Από την ίαση στη θεραπεία : Όταν οι πολλοί «γίνονται καλά» αλλά μόνο ένας σώζεται

ΚΥΡΙΑΚῌ ΔΩΔΕΚΑΤῌ

Ἐκ τοῦ κατὰ Λουκᾶν
ιζ΄ 12 - 19

 Απομαγνητοφωνημένη ομιλία του π. Κωνσταντίνου Στρατηγόπουλου, στα πλαίσια της ερμηνείας που έγινε στο κήρυγμα της Κυριακής  21 Ιανουαρίου του 1996

Τὸ ηχητικό απόσπασμα από την ομιλία - σε mp3 εδώ

Η ευαγγελική περικοπή που ακούσαμε πριν από λίγο περιέγραφε τη γνωστή διήγηση της θεραπείας των δέκα λεπρών, εκ των οποίων μόνο ένας επέστρεψε ευχαριστών. Πολύ συνοπτικά, πέρα από το θαύμα, η διήγηση έχει μερικές πολύ βαθιές και ουσιαστικές προσβάσεις οι οποίες αφορούνε τη θεραπευτική των δικών μας ισορροπιών, των πολυποίκιλων ισορροπιών. Να τις προσέξουμε: ο Χριστός την ώρα που τους βλέπει, τους προτείνει να πάνε στους ιερείς και εκείνοι πηγαίνοντας θεραπεύονται. Και ο ένας επιστρέφει, ευχαριστεί, δοξάζει τον Θεό και πέφτει «ἐπὶ πρόσωπον παρὰ τοὺς πόδας» του Ιησού.

Αυτά είναι τα σημεία που πρέπει να προσέξουμε. Κοιτάξτε τα επίπεδα της θεραπευτικής. Το πρώτο: γιατί ο Χριστός να τους στείλει στους ιερείς; Απάντηση πολύ ουσιαστική: τους αποκαθιστά, όχι απλώς πάνω στις προσωπικές τους ισορροπίες. Τους κάνει καλά, καλό είναι αυτό, αλλά είναι μισό αν δεν αποκαταστήσει τη σχέση τους με την κοινωνία και δη με έναν χώρο όπως είναι οι ιερείς, όπου θα βρουν πραγματικά τη ζωή. Επειδή εκεί στον ναό ιστορείται η ζωή, εκεί περιγράφεται η ζωή, εκεί περιγράφεται η όντως κοινωνία, πηγαίνοντας αυτοί στους ιερείς, εντάσσονται κοινωνικά· μπορεί και πριν να ζούσαν μέσα στην κοινωνία, αλλά τώρα η κοινωνικότητά τους γίνεται ουσιαστική και γίνεται αγιασμένη. Αυτή είναι μια πρώτη πρόταση για τη θεραπευτική: η ένταξη στην κοινωνία, αλλά με ουσιαστικές προϋποθέσεις, με αγιασμένες προϋποθέσεις. Αυτό σημαίνει ότι οποιαδήποτε κοινωνικότητα - η αφηρημένη κοινωνικότητα - πολλές φορές, αντί να φέρει θεραπευτική πάνω μας, μπορεί να φέρει και τραγωδία, να φέρει και ιστορικό διχασμό. Να λοιπόν το πρώτο βήμα, αλλά ούτε αυτό είναι αρκετό. Αλλά είναι ουσιαστικό ως πρόσβαση στην οποιαδήποτε θεραπευτική των δικών μας τραυματισμένων ισορροπιών. Η ένταξη στην κοινότητα η ουσιαστική, η εν Χριστώ ένταξη στην κοινότητα, η αγιασμένη ένταξη στην κοινότητα. Γι' αυτό και τολμούμε να πούμε πως σε αυτόν τον χώρο που λέγεται Εκκλησία εκφράζεται η μοναδική κοινωνικότητα - αν εμείς μπορούμε να τη βρούμε και να τη ζήσουμε.

Η συνέχεια κρύβει δύο άλλες πτυχές. Αφού βρουν την κοινωνικότητά τους, τις σχέσεις με τους άλλους, πάνε να βρουν άλλα δύο πράγματα. Το πρώτο: να βρουν τον εαυτό τους. Αμέσως μετά την επιστροφή αυτού του ενός και μοναδικού, το Ευαγγέλιο λέει  «ἰδὼν ὅτι ἰάθη», ότι καθαρίστηκε. Είδε! Αυτός μπόρεσε να δει τον εαυτό του. Οι άλλοι αυτό δεν το κάνουν. Μπορεί να περνούν μόνο από ένα πρώτο επίπεδο και στέκονται εκεί. Μετά έρχεται μια δυνατότητα να καταλάβεις αυτό που είσαι και να βρεις τον εαυτό σου. Αλλά αυτό το στοιχείο του να βρω τον εαυτό μου πάλι μόνο του δεν είναι αρκετό. Αν βρίσκεις τον εαυτό σου, χωρίς να έχεις την κοινωνικότητα, είναι μια χαμένη ιστορία. Ή αν βρίσκεις  τον εαυτό σου, χωρίς να βρεις τον Θεό, είναι χαμένη ιστορία. Αν βρίσκεις την κοινωνία, χωρίς να βρεις τον εαυτό σου και τον Θεό, είναι πάλι μια χαμένη ιστορία.

Βλέπετε, τρία επίπεδα. Η κοινωνία, ο εαυτός μου και οι σχέση μου με τον Θεό. Εδώ βρίσκει πια τον εαυτό του, μέσα σε όλο αυτό το κλίμα της ανευρέσεως των χαμένων ισορροπιών με την κοινωνία και τον Θεό. Αυτό πάλι σημαίνει πως οποιοσδήποτε που πάει να βρει τον εαυτό του, και καλά κάνει να βρει τον εαυτό του - οι Πατέρες έχουν γράψει πάρα πολλά κείμενα που αναφέρονται στη στροφή προς τον εαυτό, για την γνώση του εαυτού· αυτό όμως οι Πατέρες όταν το γράφουν, δεν το γράφουν απλώς για να κάνουμε ένα κλείσιμο προς τον εαυτό μας και να μείνουμε κλεισμένοι στον εαυτό μας, σπάζοντας τους δεσμούς και με τον Θεό και με τους ανθρώπους - αλλά είναι και αυτό ουσιαστικό το επίπεδο: εντασσόμενοι στην κοινωνία, να μη χαθούμε σε μια μάζα κοινωνικότητας, να μην εκφραζόμεθα απλώς μαζικά, να έχουμε το πρόσωπό μας, αυτό σημαίνει «βρίσκω τον εαυτό μου»· και φυσικά θα βρω το πρόσωπό μου αν η κοινωνία που βρίσκω, ο Θεός που βρίσκω, ο εαυτός που βρίσκω είναι όλα εν Χριστώ. Και έτσι λοιπόν [αυτός που πάει να βρει τον εαυτό του] βλέπει ότι θεραπεύεται.

Καταλήγει στο επόμενο στάδιο που είναι η αίσθηση της σχέσης του με τον Θεό· «εὐχαριστῶν» και δοξολογών. Κοιτάξτε, εδώ πέρα είναι το πιο σπουδαίο. Αφού κάνει τα δύο πρώτα - την κοινωνικότητα, το ότι βρίσκει τον εαυτού ως έκφραση της κοινωνικότητας - ευχαριστεί τον Θεό. Το «ευχαριστώ» τι σημαίνει; Παίρνει, πήρε, μια χάρη, πήρε μια δωρεά, έγινε καλά αυτός. Κάτι του έδωσε ο Θεός, του έδωσε ένα δώρο. Οι άλλοι γιατί δεν γύρισαν; Δεν ξέρω, αλλά μπορεί να μην γύρισαν γιατί το θεωρούσαν δεδομένο. Γιατί αυτοί και μόνο αυτοί να είναι λεπροί ή μερικοί να είναι λεπροί, ενώ όλοι οι άλλοι να ζουν καλά; Ήταν «δικαίωμά τους» να γίνουν καλά. Και ο Θεός, έτσι θα σκέφτηκαν, αποκατέστησε την αδικία που έγινε πάνω τους. Και αυτή η σχέση είναι πραγματικά ανώμαλη. Γιατί ακριβώς όταν γίνεσαι καλά, δεν σκέφτεσαι πόσο «δικαίωμα» είχες να γίνεις καλά. Το ότι γίνεσαι καλά, το ότι κάτι γίνεται πάνω σου, είναι μια δωρεά. Και ας ήσουν ο πιο σιχαμένος, ας ήσουν ο τελευταίος. Και αν κάποιος αποκατέστησε την αδικία που σου έγινε, δεν μπορείς να πεις «εντάξει, αδικημένος ήμουνα και τώρα είμαι σε ισορροπία με τους άλλους». Λάθος σκέψη, η οποία καταστρέφει τον εαυτό μας και φυσικά δεν μας δίνει τη δυνατότητα να βρούμε τη σχέση μας με τον Θεό. Ό,τι γίνεται, και ας είμαστε αδικούμενοι, είναι ως δωρεά. Και όποιος ακριβώς δει ότι δεν είχε κανένα «δικαίωμα» πάνω στη γη - εδώ είναι το κρυμμένο μυστικό - δεν είχε «δικαίωμα», και όλα όσα γίνονται είναι δωρεά, τότε θεραπεύεται οριστικά. Και πια δεν αναμετριέται με τον Θεό για το πόσα του δίνει σε σχέση με τους άλλους, αλλά αναμετριέται με το τι ήταν και τι του δίνει ο Θεός· [σε αυτόν] που δεν ήξερε τίποτα, ήταν χαμένος στο σκοτάδι, και ο Θεός του δίνει αυτά.

Σταματάει πια η αγωγή της «αναζητήσεως των χαμένων δικαιωμάτων». Και αν ακριβώς περάσεις από αυτή την αγωγή, τότε θα μπορείς και να ενταχθείς στην κοινωνία και να βρεις τον εαυτό σου και να βρεις τον Θεό. Αν η αγωγή είναι ακριβώς ότι «έχουμε δικαιώματα που δεν μας τα δίνουνε», πού να βρεις την κοινωνία, αφού διαμαρτύρεσαι, αφού  διχάζεσαι; Πού να βρεις τον εαυτό σου και να σταθείς στον εαυτό σου, αφού νιώθεις ταραγμένος και αδικούμενος; Και πού να βρεις τον Θεό, αφού πιστεύεις που Αυτός είναι η αιτία της αδικίας; Και τότε γίνεσαι πραγματικά σχιζοφρενής και γίνεσαι τρελός και δεν μπορείς σε τίποτα να σταθείς πάνω στη ζωή, γιατί ακριβώς όλη η ισορροπία σου παίχτηκε στο «τι δικαιώματα σου πήραν και δεν σου έδωσαν». Και αυτός [ο λεπρός] ευχαριστεί τον Θεό και τον δοξολογεί και βρίσκει το πρόσωπό του. Βλέπετε τι λέει το κείμενο: «έπεσεν με το πρόσωπον αυτού παρὰ τοὺς πόδας αυτού». Αλλά είχε πρόσωπον για να πέσει παρά τους πόδας Του. Αν δεν είχε πρόσωπο, θα ήτανε δούλος, θα ήταν ένας υποκριτής, θα ήταν ένας πραγματικά ο απρόσωπος αδικούμενος, θα ήταν η μάζα των αδικουμένων, που δεν μπορεί να φωνάξει ή διαμαρτύρεται κρυφά.

Δεκάδες πτυχές ανακαλύπτονται μέσα από αυτό το κείμενο, που αφορούν, όπως είπα στην αρχή, την ανεύρεση της χαμένης ισορροπίας που έχουμε μέσα μας και της θεραπευτικής της που περνάει από αυτά τα τρία στάδια. Και προσέξτε, να το θυμηθούμε:  Η θεραπεία είναι ολοκληρωτική [μόνο] αν περάσει και από τα τρία τα στάδια. Η αποσπασματική θεραπεία οιονεί, δηλαδή περίπου, θεραπεύει αλλά  μας επιστρέφει πάλι σε μια χειρότερη κατάσταση, όπου είμασταν πίσω.  Αν λοιπόν θέλετε πραγματικά να βρείτε ισορροπίες που φαίνονται χαμένες στην κοινωνικότητά μας, στη σχέση με τον εαυτό μας και στη σχέση με τον Θεό, και το σχήμα αυτό να λειτουργήσετε! Ολοκληρωμένα να το λειτουργήσετε! Και προπάντων, τουλάχιστον σε αυτόν τον χώρο που λέγεται Εκκλησία, να σταματήσει η ισορροπία της «ανευρέσεως των χαμένων δικαιωμάτων». 

 

Φιλολογική επιμέλεια κειμένου

Ελένη Κονδύλη

※

Περισσότερες ομιλίες του πατρός Κωνσταντίνου Στρατηγόπουλου είναι διαθέσιμες στην ιστοσελίδα :  www.floga.gr  

 

ΦΩΤΙΣΜΟΣ: Η ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑΚΗ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ

ΦΩΤΙΣΜΟΣ: Η ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑΚΗ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ

Ἀπομαγνητοφωνημένη ὁμιλία

τοῦ πρωτοπρεσβυτέρου Κωνσταντίνου Στρατηγόπουλου, ἀπό τήν ἱστοσελίδα floga.gr, ἐπάνω στό χωρίο τοῦ κατά Λουκᾶν Εὐαγγελίου, κεφάλαιο 17ο, στίχοι 12 ἕως 19, στά πλαίσια τῆς ἑρμηνείας πού ἔγινε στό κήρυγμα τῆς Κυριακῆς 16-1-2005. 

Ὁ ἀκροατής τῆς πολύ γνωστῆς περικοπῆς πού ἀκούσαμε πρίν ἀπό λίγο, ἄν δέν προσεγγίσει λίγο βαθύτερα τήν ἑρμηνευτική καί τίς βαθιές τομές τοῦ κειμένου αὐτοῦ, πιθανότατα νά σκεφτεῖ ἀνάποδα καί νά νομίζει πού ὁ Χριστός ἀπαιτοῦσε ἕνα εὐχαριστῶ γιά νά ἱκανοποιήσει κάποιο, φυσικά ἀνύπαρκτο, ἐγωιστικό στοιχεῖο Του. Καί ὅμως τό κείμενο, ὅπως συμβαίνει σέ ὅλα τά κείμενα τῆς Γραφῆς, ὅσον ἀφορᾶ τή σχέση τοῦ ἀνθρώπου μέ τόν Θεό, ἔχει τή δική του μοναδική πρόταση γιά τή θεραπευτική τοῦ ἀνθρώπου, αὐτό τό πολύ σπουδαῖο στοιχεῖο τῆς ὑπάρξεώς μας μές στήν Ἐκκλησία. Καί περιγράφει αὐτόν τόν δρόμο τῆς θεραπευτικῆς σ᾿ αὐτήν τήν περίπτωση, μ᾿ ἁδρούς καί συγκεκριμένους τρόπους. 

Κοιτάξτε, πάντοτε ἡ ζωή μας εἶναι γεμάτη ἀπό πόνους, ἀπό δυσκολίες καί πολλές φορές ἀναγκαζόμαστε νά στραφοῦμε πρός τά ἔξω γιά νά βροῦμε βοήθεια. Ἄν εἴμαστε κλεισμένοι στόν ἑαυτό μας, αὐτό εἶναι μιά κατάσταση δαιμονιώδης καί κολασμένη. Ἀλλά τουλάχιστον ἕνας λογικά σκεπτόμενος ἄνθρωπος, στρέφεται πρός τά ἔξω. 

Αὐτό εἶναι ἕνα πρῶτο βῆμα, ἕνα ἄνοιγμα, πού μπορεῖ νά ὁδηγήσει στή θεραπευτική, ἀλλά μπορεῖ καί νά μήν ὁδηγήσει στή θεραπευτική. Τό ἄνοιγμα εἶναι ἀπαραίτητο σάν ἕνα πρῶτο ἀφετηριακό στοιχεῖο. Στήν περίπτωση αὐτή, αὐτοί οἱ λεπροί εἶχαν τό ἄνοιγμα, αὐτό τό πρῶτο στοιχεῖο. Κι ἀρχίζει ὁ Χριστός ἀπό ἐκεῖ καί μετά, νά καθοδηγεῖ τή θεραπευτική μέ τόν δικό Του τρόπο. Βλέπετε, ἀμέσως μετά ἀπό αὐτήν τήν συνάντηση, τούς λέει χωρίς κἄν νά τούς ἀγγίξει, νά τούς πεῖ κάτι ἄλλο, νά πᾶνε στούς ἱερεῖς καί νά ἐπιδείξουν τόν ἑαυτό τους. Στόν δρόμο γίνονται καλά. Αὐτή ἡ πρόταση τοῦ Χριστοῦ εἶναι τό δεύτερο στάδιο τῆς θεραπευτικῆς, ὅπου εἶναι ἡ θεραπεία τῆς προαιρέσεως, ἔτσι λένε οἱ Πατέρες. Πρέπει νά θέλουμε καί αὐτό τό "θέλω" ξέρουμε πού θεραπεύεται μονάχα μέ τή στροφή πρός τόν Θεό. Πολλά "θέλω" ἔχουμε, πολλές ἀπαιτήσεις ἔχουμε, πάρα πολλές ἀνάγκες ἔχουμε, παντοῦ τίς ἐκφράζουμε, ἀλλά ἄν αὐτό δέν περάσει μέσα ἀπό τή στροφή τῆς προαιρέσεως πρός τόν Θεό, παραμένουμε ἁπλῶς ἄνθρωποι πού καί ἱκανοποιοῦμε πολλές φορές τίς ἀνάγκες μας καί εἴμαστε ἀνικανοποίητοι καί δέν τίς ἱκανοποιοῦμε καί γκρινιάζουμε. 

Ἔτσι λοιπόν ὁ Χριστός ἀξιοποιώντας τό ἄνοιγμά τους, τό στοιχειῶδες, ἐπειδή θέλουν, κάνει αὐτή τή θεραπευτική τῆς προαιρέσεως. Τούς στρέφει πρός τούς ἱερεῖς, πρός τόν ναό. Ὅπου πιά, ὅ,τι καί νά ᾿χουμε, ὅ,τι καί δέν ἔχουμε, ὅ,τι καί νά ἀπαιτοῦμε, ὅ,τι καί δέν ἀπαιτοῦμε, αὐτό μπορεῖ νά θεραπευτεῖ, μόνο ἄν στρέψουμε τό θέλημά μας στόν Θεό. Οὔτε ὅμως αὐτό ἀρκεῖ σέ αὐτήν τήν περικοπή καί πραγματικά εἶναι ὁλοκληρωμένη αὐτή ἡ θεραπευτική, γιατί μετά ἀπό ἐκεῖ, ἀκολουθεῖ ἡ πιό συγκλονιστική συνέχεια. 

Ὁ ἕνας ἀπό αὐτούς γυρνάει πίσω. Αὐτό, τό θέμα τῆς ἐπιστροφῆς του λέγεται ἀπό τούς Πατέρες ἀναγωγική ἐπιστροφή. Δηλαδή, ἔγιναν καλά, τέλειωσε ἡ ἱστορία ἐκεῖ καί ὅμως δέν τέλειωσε. Εἴμαστε ἀκόμη στό δεύτερο στάδιο, τό ὅτι ἔγιναν καλά δέν λέει τίποτε. Τό ὅτι στράφηκαν στόν Θεό καί αὐτό τελικά δέν λέει τίποτα, ἄν δέν ὑπάρχει αὐτό πού λέμε ἀναγωγική ἐπιστροφή, δηλαδή ἡ κίνηση πού κάνει ὁ ἕνας εἶναι περιττή· ἀφοῦ ἔγινε καλά, ἀφοῦ πῆγε καί στό ναό καί τέλειωσε ἡ ἱστορία καί ὅμως δέν τέλειωσε. 

Ὑπάρχει πιά μιά ἀξιοποίηση τοῦ χρόνου, μέ ἕναν κατά τά μέτρα τοῦ κόσμου, χαμένο τρόπο. Γιατί νά γυρίσει πίσω; Αὐτό εἶναι μιά ἀναγωγική ἐπιστροφή. Τώρα μπαίνει βαθύτερα στά πράγματα. Ὅτι ἔγινε μιά βαθιά ἀλλαγή ἐπάνω του, ὁ Θεός ἀνταποκρίθηκε στό αἴτημά του. Καί ἐδῶ πιά ὁλόκληρος ὁ ἄνθρωπος, πέρα ἀπό τό αἴτημα πού ἱκανοποιήθηκε, γίνεται ὁλόκληρος μιά στροφή πρός τόν Θεό. Δέν ἀρκεῖ ἡ ἱκανοποίηση τοῦ αἰτήματος καί νά σταματήσουμε ἐκεῖ. Τό αἴτημα ἔγινε καλά καί ὅμως στρεφόμαστε ἀναγωγικά πρός τόν Θεό ὁλόκληροι. Καί γι᾽ αὐτό ὑπάρχει τό τέλος, πού εἶναι ἡ εὐχαριστιακή στάση, ἡ εὐχαριστιακή θεραπεία, πού ἐπιστρέφει ὁ λεπρός, ἄν εἴδατε τό κείμενο λεπτομερῶς, περιγράφει σημεῖα-σημεῖα, λέει, τό πρόσωπό του στρέφει. Γονατίζει κάτω, φωνάζει μέ πολύ δυνατή φωνή, εὐχαριστώντας τόν Χριστό, δίνει ὅλο του τό εἶναι καί αὐτό εἶναι ἡ εὐχαριστιακή θεραπεία, πού πιά πέρα ἀπό αὐτό πού ἔγινε ἤ καί δέν ἔγινε, ἐπειδή γιατρεύτηκε ἡ προαίρεσή του καί ἀρχίζει καί κινεῖται ἀλλιῶς. Κινεῖται ὁλόκληρος πρός τόν Θεό, θεραπεύεται ὁλόκληρος, ὄχι μόνο πιά ἡ ἀρρώστια του, ἡ λέπρα του, θεραπεύεται ὁλόκληρος. Πολλοί λεπροί μπορεῖ νά γίνουν καλά, ἀλλά τό θαῦμα δέν ἀρκεῖ, ἄν δέν ὑπάρχει πολύ βαθιά θεραπευτική τῆς θεραπείας τῆς προαιρέσεως καί αὐτῆς τῆς εὐχαριστιακῆς θεραπείας. Ὅπου ὁ ἄνθρωπος εἶναι ἕνα ὁλόκληρο "εὐχαριστῶ". Καί πιά αὐτό τό "εὐχαριστῶ" εἶναι γεμάτος ἀπό τή Χάρη τοῦ Θεοῦ. Δέν εἶναι εὐχαριστῶ πού ἀπαιτεῖται γιά νά ἱκανοποιηθεῖ ἕνας ἐγωισμός κάποιου, ἐπειδή ἔτσι τό θέλει, ἐπειδή ἔκανε καλά, ὁ Χριστός δέν τό ἔχει αὐτό τό πράγμα. Ἀλλά ὁ Χριστός χαίρεται μέ τήν ἐπιστροφή τῆς θεραπείας ὁλόκληρου τοῦ δικοῦ μας τοῦ ἑαυτοῦ, πού μπαίνει μέσα στή Χάρη τοῦ Θεοῦ καί εἴμαστε οἱ εὐχαριστοῦντες ἄνθρωποι. Αὐτή εἶναι ἡ εὐχαριστιακή θεραπευτική. Καί ὁ ἄνθρωπος πιά, ἔστω ἄν ἱκανοποιήθηκε ἤ δέν ἱκανοποιήθηκε τό αἴτημά του, τότε γιατρεύει τήν προαίρεσή του, τήν στρέφει στόν Θεό. Καί ὅτι γίνεται ὁλόκληρος μία εὐχαριστία, ἔχει ὁλόκληρος ἕνα φωτισμό μέσα του μέ τή Χάρη τοῦ Θεοῦ, εἶναι ὁ θεραπευμένος ἄνθρωπος. Στόν χῶρο τῆς Ἐκκλησίας, ἡ θεραπεία ἔχει μέσα αὐτόν τόν φωτισμό, πού εἶναι ὁ ἄνθρωπος τῆς Χάρης τοῦ Θεοῦ, πού εἶναι γεμάτος ἀπό τή Χάρη. Στρέφει ὁλόκληρό του τό εἶναι, τά γόνατα, τό πρόσωπό του, τόν νοῦ του, τή σκέψη στόν Θεό. Καί ἔρχεται ἡ ὁριστική θεραπεία. Ἔτσι λοιπόν καί ἄν ἀκόμη μᾶς γίνει τό θαῦμα καί ἄν ἀκόμη δέν μᾶς γίνει, σημασία ἔχει ἡ συνέχεια, πού εἶναι αὐτή ἡ στάση ἡ εὐχαριστιακή καί ἡ θεραπευτική. 

Ἔτσι τό κείμενο, ἀπ᾿ ὅ,τι βλέπετε, ἔχει ἄλλες προοπτικές μέσα του καί πραγματικά προτείνει, μέ ἕναν καταπληκτικό τρόπο, τή δική μας στάση μπρός στή ζωή, πού πολλές φορές ἀνάλογα μέ τά μέτρα τῆς ἱκανοποιήσεως τῶν αἰτημάτων μας ἤ ὄχι, παλινδρομεῖ ἡ ζωή μας, ἤ γίνεται χαρούμενη γιά λίγο, ἤ γίνεται λυπημένη πολύ, πολλές φορές γιά πάντα. Ἡ στάση μας εἶναι αὐτή λοιπόν. Θεραπεία τῆς προαιρέσεως, ἡ ἀναγωγική ἐπιστροφή καί στό τέλος αὐτό τό πολύ σπουδαῖο στοιχεῖο, αὐτός ὁ φωτισμός, αὐτή ἡ εὐχαριστιακή θεραπευτική, πού τήν ἔχει ἡ Ἐκκλησία μας μέ ἕνα μοναδικό τρόπο καί μᾶς τό προτείνει καί ὅσοι αὐτό δέν τό ζήσουμε, δέν τό καλλιεργήσουμε πάνω μας, ἀκόμη καί ζῶντες μέσα στήν Ἐκκλησία, μέσα στόν χῶρο τοῦ ναοῦ, ὅπως ἦταν οἱ λεπροί, παραμένουμε βαθιά ἀθεράπευτοι. 

Πηγή: http://www.floga.gr/50/01/01/2004-5/200501160101.asp και εδώ για το mp3 16-01-2004