Τῌ ΔΕΥΤΕΡᾼ
ΚΥΡΙΑΚῌ ΤΩΝ ΝΗΣΤΕΙΩΝ
Ἐκ τοῦ κατὰ Μάρκον
β΄ 1 - 12
Απομαγνητοφωνημένη ομιλία του π. Κωνσταντίνου Στρατηγόπουλου, στα πλαίσια της ερμηνείας που έγινε στο κήρυγμα της Κυριακής 20 Μαρτίου του 1994
Δε γνωρίζω να υπάρχει άνθρωπος που να μην θέλει να έχει καρδιά γαληνεμένη και ήσυχη, που να θέλει να είναι ταραγμένος, δηλαδή που να μην θέλει να βρίσκει τον παράδεισο που επέτρεψε ο Θεός να έχουμε μέσα μας και να τον καλλιεργούμε κάθε μέρα. Και επειδή άλλο δρόμο ακολουθήσαμε και επειδή η ζωή μας πολύ ταραγμένη είναι - γιατί μέσα μας είμαστε πολύ ταραγμένοι - οι μεγάλοι Πατέρες της Εκκλησίας χαράξαν δρόμους βαθείς και έδωσαν προτάσεις ουσιαστικές, για να μπορούμε ακριβώς να ξεκινήσουμε να ζούμε την Βασιλεία του Θεού την αιώνια - βρίσκοντας μέσα μας τον χαμένο παράδεισο, που φύτευσε ο Θεός από την αρχή στην ψυχή μας κι εμείς δεν τον καλλιεργούμε.
Ένας από αυτούς τους μεγάλους Πατέρες, που χαράξαν δρόμους νηπτικούς για αυτό το θέμα που σας αναλύω, είναι και ο σήμερα υπό της Εκκλησίας προβαλλόμενος άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς, ο Αρχιεπίσκοπος της Θεσσαλονίκης, στη μεγάλη χορεία των νηπτικών Πατέρων και των θεοπτών Πατέρων. Το κείμενο το ευαγγελικό, που ακούσαμε πριν από λίγο, εκθέτει εν ολίγοις τις απόψεις του. Ή, να το πω αντίστροφα, ο Γρηγόριος ο Παλαμάς αξιοποίησε και αυτό το κείμενο για να παρουσιάσει το πώς θα βρούμε μέσα μας τον χαμένο μας παράδεισο. Τρία στοιχεία να αξιοποιήσω από το κείμενο αυτό, που περνούν μέσα στα κείμενα του Γρηγορίου του Παλαμά και σε ένα λόγο του κατεξοχήν ησυχαστικό, που λέγεται «Λόγος προς τους ιερώς ησυχάζοντας» και που αρχίζει ως εξής: «Αυτά που θα σας πω φαίνεται να αφορούν μονάχα κάποιους ανθρώπους αλλά είναι για όλους. Ο Χριστός όταν μίλησε για ‘νήψη’ και για άσκηση αναφέρθηκε σε όλους».
Να λοιπόν τα τρία σημεία από το κατά Μάρκον Ευαγγέλιο. Το πρώτο. Ο παράλυτος, που βρίσκει γύρω του πάρα πολύ κόσμο που είναι εμπόδιο για να περάσει. Παρατήρηση του Γρηγορίου του Παλαμά: «Αν θεωρήσεις πως κάποιος άνθρωπος είναι εμπόδιο στη ζωή σου για οποιοδήποτε θέμα, δεν μπορείς να βρεις μέσα σου τον χαμένο παράδεισο». Είναι αδύνατο να γαληνέψεις και να ηρεμήσεις. Οποιοσδήποτε, ή εχθρός σου είναι ή επίβουλος της ησυχίας σου, της περιουσίας σου, ακόμη και της ζωής σου αν είναι αυτός. Αν θεωρήσεις που σε εμποδίζει να ζήσεις, ξέχνα το δρόμο της Εκκλησίας, ξέχνα το δρόμο για να βρεις τον χαμένο παράδεισο.
Δεύτερο σημείο. [Οι συγγενείς του παραλύτου] βρίσκουνε τον κόσμο γύρω και δεν μπορούν να κάνουν τίποτε και χαλούν τη στέγη. Γι’ αυτούς εμπόδιο δεν υπάρχει. Αν τα πράγματα τώρα - μετά τα πρόσωπα - σε εμποδίζουν, και εσύ κάθεσαι και λες «με εμποδίζουν τα πράγματα», πάλι είσαι υπεύθυνος για τον χαμένο παράδεισο και την ταραχή που φτιάχνεις μέσα σου.
Τρίτο σημείο. Ο Χριστός, όταν βλέπει γύρω του τους ανθρώπους που διαλογίζονται και λένε «μα πώς μπορεί αυτός να συγχωρήσει αμαρτίες;», με ένα δικό Του τρόπο, τους κρίνει και λέει ότι «διαλογίζονται ἐν ταῖς καρδίαις αὐτῶν». «Τί ταῦτα διαλογίζεσθε ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν;» Τι κάνουν αυτοί; Αυτοί που διαλογίζονται κάνουν αυτό που δεν κάνουν οι άλλοι, ο παράλυτος και εκείνοι που τον μεταφέρουν. Ο παράλυτος και εκείνοι που το μεταφέρουν ούτε διαμαρτυρήθηκαν ούτε έκαναν ενστάσεις ούτε είχαν διαλογισμούς για τις δυσκολίες που είχαν στον δρόμο τους· διαλογισμούς έχουν κάποιοι άλλοι.
«Διαλογισμός» σημαίνει αυτό που λέει και αυτή η πρόθεση «διά»· ένα κομματιασμένο, διηρημένο, διχασμένο μυαλό ένας διχασμένος νους. Και γιατί ο νους έγινε διχασμένος; για τις προηγούμενες προϋποθέσεις: δυσκολίες απ’ τα πρόσωπα και απ’ τα πράγματα. Ο νους λοιπόν διχάζεται, βρίσκει προβλήματα και δεν ξέρει τι να κάνει. Κομματιάζεται και τότε βρίσκει παντού αιτίες, παντού βρίσκει τις ευθύνες και χάνει τον χαμένο παράδεισο. Και, αντί να ψάχνει αλλού τις ευθύνες, να μην τις ψάχνει πουθενά, και να αποδώσει τις δυσκολίες στον Θεό. Και τότε σταματάει ο διαλογισμός, και τότε γαληνεύει ο άνθρωπος μέσα του και τότε η ταραχή περνάει. Και τότε αυτός ο άνθρωπος, είτε στον κόσμο είναι είτε σε μοναστήρι ζει ή σε οποιαδήποτε άκρη της γης και να βρίσκεται, από την Ορθοδοξία μας χαρακτηρίζεται ως «νηπτικός». Μπορεί ο όρος να είναι πάρα πολύ βαρύς και πάρα πολύ βαθύς να μας φαίνεται, αλλά ο άνθρωπος που δεν διαλογίζεται, που δεν έχει νου κομματιασμένο, που βρήκε σημαίνει από τώρα τον χαμένο παράδεισο, είναι νηπτικός. Και ο παράδεισος είναι για τους νηπτικούς, για εκείνους δηλαδή που έχουν καθαρά μάτια και μπορούν να δουν τα πράγματα. Και για να έχεις καθαρά μάτια, πρέπει μέσα σου να μην βρίσκεις εμπόδια από τα έξω τα πράγματα· Γρηγόριος Παλαμάς.
Και η σημερινή δευτέρα Κυριακή των Νηστειών είναι πρόκληση για εμάς. Πρόκληση θα έλεγα για τις αισθήσεις μας. Γιατί οι αισθήσεις μας, αντί να μαζεύουνε δοξολογικά το φως του Θεού και τα πράγματα που φωτίζονται από τον Θεό, μαζεύουν πάνω μας, μέσα απ' όλες τις πηγές και τους πόρους που έχουνε, την ταραχή των πραγμάτων και των ανθρώπων του κόσμου. Και τότε δεν μπορούμε να γίνουμε νηπτικοί. Άρα η υπόθεση είναι υπόθεση σωστής ή λανθασμένης αξιοποιήσεως των μηνυμάτων που έρχονται απ’ έξω. Τα μάτια σου να τα κλείσεις δεν μπορείς, το στόμα σου να το κλείσεις δεν μπορείς, τα αυτιά σου να τα κλείσεις δεν μπορείς, να χωθείς σε μια τρύπα μέσα θα είναι στρουθοκαμηλισμός, γιατί τα προβλήματα θα υπάρχουν. Δεν είναι απλώς το θέμα να γίνεις ήσυχος πια, είναι να γίνεις ησυχία για τον κόσμο. Γιατί, αν κρυφτείς και αν φύγεις, ησύχασες. Αλλά με τον κόσμο τι γίνεται; Έγινες ησυχία για τον κόσμο; Και αυτό είναι το αποκορύφωμα της προτάσεως του Γρηγορίου του Παλαμά στον λόγο του προς τους ιερώς ησυχάζοντας, για τους ανθρώπους που γίνονταν νηπτικοί. Όχι μόνο να ησυχάσουν εκείνοι. Αυτό θα ήταν εύκολο, αν ξέφυγες από τον κόσμο. Αλλά να γίνεις ησυχία για τον κόσμο!
Ευχή λοιπόν και πρόκληση. Μέσα από τέτοιες παρατηρήσεις και μέσα από τέτοιες δυνατότητες ζωής, να γίνουμε και εμείς - μην το φοβηθούμε αλήθεια, έτσι προτείνει ο σήμερα τιμώμενος υπό της Εκκλησίας Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς - να γίνουμε και εμείς νηπτικοί βαθύτατα, για να γίνουμε πρόκληση παραδείσου για τον κόσμο.
※
Περισσότερες ομιλίες του πατρός Κωνσταντίνου Στρατηγόπουλου είναι διαθέσιμες στην ιστοσελίδα : www.floga.gr
