνει μόνος του. Καὶ συμβαίνει νὰ μὴ γνωρίζει τί χρειάζεσαι, ἢ νὰ γνωρίζει ἀλλὰ νὰ τὸ ξεχάσει, ἢ καὶ ν’ ἀδιαφορεῖ σκόπιμα, γιὰ νὰ δοκιμάσει ἂν ἔχεις ὑπομονή. Τότε ἐσὺ ἀρχίζεις νὰ βαρυγκωμᾶς ἐναντίον του, νὰ σκανδαλίζεσαι καὶ ν’ ἁμαρτάνεις. Ἂν ὅμως κάνεις χρήση τῆς ἐλευθερίας σου καὶ τοῦ ζητήσεις ξεκάθαρα ὅ,τι θέλεις, τίποτε ἀπ’ αὐτὰ δὲ γίνεται. Προετοιμάσου πάντως ψυχικά, ὥστε, ἂν μετὰ τὴν αἴτησή σου δὲν πάρεις αὐτὸ ποὺ ζητᾶς, νὰ μὴ λυπηθεῖς ἢ σκανδαλιστεῖς ἢ γογγύσεις. Ἀπεναντίας, νὰ πεῖς μὲ τὸ λογισμό σου: «Ὁ Θεὸς ἐπέτρεψε νὰ μή μου τὸ δώσει, ἐπειδὴ δὲν μπορεῖ ἢ δὲν εἶμαι ἄξιος ἢ δὲ μὲ συμφέρει». Καὶ πρόσεχε μὴν τυχόν, ἐπηρεασμένος ἀπὸ τὴν προηγούμενη ἀποτυχία, σταματήσεις τὴν καλὴ χρήση τῆς ἐλευθερίας σου ἀπέναντι στὸν ἀδελφὸ ἐκεῖνο, καὶ δὲν τοῦ ξαναζητήσεις τίποτε. Ἀντίθετα, ὅταν χρειαστεῖς ὁτιδήποτε, ξαναζήτησέ του, παραμένοντας ὅμως πάντοτε, ὅπως εἶπα, ἀτάραχος σὲ περίπτωση ἀποτυχίας. 

Ὅμοια, ἂν κανεὶς σὲ ρωτήσει ἀπὸ μόνος του γιὰ πράγμα ποὺ χρειάζεσαι, πὲς τοῦ τὴν ἀλήθεια. Καὶ ἂν ξαφνιαστεῖς καὶ πεῖς «δὲν τὸ χρειάζομαι», μὴν ντραπεῖς νὰ ἐπανέλθεις στὸ θέμα καὶ νὰ τοῦ πεῖς: «συγχώρεσε μέ, ἀλλά μου ξέφυγε καὶ σοῦ εἶπα κατὰ λάθος ὅτι δὲν τὸ χρειάζομαι. Στὴν πραγματικότητα ἔχω ἀνάγκη νὰ τὸ πάρω». 

Τότε ὁ ἀδελφὸς ρώτησε: 

-Καὶ ὅταν δὲν ἔχω ἐσωτερικὴ πληροφορία, ἀλλὰ ἀμφιβάλλω γιὰ τὸ ἂν σκανδαλίζεται ἢ ὄχι κάποιο πρόσωπο μὲ μία τέτοια ἐλευθερία, τί νὰ κάνω; 

Μπορεῖς νὰ τὸν δοκιμάσεις, ἀποκρίθηκε ὁ γέροντας, ἂν σκανδαλίζεται ἢ ὄχι. Ἂν λ.χ. χρειάζεσαι φαγητό, μὴν τοῦ πεῖς «δῶσε μου νὰ φάω», ἀλλὰ πές του: «Εἶμαι πεινασμένος γι’ αὐτὴν ἐδῶ τὴν αἰτία». Ὅταν θὰ σ’ ἀκούσει ἐκεῖνος, θὰ ἐκδηλωθεῖ μὲ κάποιον τρόπο, κι ἔτσι θὰ ἀντιληφθεῖς τὴ διάθεσή του, κατὰ πόσο σκανδαλίζεται ἢ ὄχι.

Αγίου Βαρσανούφιου 100 Μυρίπνοα Άνθη - 2η ΔΕΚΑΔΑ

 

Αγίου Βαρσανούφιου 

100 Μυρίπνοα Άνθη. 

ΠΗΓΗ: ΕΔΩ 

2η ΔΕΚΑΔΑ 

11… Πώς θα μπορέσει ν’ αρνηθεί τον εαυτό του ο άνθρωπος; Μόνον εάν αφήσει τα φυσικά θελήματα του και ακολουθήσει τον Χριστό. Λέει ειδικά για τα φυσικά και όχι για τα παρά φύσιν, διότι εάν κανείς αρνηθεί τα παρά φύσιν, τίποτε δικό του δεν άφησε για χάρη του Θεού. (ξ΄)

12… Το φως των δαιμόνων ύστερα γίνεται σκότος. Εάν, λοιπόν, ακούς κάτι, ή σκέπτεσαι ή βλέπεις, και ταραχθεί η καρδιά σου έστω και λίγο, γνώριζε πως είναι από τους δαίμονες. (ξ΄)

13… (Σε αδελφό που τον μακάρισε). Αδελφέ, τώρα με σένα εκπληρώθηκε η Γραφή που λέει «λαός μου, οἱ μακαρίζοντες ὑμᾶς, πλανῶσιν ὑμᾶς». (ξβ΄)

14… Αυτός που επιθυμεί να γνωρίσει και να βαδίσει πραγματικά στον δρόμο του Χριστού, εάν δεν συμπορευθεί μαζί μ’ αυτόν που γνωρίζει καλά τον δρόμο, ποτέ δεν θα φθάσει στην πόλη. Παραμέρισε, λοιπόν, το θέλημα σου και ταπεινώσου σ’ όλη σου την ζωή, και σώζεσαι. (ξβ΄)

15… Είναι γραμμένο στα γεροντικά ότι κάποτε κάποιος αδικήθηκε από αδελφό, και πήγε σε ένα Γέροντα λέγοντας ότι, «αδικήθηκα από τον τάδε και θέλω να τον εκδικηθώ». Και ο Γέροντας του είπε· «όχι παιδί μου, ας αφήσουμε στον Θεό την εκδίκηση». Καθώς είδε ότι δεν τον έπειθε, του λέει «ας κάνουμε μια προσευχή». Και κει που προσεύχονταν άρχισε ο Γέροντας να λέει «Θεέ και Κύριε, εμείς δεν έχουμε πλέον την ανάγκη σου για να φροντίζεις για μάς, διότι μόνοι μας εκδικούμεθα τους εαυτούς μας». Με τον λόγο αυτόν ο αδελφός κατανύχθηκε και λέει «συγχώρα με, Γέροντα, διότι από ’δώ και στο εξής δεν θα ξαναεκδικηθώ». (ξδ΄)

16… Το «Πάτερ ημών» δόθηκε και για τους τέλειους και για τους αμαρτωλούς. Με σκοπό οι μεν τέλειοι να γνωρίσουν ποιανού παιδιά είναι, και να αγωνισθούν να μην εκπέσουν απ’ αυτήν την υιοθεσία· οι δε αμαρτωλοί να ντραπούν και να έλθουν σε μετάνοια, με το να επικαλούνται ως Πατέρα αυτόν που πολλές φορές υβρίζεται απ’ αυτούς. Προσωπική μου γνώμη είναι ότι ταιριάζει περισσότερο στους αμαρτωλούς, διότι ο λόγος «ἄφες ἡμιν τά ὀφειλήματα» ανήκει στους αμαρτωλούς. (οα΄)

17… Οι ακολουθίες και τα εκκλησιαστικά άσματα είναι παράδοση και καλές για την συμφωνία όλου του λαού. Το ίδιο και στα Κοινόβια, για την συμφωνία των αδελφών. Οι δε Σκητιώτες ούτε ακολουθίες έχουν, ούτε άσματα λένε, αλλά «κατά μόνας» εργόχειρο, μελέτη και προσευχή. Όταν στέκεσαι στην ευχή, οφείλεις να παρακαλέσεις να ελευθερωθείς απ’ τον παλαιό άνθρωπο ή να λες το «Πάτερ ημών» ή και τα δύο, και μετά να ασχολείσαι με το εργόχειρο σου. Όσον αφορά στην έκταση της ευχής, όταν στέκεσαι ή όταν, κατά τον Απόστολο, εύχεσαι αδιαλείπτως, δεν είναι υποχρεωτικό να την επεκτείνεις στεκόμενος, διότι όλη την ημέρα ο νους σου στην ευχή είναι. Όταν κάθεσαι στο εργόχειρο σου, πρέπει να αποστηθίζεις ή να λες ψαλμούς.

Οι σκητιώτες, αντί για Εσπερινό λένε δώδεκα ψαλμούς, και στο τέλος του καθενός αντί για δοξολογία λένε Αλληλούϊα και μια ευχή. Παρόμοια και την νύκτα λένε δώδεκα ψαλμούς, και μετά τους ψαλμούς κάθονται στο εργόχειρο. Τότε άλλος αποστηθίζει, άλλος ερευνά τους λογισμούς του και την ζωή των Αγίων Πατέρων, άλλος μελετά πέντε με οκτώ φύλλα, κι έπειτα κάθεται στο εργόχειρο. Αυτός που ψάλλει ή αποστηθίζει, οφείλει να ψάλλει εκφώνως, εάν δεν είναι κανείς πλησίον του και τον δει, ώστε να μη μάθει κανείς τι κάνει. (οδ΄)

18… Όσον αφορά τον νυκτερινό ύπνο, να εύχεσαι από το βράδυ δύο ώρες, παίρνοντας ως βάση την δύση του ηλίου. Αφού δοξολογήσεις, κοιμήσου έξη ώρες. Έπειτα σήκω για να αγρυπνήσεις τις υπόλοιπες τέσσερις ώρες. Το ίδιο και το καλοκαίρι, Μόνο που το καλοκαίρι λίγο σύντομα, με λιγότερους ψαλμούς, επειδή είναι μικρές οι νύχτες. Ο ασθενής μπορεί να έχει καλοκαιρινά και χειμωνιάτικα ρούχα, για την χαυνότητα του σώματος. Αυτός που έφθασε στον λόγο του Αποστόλου, να πεινάει, να διψάει, και να είναι γυμνός, περνά τον καιρό του μ’ ένα ρούχο. (οε΄)

19… Εμείς οι ταλαίπωροι και χαύνοι, που λάβαμε την εξουσία να πατάμε επάνω σε φίδια και σκορπιούς και σ’ όλη την δύναμη του εχθρού· εμείς που ακούσαμε, «ἐγώ εἰμί, μή φοβεῖσθε» εμείς που γνωρίζουμε πολύ καλά, ότι δεν αγωνιζόμαστε με την δική μας δύναμη, αλλά με την δύναμη του Θεού, ο οποίος μας ενισχύει και μας οπλίζει· εμείς λοιπόν ολιγωρούμε και αμελούμε.

Και γιατί γίνεται αυτό; Επειδή δεν καθηλώθηκαν οι σάρκες μας από τον φόβο του Θεού, και ποτέ δεν συνέβη να ξεχάσουμε το φαγητό μας από την φωνή των στεναγμών μας. Γι’ αυτό και δεν έχουμε σταθερότητα, αλλά πηγαίνουμε από το ένα στο άλλο, κι από τον ένα τρόπο ζωής σ’ άλλον τρόπο. Διότι δεν δεχθήκαμε πλήρως την φωτιά που ήλθε να βάλει ο Κύριος στην γη. Αν την δεχόμασταν, αυτή θα κατέκαιγε και θ’ αφάνιζε τα αγκάθια από το νοητό χωράφι μας. Η χαυνότητα, η αμέλεια, και η φιλοσωματία μας δεν μας αφήνουν να σηκώσουμε κεφάλι. (οη΄)

20… Αυτή είναι η τέλεια ταπεινοφροσύνη, το να βαστάς ύβρεις και εξευτελισμούς, και όσα έπαθε ο διδάσκαλος μας Ιησούς. Τέλεια προσευχή είναι το να μιλάς με τον Θεό απερίσπαστα, συμμαζεύοντας όλους τους λογισμούς και τις αισθήσεις που διαχέονται. Εδώ φθάνει ο άνθρωπος όταν πεθάνει για κάθε άνθρωπο και για τον κόσμο και όλα τα του κόσμου. (οθ΄)

Αγίου Βαρσανουφίου 

100 Μυρίπνοα Άνθη, 

από τη βίβλο του.

εκδ. Ιεράς Μονής Κουτλουμουσίου, 

Άγιον Όρος 1990. 

Το κοινόβιο χώρος δοκιμασίας και τελειώσεως. Περί αγάπης προς τους πειράζοντες. Διάκριση λογισμών.

Το κοινόβιο χώρος δοκιμασίας και τελειώσεως. 

Περί αγάπης προς τους πειράζοντες. 

Διάκριση λογισμών. 

21

Απόκριση του ίδιου, του μεγάλου Γέροντα, προς τον ίδιο τον αββά Ιωάννη της Μηρωσάβης, επειδή σκέφτηκε να μη δίνει διαταγές σε κανένα για τίποτε, αλλά να ορίσει μόνο για τον εαυτό του, κάποιες συγκεκριμένες και αποδεκτές από όλους υποχρεώσεις, για τις οποίες θα έχει την αποκλειστική ευθύνη, (ώστε να μη συμμερίζεται ευθύνες για υποθέσεις τις οποίες ούτε ελέγχει, ούτε είναι ο μόνος υπεύθυνος γι’ αυτές).

Αδελφέ, όσο αυξάνω τα γραφόμενά μου προς εσένα, τόσο φρόντιζε να τα κατανοείς και μην τα ακυρώνεις. Διότι σου τα λέω με σύνεση και είναι βγαλμένα από την ψυχή μου, που έχει θέσεις δοκιμασμένες, σταθερές και επικυρωμένες χαρισματικά. Γνωρίζεις, αδελφέ, ότι όποιος δεν βαστάζει τις ύβρεις, δεν βλέπει τη δόξα. Και όποιος δεν απομακρύνει την πίκρα, δεν γεύεται τη γλυκύτητα. Παραδόθηκες στους αδελφούς και στα πράγματα για να πυρωθείς και να δοκιμαστείς. Μήπως αγνοείς ότι ο χρυσός δοκιμάζεται με τη φωτιά; 

Τίποτε να μην ορίσεις ως διακόνημα προσωπικής και αποκλειστικής ευθύνης σου, διότι τότε θα εμπλακείς σε μέριμνες περιττές και σε διαμάχες. Αλλά να ελέγχεις κάθε περίσταση που σου φέρνει ο χρόνος κάτω από κράτος του φόβου του Θεού και ποτέ κάτω από το κράτος του πάθους της φίλαρχης και εριστικής ανταγωνιστικότητας. 

Να βάζεις δε, όλη τη δύναμη σου ώστε να είσαι τελείως ανεπηρέαστος από το πάθος της οργής, για να γίνεσαι ωφέλιμο παράδειγμα σε όλους, χωρίς να κρίνεις κανένα ούτε να κατακρίνεις. Και νουθετώντας όλους, σαν γνήσιους αδελφούς σου, αγάπησε περισσότερο εκείνους που σε πειράζουν. Διότι και εγώ πολλές φορές αγάπησα όσους με πείραζαν. Γιατί, αν είμαστε συνετοί, αυτοί οι άνθρωποι μας φέρνουν σε προκοπή. 

Λοιπόν, ποτέ μη θελήσεις να έχεις το πρόσταγμα του εαυτού σου, μόνο γίνε υπάκουος και ταπεινός. Και κάθε μέρα να καλλιεργείς το δικαίωμα της απαίτησης μόνο προς και από τον εαυτό σου. Διότι και ο προφήτης αυτό το «κάθε μέρα» ήθελε να δείξει και έλεγε: «τώρα έχω αρχίσει» (Ψαλμ. 76, 1). Και ο Μωυσής: «και τώρα Ισραήλ» (Δευτ. 4, 1). Αυτό το «τώρα» λοιπόν και συ κράτα. 

Αν πάλι υπάρξει ανάγκη να δώσεις μια διαταγή σε κάποιον, εξέτασε τον εαυτό σου μήπως πρόκειται να βγει η διαταγή από μέσα σου αναμεμιγμένη με εμπάθεια. Και αν σου φανεί ότι δεν θα ωφελήσει, κρύψε το λογισμό σου κάτω από τη γλώσσα σου, ενθυμούμενος αμέσως Εκείνον που είπε: «Τι έχει να ωφεληθεί ο άνθρωπος εάν κερδίσει όλο τον κόσμο και βλάψει την ψυχή του;» (Ματθ. 16, 26). 

Μάθε δε τούτο, αδελφέ μου· ότι κάθε λογισμός, ο οποίος, πριν να φανερωθεί, δεν έχει τη γαλήνη της ταπεινώσεως, δεν είναι κατά Θεόν, αλλά φανερά προέρχεται από τα αριστερά. Διότι ο Κύριος μας έρχεται πάντα με γαληνότητα, ενώ όλα όσα κάνει ο αντίδικος γίνονται με ταραχή και ακαταστασία. Έστω κι αν φαίνονται ότι φορούν ένδυμα προβάτων, όμως από την ταραχή που υπάρχει, φανερώνονται ότι είναι μέσα τους λύκοι αρπακτικοί. Διότι λέει: «από τους καρπούς τους, θα τους γνωρίσετε» (Ματθ. 7, 16). Είθε να δώσει ο Θεός σε όλους σύνεση, για να μην πλανηθούν από τις αρετές τους, «αφού όλα είναι γυμνά και ξεσκεπασμένα μπροστά στα μάτια του» (Εβρ. 4, 13). 

Εσύ λοιπόν, αγαπητέ, κάνε απ’ όσα περνούν από το χέρι σου μόνο αυτό που ασφαλώς ευλογείται από το Θεό, θέτοντας μπροστά στα μάτια σου το φόβο του Θεού και ευχαριστώντας τον. Διότι σ’ Αυτόν ανήκει η δόξα και η τιμή στους αιώνες. Αμήν.

 

Βαρσανούφιου και Ιωάννου. 

Κείμενα διακριτικά και ησυχαστικά. (Ερωταποκρίσεις). 

Τόμος Α΄. 

Εκδόσεις Ετοιμασία, Ιεράς Μονής Τιμίου Προδρόμου, Καρέας 1996.

Ονόμασες τον εαυτό σου αμαρτωλό και στην πράξη δεν τον έχεις για τέτοιο.

 

ΠΗΓΗ :ΕΔΩ 

17

Ερώτηση του ίδιου [Αββά Ιωάννη της Μηρωσάβης], προς τον ίδιο, το μεγάλο Γέροντα [Αββά Βαρσανούφιο].

Γνωρίζω, Πάτερ, ότι αυτά όλα μου συμβαίνουν για τις αμαρτίες μου. Και ότι είμαι αδιάκριτος και αίτιος των συμφορών μου. Αλλά αυτός που μου προξενεί τη θλίψη είναι ο Ηγούμενος, διότι αμελεί και παραβλέπει τα πράγματα που χάνονται ή αχρηστεύονται εξαιτίας του. Αυτό δεν μπορώ να το σηκώσω. 

Και τι να κάνω που θέλω να αντικρούσω τους λογισμούς μου, αλλά δεν παίρνω δύναμη; Επίσης ζητώ να με συγχωρέσεις, γιατί μια φορά αγνόησα το μοναχικό κανόνα της σιωπής και μίλησα. Δεν θα το επαναλάβω δεύτερη φορά. Όμως, πραγματικά, απορώ πως έχει παγώσει εκείνη η θερμή αγάπη που είχα προς τους αδελφούς και τον Ηγούμενο. Και εύχου για μένα στο Όνομα του Κυρίου.

Απόκριση

Αδελφέ, φέρνοντας στη μνήμη μου την περίσταση εκείνη, που είπε ο Κύριος στους μαθητές του «και σεις είσθε ανόητοι;», σου έγραψα την συμβουλή να εξετάσεις με ακρίβεια τους λογισμούς σου. Αν έκανες, στ’ αλήθεια, τον κόπο και είχες εξετάσει με ακρίβεια τους λογισμούς σου, θα είχες μόνος σου καταλάβει ότι, για την πηγή της δύναμης να αντιμετωπίζεις τους λογισμούς σου -για την οποία πρόσφατα μου έγραψες- εγώ σου είχα δώσει τις σχετικές οδηγίες, κατά πρόγνωση. Και έτσι δεν χρειαζότανε να μου ξαναγράψεις. Αλλά, παρόλα αυτά, θα σου πω μερικά λόγια πάνω στις πρόσθετες ερωτήσεις που μου κάνεις. 

Πρώτον σε ελέγχω: Ονόμασες τον εαυτό σου αμαρτωλό και στην πράξη δεν τον έχεις για τέτοιο. Διότι αυτός που πιστεύει ότι είναι αμαρτωλός και αίτιος για τα κακά που γίνονται, δεν αντιλέγει σε κανένα, δεν μάχεται, ούτε οργίζεται εναντίον κάποιου, αλλά όλους τους θεωρεί καλύτερους απ’ αυτόν. Αν λοιπόν σε χλευάζουν οι λογισμοί ότι είσαι αμαρτωλός, πως κινούν την καρδιά σου ενάντια στους καλύτερους από σένα; Πρόσεχε, αδελφέ· δεν είναι αλήθεια, διότι δεν φθάσαμε ακόμη να θεωρούμε τους εαυτούς μας αμαρτωλούς. 

Αν κάποιος αγαπά αυτόν που τον ελέγχει, είναι σοφός. Αν λέει πως τον αγαπά και όσα ακούει απ’ αυτόν δεν τα κάνει πράξη, αυτό φανερώνει ότι, αντί αγάπης, τρέφει στην καρδιά του το μίσος. Εάν είσαι αμαρτωλός, γιατί μέμφεσαι τον πλησίον σου και τον κατηγορείς ότι εξαιτίας του δοκιμάζεις θλίψη; Δεν ξέρεις ότι ο καθένας πειράζεται από τις διεργασίες της δικής του συνείδησης, που κάνει σε κάθε περίπτωση και αυτές του φέρνουν τη θλίψη; Αυτό εννοούσα μ’ αυτό που σου έγραψα για τους αδελφούς, δηλαδή ότι μπορεί να σου δείξουν στα πράγματα ένα κουνούπι και συ να το δεις καμήλα κ.τ.λ. Θα έπρεπε δε να κάνεις εντατική προσευχή, ώστε ο Θεός να σε αξιώσει να έχεις πάντοτε τον ίδιο με αυτούς φόβο Θεού. 

Το ότι δε αποκάλεσες τον εαυτό σου ανόητο, μη χλευαστείς πως το πιστεύεις! Ερεύνησε τον εαυτό σου και θα βρεις ότι δεν το ζεις έτσι. Διότι, αν το ζούσες έτσι, όφειλες να μην οργιστείς, αφού ο ανόητος δεν μπορεί να διακρίνει αν έγινε καλώς ή κακώς ένα πράγμα. Αλλά ο ανόητος ονομάζεται μωρός. Και ο ανόητος και ο μωρός ερμηνεύεται ανάλατος. Και ο ανάλατος πως μπορεί να καρυκεύει και να αλατίζει άλλους; Πρόσεχε, αδελφέ, διότι χλευαζόμαστε και λέμε μόνο λόγια, ενώ τα έργα μας δείχνουν τι πραγματικά είμαστε. 

Τότε πάλι που προσπαθούμε να αναιρέσουμε τους λογισμούς μας δεν παίρνουμε δύναμη, επειδή έχουμε δεχτεί εκ των προτέρων την κατάκριση του πλησίον και έτσι χάνει το πνεύμα μας την ουσιαστική του δύναμη*. Και μετά κατηγορούμε τον αδελφό μας, ενώ εμείς οι ίδιοι είμαστε οι ένοχοι. Αν γνωρίζεις ότι το παν εξαρτάται από τον ελεήμονα Θεό και δεν είναι ούτε «του θέλοντος ούτε του τρέχοντος», γιατί δεν αποδέχεσαι και δεν αγαπάς τον αδελφό σου με τέλεια αγάπη; 

Πόσοι, στ’ αλήθεια, ήθελαν να συναντήσουν εμάς τους Γέροντες και έκαναν το παν, έτρεχαν, αλλά δεν τους δόθηκε; Και κάποιος άλλος (ο αββάς Σέριδος), ενώ καθόταν αμέριμνος, έστειλε εμάς ο Θεός προς αυτόν, και τον έκανε τέκνο μας γνήσιο διότι ο Θεός αγαπά τη βαθιά και αφανή προαίρεση. 

Αυτό δε που λες «μια φορά μίλησα» κ.τ.λ., αν πυγμαχείς με τον εχθρό για να αποκτήσεις σιωπή, είσαι μακάριος! Αυτό βέβαια δεν δίνεται σε όλους. Και για τους υπόλοιπους λογισμούς, που μου γράφεις, ανάθεσε τους στο Θεό, λέγοντας: ‘‘Ο Θεός γνωρίζει το συμφέρον’’. Και έτσι αναπαύεσαι και σιγά-σιγά σου δίνει δύναμη να τα σηκώσεις όλα. Να μη σταματήσεις εντελώς να μιλάς στον Αββά. Αν δε πάλι μιλήσεις και δεν εισακουστείς, ούτε βρεις κατανόηση, ενώ έχεις εξηγήσει το καθετί, να μη λυπηθείς, διότι έχεις να ωφεληθείς περισσότερο. 

Και για το ότι απορείς πως πάγωσε η αγάπη, η τέλεια αγάπη είναι άπτωτη (Α΄ Κορ. 13, 8) και όποιος την αποκτά είναι πάντα θερμός και γεμάτος αγάπη προς το Θεό και προς τον πλησίον. 

Όσο για την ευχή, που μου γράφεις στο τέλος, να κάνω για σένα, οφείλεις να αρκεστείς σ’ αυτά που σου έγραψα, ότι μέρα και νύχτα, αδιάλειπτα εύχομαι για σένα στο Θεό. Είναι περιττό λοιπόν να μου το ζητάς. Να, που τώρα έχεις από μένα τροφή, κατά Θεόν, για πολύ χρόνο. Περίμενε μόνο καρτερικά και κάνε υπομονή, ώσπου ο ίδιος ο Θεός να φανερώσει το δικό του θέλημα στο καθετί, ζώντας τη ζωή σου μέσα στο Πρόσωπο του Ιησού Χριστού, του Κυρίου μας, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες. Αμήν.

* Ο αββάς Δωρόθεος, της Γάζας, διατυπώνει ακριβώς στα Ασκητικά του τι είναι η κατάκριση. Ξεχωρίζει και διαστέλλει την καταλαλιά από την κατάκριση και λέει: «Καταλαλιά είναι να διαδίδεις με λόγια τις αμαρτίες και τα σφάλματα του πλησίον, π.χ. ο τάδε είπε ψέματα ή οργίστηκε ή πόρνευσε. Κατάκριση είναι το να κατηγορήσει κανείς τον ίδιο τον άνθρωπο, λέγοντας ότι είναι ψεύτης, οργίλος, πόρνος…» (Αββά Δωρόθεου, Έργα Ασκητικά. σελ. 189, Εκδ. Ετοιμασία).

Οι ασκητές ομόφωνα καταπολεμούν την καταλαλιά και την κατάκριση και ζητούν να σκεπάζονται τα αμαρτήματα του πλησίον. Ο αββάς Ποιμένας λέει ότι «την ώρα που σκεπάζουμε το αμάρτημα του αδελφού, σκεπάζει και ο Θεός το δικό μας αμάρτημα» (Αποφθέγματα των Πατέρων, Ποιμένας, Migne P.G. 65,337A).

Οι Άγιοι όλοι υποστηρίζουν ότι η καταλαλιά και η κατάκριση γίνονται με την υποκίνηση του διαβόλου. Ο όσιος Αντίοχος, της Μονής του αγίου Σάββα, αναφέρει ότι «αυτός που κατακρίνει διαπράττει διπλό αμάρτημα: Ζημιώνει και τον εαυτό του και όσους τον ακούν» (Αντίοχου, Μονής Αγίου Σάββα, Λόγοι. Migne P.G. 89,15854).

Ο αββάς Βαρσανούφιος εδώ, στην παρούσα Απόκριση διατυπώνει μια πολύ βαθιά πνευματική θέση, λέγοντας ότι η κατάκριση συντελεί στο να χάνει την ουσιαστική δύναμη το πνεύμα μας, «εκνευρούται η δύναμη του πνεύματος»! Μ΄ αυτή του τη διατύπωση ο Αββάς υπογραμμίζει τις βαριές συνέπειες που επιφέρει η κατάκριση στην πνευματική μας υπόσταση: Αποξενώνουμε τον εαυτό μας από το έλεος του Θεού και η εγκατάλειψη αυτή μας οδηγεί στην πτώση. Το πανάγιο Πνεύμα δεν μπορεί να παραμείνει σε ψυχή που κατακρίνει τον αδελφό και έτσι η Χάρη φυγαδεύεται από μέσα μας. 

Ο αββάς Ησαΐας λέει ότι αυτός που κατακρίνει τον αδελφό, όχι μόνο κολάζει την ψυχή του, αλλά γίνεται και Αντίχριστος. «Είναι παράβαση της Θεολογίας, γιατί η κρίση για τον άλλο άνθρωπο είναι έργο του Θεού και μάλιστα στα έσχατα και δεν αποτελεί δικαίωμα του ανθρώπου. Επίσης είναι και παράβαση της Εκκλησιολογίας, διότι όλοι οι χριστιανοί είμαστε συνυπεύθυνοι στην αμαρτία, και όλοι αποτελούμε οργανική ενότητα, το Σώμα του Χριστού, την Εκκλησία. Η προσβολή όμως του αδελφού, που γίνεται με την κατάκριση, αποτελεί προσβολή εναντίον του Χριστού, γιατί με τη συμπεριφορά αυτή απορρίπτεται ένα μέλος του» (Ηλία Βουλγαράκη: Συ τι κρίνεις τον αδελφό σου, σελ. 50, Εκδ. Αστήρ).

Βαρσανούφιου και Ιωάννου. 

Κείμενα διακριτικά και ησυχαστικά. (Ερωταποκρίσεις). 

Τόμος Α΄. 

Εκδόσεις Ετοιμασία, Ιεράς Μονής Τιμίου Προδρόμου, Καρέας 1996.

Να θυμάσαι λοιπόν ότι το δικαίωμα δεν θεραπεύει τον άνθρωπο, και θα αναπαυθείς...

Να θυμάσαι λοιπόν

ότι το δικαίωμα

δεν θεραπεύει τον άνθρωπο,

και θα αναπαυθείς...

Αββάς Βαρσανούφιος 

Αγίου Βαρσανούφιου: 100 Μυρίπνοα Άνθη - 1η ΔΕΚΑΔΑ

Αγίου Βαρσανούφιου 

100 Μυρίπνοα Άνθη. 

ΠΗΓΗ: ΕΔΩ 

1η ΔΕΚΑΔΑ

1… Εάν βοηθήσουμε να αναπαυθούν οι αδελφοί και σκεπάσουμε τις αμαρτίες τους, τότε κι εμείς μέσω αυτών θα λάβουμε την τέλεια ησυχία από τον Θεό. (στ΄)

2… Ονόμασες, αδελφέ, τον εαυτό σου αμαρτωλό, ενώ τα έργα σου δείχνουν ότι δεν το πιστεύεις. Αυτός που πιστεύει ότι είναι αμαρτωλός και αίτιος πολλών κακών, δεν αντιλέγει σε κανένα, δεν λογομαχεί, δεν οργίζεται εναντίον κανενός, αλλά τους θεωρεί όλους καλύτερους απ’ αυτόν. 

Πρόσεχε αδελφέ, αυτό δεν είναι αλήθεια. Ακόμα δεν φθάσαμε να θεωρούμε τους εαυτούς μας αμαρτωλούς. Εάν είσαι αμαρτωλός, τότε γιατί κατηγορείς τον πλησίον σου και τον καταδικάζεις επειδή εξ αιτίας του δοκιμάζεις θλίψη; Δεν γνωρίζεις ότι ο καθένας πειράζεται από την ίδια την συνείδηση του, κι αυτό γεννάει σ’ αυτόν την θλίψη; 

Παρατήρησε, αδελφέ, ότι χλευάζουμε τους εαυτούς μας και μιλάμε μόνο με το στόμα, ενώ τα έργα δείχνουν άλλα. Λέμε ότι ο αδελφός φταίει για όλα, ενώ στην πραγματικότητα εμείς φταίμε. (ιζ΄)

3…. Ο διάβολος είναι ψυχρός, και απ’ αυτόν προέρχεται όλη η ψυχρότητα. Εάν λοιπόν αισθανόμαστε ψυχική ψυχρότητα, ας επικαλεσθούμε τον Θεό, και ερχόμενος ο Κύριος θερμαίνει την καρδιά μας στην τελεία αυτού αγάπη, όχι μόνο την αγάπη προς αυτόν, αλλά και προς τον πλησίον. Εάν ξηράνθηκε η πηγή των δακρύων της καρδιάς σου, και υγράνθηκε η υπό την γαστέρα, εσύ όμως έλκυσε τον Κύριο στην οικία σου, και αυτή τότε θα ξηρανθεί, η δε πηγή των δακρύων θα καθαρισθεί για να εκχύσει το ύδωρ το νοητό. (ιη΄)

4… Γνώριζε, αδελφέ, ότι κάθε λογισμός που δεν έχει την γαλήνη της ταπεινώσεως, δεν είναι κατά Θεόν, αλλά είναι ολοφάνερα εκ των αριστερών. Ο Κύριος μας μετά γαληνότητος έρχεται. Οτιδήποτε κάνει ο αντίδικος γίνεται με ταραχή και θόρυβο. Έχει λεχθεί ότι «ἀπό τῶν καρπῶν αὐτῶν ἐπιγνώσεσθε αὐτούς». (κα΄)

5…Θέλεις να λυτρωθείς από τις θλίψεις και να μη ταλαιπωρείσαι σ’ αυτές; Ανάμενε χειρότερα, και αναπαύεσαι. Θυμήσου ο Ιώβ και οι υπόλοιποι Άγιοι πόσες θλίψεις υπέμειναν, απόκτησε την υπομονή τους, και τότε θα παρηγορηθεί η ψυχή σου. (με΄).

6… (Απάντηση σε ερώτηση περί της ακαταστασίας τού κόσμου). Αδελφέ, όσο έχουμε καιρό, ας προσέχουμε τους εαυτούς μας, διότι έχουν ταραχθεί τα σύμπαντα, κι ας ασκηθούμε ιδιαίτερα στην σιωπή. Εάν θέλεις να αναπαυθείς γενικά απ’ όλα, γίνε νεκρός για κάθε άνθρωπο, και αναπαύεσαι. Για λογισμούς, και για κάθε πράγμα και διαγωγή και φροντίδα σου λέω· Ησύχαζε εν ειρήνη. (νβ΄)

7…(Απάντηση σε ερώτηση αδελφού, εάν πρέπει να φράξει την θύρα του κελλίου του). Αδελφέ, μη φράξεις την είσοδο του κελλίου. Διότι δεν νεκρώνεται κανείς με τον φραγμό της θύρας, αλλά με τον φραγμό του στόματος. (νδ΄)

8… Αγωνίσου, όσο μπορείς, να πεθάνεις για κάθε άνθρωπο, και θα σωθείς έτσι. Πες στον λογισμό σου ότι πέθανα και βρίσκομαι στον τάφο. (νε΄)

9… Εάν ο πιστός μιλήσει με αιρετικούς ή απίστους και υπερασπισθεί τις θέσεις του, στον αιώνα δεν ταράζεται. Διότι έχει στην καρδιά του τον αρχηγό της ειρήνης και της γαλήνης Ιησού. Ο πιστός έχει την δύναμη να εκφράζει ειρηνικά τις θέσεις του, και με αγάπη να οδηγεί αιρετικούς και απίστους πολλούς σε επίγνωση του Σωτήρος μας Ιησού Χριστού. (νθ’)

10… Όσοι λογισμοί προέρχονται από τους δαίμονες, προξενούν ψυχική ταραχή, είναι γεμάτοι από λύπη, και κρυφά και ανεπαίσθητα μας τραβούν προς τα πίσω. Ντύνονται με ενδύματα προβάτων, δηλαδή υποβάλλουν λογισμούς αρετής, από μέσα όμως είναι λύκοι άρπαγες. (ξ΄)

Αγίου Βαρσανουφίου 

100 Μυρίπνοα Άνθη, 

από τη βίβλο του.

εκδ. Ιεράς Μονής Κουτλουμουσίου, Άγιον Όρος 1990.