Σάββατο, 25 Δεκεμβρίου 2010

καὶ δραμόντες ὡς πρὸς ποιμένα, θεωροῦσι τοῦτον ὡς ἀμνὸν ἄμωμον…

Άκουσαν, οι ποιμένες των προβάτων  τους Αγγέλους, να υμνούν την παρουσία την ένσαρκη του Χριστού. Και τρέχοντας ως πρόβατα προς τον ποιμένα τους, τον βλέπουν σαν αγνό αρνί, που ανατράφηκε μέσα στην κοιλία της Μαρίας, στην οποία υμνώντας είπαν:
Χαίρε, αμνού και ποιμένος μητέρα, χαίρε αυλή λογικών προβάτων.
Ἤκουσαν οἱ ποιμένες τωνἈγγέλων  ὑμνούντων τὴν ἔνσαρκον Χριστοῦ παρουσίαν,  καὶ δραμόντες[i] ὡς πρὸς ποιμένα, θεωροῦσι τοῦτον ὡς ἀμνὸν ἄμωμον,   ἐν τῇ γατρὶ Μαρίας Βοσκηθέντα, ἦν ὑμνοῦντες εἶπον,
Χαρε, μνο κα ποιμένος μήτηρ, χαρε, αλ λογικν προβάτων.
ikousan oi poimenes
Πόσο παράξενη στα αλήθεια η γλώσσα του Ουρανού! Την ακούς να σου μιλάει για ποιμένα και τρέχεις να Τον συναντήσεις, και φτάνοντας στον τόπο της παρουσίας Του. Στην συνάντηση μαζί Του!   Σου αποκαλύπτεται ένα μυστήριο, το μυστήριο του αμνού του Θεού.
Η προετοιμασία της συνάντησης με τον Θεό, προϋποθέτει ετοιμασία. Ετοιμασία μέσα μας εσωτερική για να τον δεχθούμε  έτσι όπως Αυτός μας προσφέρεται  και όχι όπως εμείς θέλουμε να τον κατέχουμε! Γελώ με αυτά που γράφω, μπορεί στα αλήθεια κάποιος να κατέχει τον Θεό;  Μπορεί κάποιος  να κατέχει την αλήθεια;  Θαρρώ πως όχι! Μόνο κατεχόμενος από τον Θεό, μπορεί κάποιος να ξεστομίσει την Αλήθεια.  Αλήθεια που χωράει με τρόπο μυστήριο και μυστικό  μέσα στον κόσμο και που ακόμα ποιο μυστήρια και μυστικά αποκαλύπτεται στα αυτιά και τα μάτια μας…


[i] ΔΡΑΜΩ Υποτακτική του τρέχω

Η ΚΑΤΑ ΣΑΡΚΑ ΓΕΝΝΗΣΙΣ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ ΚΑΙ ΘΕΟΥ ΚΑΙ ΣΩΤΗΡΟΣ ΗΜΩΝ ΙΗΣΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ

99321663_2f4addd277
Η εορτή της Γεννήσεως του Χριστού μπήκε στο εκκλησιαστικό εορτολό­γιο σχετικά αργά. Η Εκκλησία των πρώ­των αιώνων επέμενε στα Θεοφάνεια, την πρώτη ένδοξη εμφάνιση του Σωτήρος, παρά στη Γέννηση Του, ένα γεγονός προ­σωπικό και περιβεβλημένο κατά κάποιο τρόπο με το σκοτάδι της νύχτας εκείνης,όσο κι αν το σκότος αυτό διαπέρασαν οι ακτίνες του θείου Φωτός.
Στη Λατινική Δύση, η ευλάβεια των πι­στών επικεντρώθηκε οριστικά στη γιορτή των Χριστουγέννων. Φαίνεται μάλιστα ότι. για τους περισσότερους από τους καθολι­κούς, προτεστάντες και αγγλικανούς χρι­στιανούς, τα Χριστούγεννα έχουν αποκτή­σει μεγαλύτερη σημασία και από το Πάσχα.
Πιστοί στην αρχαία Παράδοση, θεωρού­με τα Θεοφάνεια εορτή ανώτερη και πλη­ρέστερη. Επιφάνεια του Σωτήρος μας με­ταξύ των ανθρώπων. Αναγνωρίζοντας ό­μως την έμπνευση του Αγίου Πνεύματος που ώθησε τους συνανθρώπους μας να τι­μούν ιδιαίτερα και να σέβονται την Εορτή της Γεννήσεως του Ιησού, θα προσπαθή­σουμε να δεχθούμε με ύλη μας την καρδιά το μήνυμα και τη χάρη των Χριστουγέν­νων. Στην περίοδο που ξεκινά από τα Χρι­στούγεννα και φθάνει μέχρι τα Θεοφάνεια. θα δούμε έναν αδιαίρετο εόρτιο χρόνο, του οποίου τα Χριστούγεννα αποτελούν την απαρχή και τα Θεοφάνεια το αποκο­ρύφωμα. Το δωδεκαήμερο αυτό του εορ­τασμού μας δίνει πολλαπλές ευκαιρίες για να στραφούμε προς Εκείνον που έρχεται.
Ο Όρθρος της εορτής με την υμνολογία του μας δείχνει ποιο είναι το πνεύμα που διαποτίζει την Εκκλησία μας κατά την ε­ορτή της Γεννήσεως:
«Ῥάβδος ἐκ τῆς ῥίζης Ἰεσσαί, καὶ ἄνθος ἐξ αὐτῆς Χριστέ, ἐκ τῆς Παρθένου ἀνεβλάστησας· ἐξ ὄρους ὁ αἰνετὸς κατασκίου δασέος ἦλθες σαρκωθεὶς ἐξ ἀπειράνδρου, ὁ ἄϋλος καὶ Θεός. Δόξα τῇ δυνάμει σου Κύριε».
Ἐκ νυκτὸς ἔργων, ἐσκοτισμένης πλάνης
Ἱλασμὸν ἡμῖν Χριστὲ τοῖς ἐγρηγόρως,
Νῦν σοι τελοῦσιν ὕμνον, ὡς εὐεργέτῃ,
Ἔλθοις πορίζων εὐχερῆ τε τὴν τρίβον,
Καθ' ἣν ἀνατρέχοντες, εὕροιμεν κλέος
Ἐπεσκέψατο ἡμᾶς, ἐξ ὕψους ὁ Σωτὴρ ἡμῶν, ἀνατολὴ ἀνατολῶν, καὶ οἱ ἐν σκότει καὶ σκιᾷ, εὕρομεν τὴν ἀλήθειαν· καὶ γὰρ ἐκ τῆς Παρθένου ἐτέχθη ὁ Κύριος.
Ποιμένες ἀγραυλοῦντες, ἐκπλαγοῦς φωτοφανείας ἔτυχον· δόξα Κυρίου γὰρ αὐτούς, περιέλαμψε καὶ Ἄγγελος. Ἀνυμνήσατε βοῶν, ὅτι ἐτέχθη Χριστός, ὁ τῶν Πατέρων Θεός, εὐλογητὸς εἶ.
Όθεν θεογνωσίας προς φώς οδηγηθέντες. έκ νυκτός όρθρίζομεν δοξολογούντες Σε, φιλάνθρωπε...
Παρατηρούμε εδώ, για άλλη μια φορά, την τάση της Ανατολικής Εκκλησίας να α­ναφέρεται στον Χριστό ως Φως. Δεν ξε­χνούν βέβαια οι Ορθόδοξοι ότι ο Λόγος έ­γινε νήπιο που ανακλίθηκε στη φάτνη· ε­νώ όμως οι χριστιανοί της Δύσης φαίνεται να αφοσιώνονται με θέρμη -ήδη από τον Μεσαίωνα- στο Νήπιο Ιησού, η Ανατολή βλέπει στην Ενσάρκωση κυρίως την έλευ­ση του φωτός, τον θρίαμβο Του έναντι του σκότους, τη δική μας στροφή από τη νύ­χτα της αμαρτίας στο φέγγος της Βασι­λείας του θεού. Η Ανατολή στοχάζεται την αιώνια αλήθεια που εκφράζει το ιστο­ρικό γεγονός. Αυτή η πνευματική θεώρη­ση των Χριστουγέννων, αυτή η στάση της ψυχής, τόσο διαφορετική από την -όχι λι­γότερο νόμιμη- στάση των δυτικών Ομο­λογιών, βρίσκει την τέλεια έκφραση της στο Απολυτίκιο της Γεννήσεως:
Ἡ γέννησίς σου Χριστὲ ὁ Θεὸς ἡμῶν, ἀνέτειλε τῷ κόσμῳ, τὸ φῶς τὸ τῆς γνώσεως· ἐν αὐτῇ γὰρ οἱ τοῖς ἄστροις λατρεύοντες, ὑπὸ ἀστέρος ἐδιδάσκοντο, σὲ προσκυνεῖν, τὸν Ἥλιον τῆς δικαιοσύνης, καὶ σὲ γινώσκειν ἐξ ὕψους ἀνατολήν, Κύριε δόξα σοι
«Και οί ποιμένες είπον προς αλλήλους· διέλθωμεν δή έως Βηθλεέμ και ϊδωμεν τό ρήμα τούτο τό γεγονός, ό ό Κύριος έγνώρισεν ήμϊν.
Ας σπεύσουμε κι εμείς προς τη Βηθλεέμ. Ας ανεβούμε πνευματικά σ’ αυτόν τον λόφο, «προς τα όρη όθεν ήξει ή βοήθεια μου». Η άνοδος προς τη Βηθλεέμ προϋ­ποθέτει κάποια προσπάθεια, θ' αφήσουμε όμως να χαθεί μια τέτοια εκπληκτική ευ­καιρία ;
«Άνέβη δέ και Ιωσήφ από της Γαλιλαίας εκ πόλεως Ναζαρέτ εις την Ίουδαίαν, εις πόλιν Δαβίδ, ήτις καλείται Βηθλεέμ, δια το είναι αυτόν έξ οίκου και πάτριας Δαβίδ».
Δεν είναι πια ο Αύγουστος Καίσαρ, αλ­λά ο Βασιλεύς των βασιλευόντων που επι­θυμεί «άπογράφεσθαι πάσαν την οίκουμένην ...έκαστος εις την ιδίαν πόλιν». Ο καθένας πρέπει να δηλώσει με ειλικρίνεια ποια πόλη επιλέγει, με ποια ομάδα συ­μπαρατάσσεται. Κάποιοι επιλέγουν τη Ρώμη· άλλοι την Αθήνα, θα επέλεγα τον πλούτο, την ισχύ, την ευφυΐα; Όχι. Αυτές οι πόλεις δεν είναι για μένα. Δεν θα επιλέ­ξω ούτε την Ιερουσαλήμ, τον τόπο όπου ο Θεός αποκαλύπτει τη δόξα Του. Στη διάρ­κεια της επίγειας πορείας μου, θέλω να εί­μαι ένας πολίτης της Βηθλεέμ. Θέλω η τα­πείνωση και η πτώχεια να είναι ο δικός μου κλήρος. Θέλω, μαζί με τη Μαρία, μαζί με τον Ιωσήφ και τον Ιησού, να εγγραφεί και το δικό μου όνομα στην κωμόπολη αυτή, την άγνωστη στους ανθρώπους, τόσο μεγάλη όμως ενώπιον του Θεού.
«Ιδού ευαγγελίζομαι ήμΐν χαράν μεγάλην... ότι έτέχθη ύμΐν σήμερον Σωτήρ» (Λουκ. 2:10-11).
Η Γέννηση του Χριστού στη Βηθλεέμ δεν είναι ένα μακρινό ιστορικό γεγονός που δεν με αφορά καθόλου. Και. αν με α­φορά, αυτό δεν συμβαίνει μόνο και μόνο επειδή ανήκω στη μεγάλη ανθρώπινη οι­κογένεια. Το μήνυμα των Χριστουγέννων δεν απευθύνεται στην ανθρωπότητα γενι­κώς, αλλά ξεχωριστά σε κάθε έναν από μας. Αγγίζει κάθε καρδιά με τρόπο μονα­δικό και εξαιρετικό. Το άγγελμα της χα­ράς απευθύνεται και σε μένα προσωπικά· γεννήθηκε και για μένα ένας Σωτήρας. Ας αναγνωρίσουμε στη Γέννηση του Χριστού ένα δώρο πολύ προσωπικό κι ας το δε­χτούμε με χαρά και ευγνωμοσύνη.
«Και ιδού ό αστήρ, όν εΐδον έν τη ανα­τολή, προήγεν αυτούς, έως έλθών έστη επάνω ου ην τό παιδίον» (Ματθ. 2:9).
Οι Μάγοι ακολούθησαν πιστά το φως που τους είχε δοθεί· και επειδή υπάκουσαν σ' αυτό το φως, οδηγήθηκαν μέχρι το Παι­δίον. Αν προσπαθώ να είμαι πιστός στο μέτρο τού φωτός που μου παραχωρεί ο Κύριος. αν έχω το θάρρος να αφήσω πίσω μου τα πάντα για να ακολουθήσω το ά­στρο, αν αποφασίσω να είμαι αληθινός, υ­πάκουος στη συνείδηση μου -ό,τι κι αν στοιχίζει αυτό- έτοιμος να δώσω τη μαρ­τυρία μου για το Φως. «το φως το άληθινόν ό φωτίζει πάντα άνθρωπον έρχόμενον εις τον κόσμον» (Ιω. 1:9),το θείο Φως. παρά την άγνοια μου, θα με οδηγεί πάντα -όχι μ' έναν τρόπο αόριστο, αλλά μέσα στα συγκεκριμένα περιστατικά της ζωής μου και κάθε φορά που θα το έχω ανάγκη- μέ­χρι να φθάσω στο Παιδίον στο οποίο έχω εναποθέσει όλες μου τις ελπίδες.
«'Έτεκε τον υίόν αυτής τόν πρωτότοκον και έσπαργάνωσεν αυτόν καΐ άνέκλινεν αυτόν εν τη φάτνη, διότι ούκ ην αΰτοΐς τό­πος έν τω καταλύματι» (Λουκ. 2:7).
Η Γέννηση σε μια φάτνη σημαίνει ότι ο Χριστός θέλει να συγκαταλέγεται μεταξύ των πιο φτωχών, των πιο ταπεινών. Θα Τον βρούμε ανάμεσα στους απόκληρους, ανά­μεσα στους αρρώστους, στους φυλακισμέ­νους, στους αμαρτωλούς. Θέλω να είμαι φτωχός μαζί με τον Ιησού, παρά πλούσιος χωρίς τον Ιησού. Προτιμώ να κατοικώ σε μια σπηλιά μαζί Του, μαζί με τη Μαρία και τον Ιωσήφ, παρά στο κατάλυμα όπου δεν υπήρχε χώρος γι' αυτούς. Πρέπει εξάλλου να αναγνωρίσουμε το γεγονός ότι, για όποιον αγαπά τον Ιησού, δεν υπάρχει θέση σ’ αυτόν τον κόσμο: «Ό Γιος τού άνθρωπου ούκ έχει πού την κεφαλήν κλίνη» (Λουκ. 9:58).
«Και τούτο ύμϊν το σημεϊον εύρήσετε βρέφος έσπαργανωμένον...» (Λουκ. 2:12).
Αναζητώ τον Κύριο και Θεό και βρίσκω ένα βρέφος. Το μήνυμα των Χριστουγέν­νων είναι μήνυμα παιδικότητας: «Αμήν λέγω ύμϊν. ός εάν μη δέξηται την βασιλείαν τοϋ Θεού ώς παιδίον. ού μή είσέλθη εις αυτήν» (Λουκ. 18:17). Ο Θεός δεν μας ζη­τά να παραιτηθούμε από την αναγκαία για τα εγκόσμια έργα μας σοφία και γνώ­ση. Θέλει όμως, στις σχέσεις μας μαζί Του, να υιοθετούμε τη γεμάτη απλότητα εμπιστοσύνη των παιδιών. Το παιδί έχει εμπιστοσύνη στον πατέρα του- περπατά δίπλα του με το χέρι στου πατέρα του το χέρι- ξέρει ότι αυτός θα το οδηγήσει εκεί που πρέπει, θα το υπερασπιστεί, θα το θρέψει, θα μπει μπροστά. Αφήνεται στον πατέρα να το οδηγήσει, με τα μάτια κλει­στά, χωρίς καμιά ανησυχία. Όταν μιλά στον πατέρα του, δεν ψάχνει σύνθετα λό­για. Λέει απλά και τρυφερά αυτό που θέ­λει να πει. Να τι συμβολίζει για μας το Νήπιο της Βηθλεέμ.
Αλλά η παιδική ηλικία του Χριστού δεν αποτελεί μόνον ένα παράδειγμα για μίμη­ση* είναι ένα από τα μυστήρια της ζωής του Σωτήρος, τα οποία, παρά την ιστορι­κή και προσωρινή πλευρά τους, περικλεί­ουν και μια αιώνια πραγματικότητα. Τα Χριστούγεννα είναι ο κατάλληλος χρόνος για να τιμήσουμε το μυστήριο της παιδι­κότητας του Ιησού.
«Και έλθόντες εις την οίκίαν. ειδον τό παιδίον μετά Μαρίας της μητρός αυτού, και πεσόντες προσεκύνησαν αύτώ, και ανοίξαντες τους θησαυρούς αυτών προσήνεγκαν αύτώ δώρα. χρυσόν. λίβανον και σμύρναν» (Ματθ. 2:11).
Μαζί με τους Μάγους ανοίγουμε τους θησαυρούς μας και προσφέρουμε στο Παιδίον ότι πολυτιμότερο έχουμε. Προ­σφέρουμε εν πνεύματι χρυσό, σημείο ότι ο Χριστός είναι για μας πολυτιμότερος απ' όλα τα πλούτη και όλα τα εγκόσμια αγα­θά σημάδι της δικής μας αποκόλλησης α­πό τα εγκόσμια αγαθά. Προσφέρουμε εν πνεύματι λίβανον, σημείο λατρείας, γιατί ο Ιησούς δεν είναι μόνον ο βασιλεύς του σύμπαντος κόσμου- είναι ο Θεός μας. Του προσφέρουμε εν πνεύματι τη σμύρνα, τα μύρα μας με τα οποία τιμούμε εκ των προ­τέρων το θάνατο και την ταφή Του μ' αυ­τά δηλώνουμε την παραίτηση μας από τις σαρκικές απολαύσεις. Κύριε, δέξου την προσφορά μας!
«Και ύπέστρεψαν οι ποιμένες δοξάζοντες και αινούντες τον Θεόν έπι πάσιν οίς ήκουσαν και ειδον...» (Λουκ. 2:20).
Κύριε, Ιησού, κάνε να μη φύγουμε από τη Βηθλεέμ, κάνε να μην τελειώσουν τούτα τα Χριστούγεννα χωρίς κάτι να έχουμε δει απ' όσα είδαν οι βοσκοί, χωρίς κάτι να έ­χουμε ακούσει απ' όσα άκουσαν, χωρίς να έχουμε δεχθεί στην καρδιά μας το μήνυμα που μας στέλνει το λίκνο Σου!
«Και ό Λόγος σαρξ έγένετο» (1ω. 1:14).
Αυτά τα λόγια συνοψίζουν και εκφρά­ζουν έξοχα την εορτή των Χριστουγέννων. Αν τα δούμε σε όλο το βάθος τους, θα κα­ταλάβουμε ότι εδώ δεν πρόκειται μόνο για το Μυστήριο δια του οποίου ο Υιός και Λόγος του Πατρός έγινε άνθρωπος. Οι ίδιες αυτές λέξεις αποκτούν και μια ηθική και πρακτική σημασία. Η σάρκα γίνεται συχνά για μας μια αφορμή πειρασμού και αμαρτίας. Μακάρι λοιπόν ο Γιος του Θε­ού να σαρκωθεί μέσα μας, μακάρι να ει­σέλθει στο δικό μας σώμα. Μακάρι η δύ­ναμη αυτού του Λόγου (γιατί βέβαια δεν μπορούσαμε ποτέ να κάνουμε λογο για μια Ενσάρκωση υποστατική) να διαποτί­σει τα μέλη μας. Τότε ο νόμος του Πνεύ­ματος θα την μεταφέρει στον νόμο της σάρκας. Τα Χριστούγεννα δεν θα απο­κτήσουν ποτέ για μας μια πραγματική ση­μασία, παρά μόνον αν η σάρκα μας μετα­μορφωθεί, αλλάξει και δεχθεί ως Κύριο της τον Σαρκωθέντα Λόγο.
----------------------------------------------
Εγεννήθη ο Χριστός ενός μοναχού της Ανατολής ( Lev Gillet) , μετάφραση: Πολυξένη Τσαλίκη, ΕΚΔΟΣΕΙΣ, ΑΚΡΙΤΑΣ.

Παρασκευή, 24 Δεκεμβρίου 2010

Η ΠΑΡΑΜΟΝΗ ΤΩΝ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ

rozhdestvo

Η ομορφιά της κατήχησης αυτής είναι σπάνια. H ενημέρωση και η γνώση που μας μεταδίδει ο πατήρ Λέβ από κάθε άποψη, μέ­σα σε μια μοναδικά ξεκούραστη ανάγνωση, ίσως γίνει αιτία, αν κάποιοι μπορέσουν την παραμονή των Χριστουγέννων, να προσέλ­θουν από δίψα γνώσης στους Ναούς μας. Βέβαια, είναι πάντα εργάσιμη ημέρα, κι αυ­τό δεν είναι δυνατό για τους νέους ή τους μεσήλικες. Σε κάποιες ενορίες τελούν την α­κολουθία αυτή την προπαραμονή από τις 20:00 έως τα μεσάνυχτα κι έτσι μπορούν να προσέλθουν εργαζόμενοι και νέοι. Και απο­δίδει. Οι Ναοί είναι κατάμεστοι.

Η 24η Δεκεμβρίου παρουσιάζει πολύ ενδιαφέροντα λειτουργικά χαρακτη­ριστικά, που όμως κάπως μας μπερδεύ­ουν. Αφ' ενός. η παραμονή της Γεννήσεως είναι το αποκορύφωμα της ελπίδας και της προσμονής Του. Αφ' ετέρου, οι ακολουθίες αυτής της μέρας μας αναγγέλλουν ήδη τη Γέννηση ως γεγονός: όχι μόνο ζητούμε με θέρμη την έλευση Του. αλλά ήδη η Εκκλησία μάς δίνει τα ευαγγελικά αναγνώσματα της εορτής. Αυτή η ανάμειξη των δύο στοι­χείων - μετάνοια μέσα στην προσμονή και ταυτόχρονα αναγγελία του αναμενόμενου γεγονότος σαν να έχει ήδη πραγματοποιη­θεί - εξηγείται από το παιχνίδι διαφόρων ιστορικόλειτουργικών παραγόντων μάλ­λον παρά ως σκόπιμα αποφασισμένο σχέ­διο με παιδαγωγικό σκοπό. (Το ίδιο παρα­τηρείται εξάλλου και το Μέγα Σάββατο.) Αυτό που έχει σημασία είναι πώς θα αξιο­ποιήσουμε αυτή τη διπλή σημασία της 24ης Δεκεμβρίου. Το γεγονός ότι. ήδη από την παραμονή των Χριστουγέννων ακούμε να διαβάζονται τα αγιογραφικά αναγνώσμα­τα και να ψάλλονται οι ύμνοι της Γεννήσε­ως, δεν καθιστά άχρηστη τη χαρούμενη προσευχή της 25ης Δεκεμβρίου. Αντίθετα, προετοιμάζει και διευκολύνει αυτή την προσευχή.
Οι ακολουθίες της παραμονής είναι μα­κρύτερες από εκείνες της εόρτιας ημέρας. Κατά τη διάρκεια τους ακούμε βιβλικές διηγήσεις για τη Γέννηση πολύ λεπτομερέ­στερες από αυτές που θα ακούσουμε την επομένη. Με τον τρόπο αυτό, η Εκκλησία έχει ήδη βάλει ενώπιον μας ένα πανόραμα από τα περιστατικά της Γεννήσεως - κάθε λεπτομέρεια - έχει αναφερθεί ένας πλήρης πίνακας έχει δημιουργηθεί στη διάνοια μας. Τη μέρα των Χριστουγέννων, η Εκ­κλησία δεν επανέρχεται σε όσα έχει ήδη πει· υποτίθεται ότι τα γνωρίζουμε και τα έχουμε στοχαστεί. Οι ακολουθίες της εορ­τής είναι συντομότερες και στρέφουν την προσοχή μας σε κάποια μόνο σημεία, δί­νοντας μας την ευκαιρία να γευθούμε τους ως πνευματικούς καρπούς λόγους ζωής που ήδη γνωρίζουμε. Η 24η Δεκεμβρίου εί­ναι μια προετοιμασία, μια διδασκαλία, έ­να εγκώμιο που «υποδέχεται» το γεγονός. Η 25η είναι το πλήρωμα, η καρποφορία, το εγκώμιο που το επιστέφει.
Το πρωί της 24ης Δεκεμβρίου, οι «κανονι­κές Ώρες» μετονομάζονται σε «Βασιλικές» και τελούνται με ιδιαίτερη επισημότητα. Κά­θε Ώρα περιλαμβάνει, πέρα από τους ψαλ­μούς και τα τροπάρια, ένα ανάγνωσμα από την Παλαιά Διαθήκη, μια περικοπή από τον Απόστολο και μία από το Ευαγγέλιο.
Κατά την Πρώτη Ώρα διαβάζεται από­σπασμα από τον Προφήτη Μιχαία σχετικά με τη Βηθλεέμ, τη μικρή πόλη από την ο­ποία «εξελεύσεται ο άρχων του Ισραήλ».
Προφητείας Μιχαίου τὸ Ἀνάγνωσμα
(Κεφ. 5,1-3)
Tάδε λέγει Κύριος· Καὶ σὺ Βηθλεὲμ οἶκος τοῦ Ἐφραθᾶ μὴ ὀλιγοστὸς εἶ ἐν χιλιάσιν Ἰούδα· ἐκ σοῦ γάρ μοι ἐξελεύσεται τοῦ εἶναι εἰς ἄρχοντα ἐν τῷ Ἰσραὴλ, καὶ αἱ ἔξοδοι αὐτοῦ ἀπ' ἀρχῆς, ἐξ ἡμερῶν αἰῶνος. Διὰ τοῦτο δώσει αὐτοὺς ἕως καιροῦ τικτούσης, τέξεται· καὶ οἱ ἐπίλοιποι τῶν ἀδελφῶν αὐτοῦ ἐπιστρέψουσιν ἐπὶ τοὺς υἱοὺς Ἰσραὴλ. Καὶ στήσεται, καὶ ὄψεται, καὶ ποιμανεῖ τὸ ποίμνιον αὐτοῦ ἐν ἰσχύϊ Κύριος, καὶ ἐν τῇ δόξῃ τοῦ ὀνόματος Κυρίου τοῦ Θεοῦ αὐτοῦ ὑπάρξουσι· διότι νῦνμεγαλυνθήσονται ἕως ἄκρων τῆς γῆς.
Το αποστολικό ανάγνωσμα μας θυμίζει ό­τι «Πολυμερῶς καὶ πολυτρόπως πάλαι ὁ Θεὸς λαλήσας τοῖς πατράσιν ἐν τοῖς Προφήταις, ἐπ' ἐσχάτων τῶν ἡμερῶν τούτων ἐλάλησεν ἡμῖν ἐν Υἱῷ» Το Ευαγγέλιο πε­ριγράφει την αμηχανία του Ιωσήφ και το αγγελικό μήνυμα που τον καθησύχασε.
Την Τρίτη Ώρα, ένα κείμενο του προφή­τη Βαρούχ διακηρύσσει ότι ο Θεός «ἐπὶ τῆς γῆς ὤφθη καὶ τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη». Στο αποστολικό ανάγνωσμα ο Παύλος δηλώνει στους Γαλάτες ότι «ὁ νόμος παιδαγωγὸς ἡμῶν γέγονεν εἰς Χριστόν... Ἐλθούσης δὲ τῆς Πίστεως, οὐκ ἔτι ὑπὸ παιδαγωγὸν ἐσμεν... Ὅσοι γὰρ εἰς Χριστὸν ἐβαπτίσθητε, Χριστὸν ἐνεδύσασθε». Και η περικοπή του Ευαγγελίου διηγείται τη Γέννηση του Χριστού στη Βη­θλεέμ και την προσκύνηση των Ποιμένων.
Την Έκτη Ώρα. ο Προφήτης Ησαΐας προ­αναγγέλλει τη Γέννηση: «Ἰδοὺ ἡ παρθένος ἐν γαστρὶλήψεται καὶ τέξεται υἱὸν, καὶ καλέσεις τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἐμμανουὴλ. Βούτυρον καὶ μέλι φάγεται πρὶνἢ γνῶναι αὐτὸν προελέσθαι πονηρὰ, ἐκλέξεται τὸ ἀγαθὸν». Η επιστολή του Αποστόλου για μια ακόμη φορά αναφέρεται στην υπεροχή του Ιησού επί των αγγέλων και μας προειδο­ποιεί πολύ σοβαρά: «πῶς ἡμεῖς ἐκφευξόμεθα τηλικαύτης ἀμελήσαντες σωτηρίας;Το Ευαγγέλιο διηγείται την πορεία και την προσκύνηση των Μάγων.
Την Ενάτη Ώρα, ακούμε τον Ησάία: «Παιδίον ἐγεννήθη ἡμῖν υἱὸς καὶ ἐδόθη ἡμῖν,... καὶ καλεῖται τὸ ὄνομα αὐτοῦ Μεγάλης βουλῆς Ἄγγελος, θαυμαστὸς σύμβουλος, Θεὸς ἰσχυρός, ἐξουσιαστής, ἄρχων εἰρήνης, πατὴρ τοῦ μέλλοντος αἰῶνος·...». Το αποστο­λικό ανάγνωσμα μας δίνει την αιτία της Γίνσαρκώσεως: «ὤφειλε κατὰ πάντα τοῖς ἀδελφοῖς ὁμοιωθῆναι, ἵνα ἐλεήμων, γένηται καὶ πιστὸς ἀρχιερεὺς τὰ πρὸς τὸν Θεόν, εἰς τὸ ἱλάσκεσθαι τὰς ἁμαρτίας τοῦ λαοῦ. Ἐν ᾧ γὰρ πέπονθεν αὐτὸς πειρασθείς, δύναται τοῖςπειραζομένοις βοηθῆσαι.». Το Ευαγ­γέλιο από τον Ματθαίο διηγείται την ανα­χώρηση των Μάγων, τη φυγή στην Αίγυπτο και τη σφαγή των νηπίων.
Οι ύμνοι που πλαισιώνουν τόσο τις Ώρες, όσο και τον Εσπερινό είναι ήδη ύμνοι θριάμβου:
Δεῦτε ἀγαλλιασώμεθα τῷ Κυρίῳ, τὸ παρὸν μυστήριον ἐκδιηγούμενοι, τὸ μεσότοιχον τοῦ φραγμοῦ διαλέλυται, ἡ φλογίνη ῥομφαία τὰ νῶτα δίδωσι, καὶ τὰ Χερουβίμ παραχωρεῖ τοῦ ξύλου τῆς ζωῆς, κἀγὼ τοῦ παραδείσου τῆς τρυφῆς μεταλαμβάνω, οὗ προεξεβλήθην διὰ τῆς παρακοῆς. Ἡ γὰρ ἀπαράλλακτος εἰκὼν τοῦ Πατρός, ὁ χαρακτήρ τῆς ἀϊδιότητος αὐτοῦ, μορφὴν δούλου λαμβάνει, ἐξ ἀπειρογάμου Μητρὸς προελθών, οὐ τροπὴν ὑπομείνας· ὃ γὰρ ἦν διέμεινε, Θεὸς ὢν ἀληθινός· καὶ ὃ οὐκ ἦν προσέλαβεν, ἄνθρωπος γενόμενος διὰ φιλανθρωπίαν· αὐτῷ βοήσωμεν· ὁ τεχθεὶς ἐκ Παρθένου Θεός, ἐλέησον ἡμᾶς.
Ωστόσο, παρά τη χαρά που την διατρέ­χει, η παραμονή των Χριστουγέννων δεν χάνει τον χαρακτήρα της μετανοίας. Η νη­στεία της ημέρας αυτής θα πρέπει να τη­ρείται με τρόπο ιδιαίτερα προσεκτικό. Στη Ρωσία υπάρχει το έθιμο να νηστεύουν την 24η Δεκεμβρίου μέχρις ότου φανεί το πρώτο άστρο· μας θυμίζει έτσι και το ά­στρο που οδήγησε τους Μάγους στη Βη­θλεέμ αλλά και τον Χριστό που είναι το φως το αληθινό. Μακάρι αυτή η μέρα να είναι νηστεία και της καρδιάς μας: ας α­πέχουμε από κάθε σκέψη και κάθε λόγο κακό ή άχρηστο, ας περιμένουμε μέσα σε ατμόσφαιρα ησυχίας και συγκεντρώσεως τον Σωτήρα που έρχεται προς εμάς. Η νύ­χτα πέφτει. Σε λίγο θα φανεί το πρώτο ά­στρο, σηματοδοτώντας, κατά το ημερολό­γιο της Εκκλησίας μας, την αρχή της νέας μέρας και της μεγάλης εορτής των Χρι­στουγέννων. Μακάρι μαζί με το πρώτο αστέρι να ανατείλει για μας το φως του Κυρίου μας, κατά τα λόγια του αποστό­λου Πέτρου: «Και έχομεν βεβαιότερον τον προφητικόν λόγον, ώ καλώς ποιείται προσέχοντες ώς λύχνω φέγγοντι εν αύχμηρώ τόπω, εως ου ημέρα διαυγάση και φω­σφόρος άνατείλη εν ταΐς καρδίαις ημών».
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Εγεννήθη ο Χριστός ενός μοναχού της Ανατολής ( Lev Gillet) , μετάφραση: Πολυξένη Τσαλίκη

Το νόημα και η σημασία των καλάντων Μια αλήθεια που είναι «του δρόμου»

kalanta
Του Θανάση Ν. Παπαθανασίου
Όταν ο σύγχρονος άνθρωπος μιλάει για τον θάνατο, εννοεί, λίγο πολύ, κάτι που βρίσκεται στο τέρμα της ζωής, ή, με άλλα λόγια, κάτι πριν από το οποίο υπάρχει ζωή. Αυτό φαίνεται αυτονόητο, θα μπορούσε, ωστόσο, να δεχτεί μια ένσταση: Συμφωνούμε ότι αυτό που συμβαίνει στο τέλος είναι θάνατος. Όμως αυτό που υπάρχει πριν από τον θάνατο είναι ζωή;

Πόσο ζωή είναι, άραγε, μια μίζερη ύπαρξη βυθισμένη στον ατομισμό; Πόσο ζωή είναι μια φαρμακωμένη επιβίωση μέσα στις απρόσωπες πόλεις; Πόσο ζωή είναι να σε πιάνει ταχυκαρδία από την παρουσία του άλλου γιατί τον βιώνεις σαν ανταγωνιστή; Πόσο ζωή είναι οι ανθρωποθυσίες στο βωμό της ατομικής καριέρας; Πόσο ζωή είναι όσα κάνεις, αν ο άνθρωπος είναι ένα ον με ημερομηνία λήξης;

Αυτό, κοντολογίς, που ονομάζουμε ζωή, πολύ συχνά δεν είναι παρά η δεσποτεία της θανατίλας. Αντί ο θάνατος να βρίσκεται στο τέρμα, διαποτίζει, δηλητηριάζει και μεταλλάσσει τη ζωή. Δεν καταργεί μεν τον άνθρωπο, τον κάνει όμως ζόμπι. Όλα αυτά σημαίνουν επιβίωση δίχως νόημα, ανόητη. Δεν καρτερά κάτι εκρηκτικό, δεν περιμένει κάποιον που να αλλάζει τα πράγματα, δεν έχει ελπίδα. Κι όλο το καθημερινό τρέξιμο δεν είναι παρά στημονιές στην ύφανση του σάβανου της.

Μέσα σ αυτή τη μαυρίλα, το ελάχιστο που έχουμε να κάνουμε είναι να αφουγκραστούμε τις φωνές της αντίστασης. Μια τέτοια φωνή πρόκειται αυτές τις μέρες να σεργιανίσει τους δρόμους. Αν την αντιμετωπίσουμε σαν ένα άψυχο έθιμο, θα την χάσουμε. Αν τη συλλογιστούμε με φιλότιμο, θα βρούμε κάτω από την κρούστα έναν μπαξέ.

Μιλάω για τα χριστουγεννιάτικα κάλαντα. Κάλαντα είναι να 'χεις κάτι να πεις και —πολύ περισσότερο— να 'χεις να βρεις κάτι πολύτιμο για τη ζωή σου, μα να μην αντέχεις να το κρατήσεις για τον εαυτούλη σου, αλλά να καίγεσαι να το μοιραστείς. Κάλαντα είναι μια διάθεση συνάντησης σε μιαν ακοινώνητη κοινωνία. Κάλαντα είναι να ανοίγεις την πόρτα του σπιτιού σου για να ξεχυθείς στο δρόμο, να αναζητήσεις τον άλλον, να του χτυπήσεις την πόρτα. να αποζητήσεις το πρόσωπο του. Κάλαντα είναι να μετατρέπεις τις πόρτες από ταφόπλακες σε ανοίγματα ζωής.

Το 'χετε σκεφτεί; Κάλαντα είναι το κουβάλημα μιας είδησης. Ότι η ελπίδα έρχεται από το αύριο και έρχεται από μια συνάντηση. Αύριο. 25 Δεκεμβρίου, ο άνθρωπος παύει να προορίζεται για τη χωματερή, αλλά συναντιέται με τον Θεό, γίνεται σάρκα του Θεού, γίνεται γλεντοκοπάς σ' ένα τραπέζι μαζί Του. Γίνεται, με λίγα λόγια, κοινωνός ενός άλλου τρόπου ύπαρξης, τον οποίον τον προσφέρει ένας Θεός ξετρελαμένος με τον άνθρωπο, τόσο ξετρελαμένος, που να αφήνει τα μεγαλεία για να σαρκωθεί μέσα σε μια φάτνη! Όσο πιο κοντά, δηλαδή, στον άνθρωπο, στην καθημερινότητα, στο χώμα, στα ζώα, στ' αστέρια, στον πόνο.

«Να τα πούμε;» Τα κάλαντα είναι η αποζήτηση μιας επικοινωνίας με τον άλλον. Έχουμε να του πούμε κάτι, μα δεν βιάζουμε τα αυτιά του, ούτε παραβιάζουμε την ελευθερία του. Είναι σαν να του λέμε: «Αδερφέ, εμείς πιστεύουμε κάτι που το θεωρούμε σπουδαίο και που νιώθουμε πως δίνει νόημα σε κάθε στιγμή μας. Σκεφτόμαστε να σου το πούμε, κι εσύ κατόπιν διαλέγεις και παίρνεις. Να τα πούμε, λοιπόν;».
«Καλήν ημέραν άρχοντες» Το 'χετε προσέξει; Δεν υπάρχουν ξεχωριστά κάλαντα για άρχοντες και ξεχωριστά για το λαό. Όλοι αποκαλούνται άρχοντες και το σπίτι τους αποκαλείται «αρχοντικό». Τα κάλαντα κομίζουν ένα όραμα• μια κοινότητα αρχοντάδων δίχως υποτελείς, δούλους και εξαθλιωμένους. Είναι ένα όραμα εμπνευσμένο από το μεδούλι της Εκκλησίας, από έναν Θεό που προσφέρει τον ίδιο του τον εαυτό σε όλους δίχως να νομιμοποιεί την ταξική αδικία. Αυτή την προσφορά του εμείς τη λέμε θεία ευχαριστία. Κι όταν τραγουδάμε:
«Χρστός γεννάται, σήμερον», κυριολεκτούμε. Τα Χριστούγεννα δεν είναι απλώς η αναπόληση ενός μακρινού παρελθόντος. Είναι η δυνατότητα του σημερινού ανθρώπου να γίνει μέτοχος της Βηθλεέμ σήμερα. Είναι η δυνατότητα να μεταμορφωθούν οι πρώτες ύλες της ζωής μας, το ψωμί και το κρασί, σε σώμα και αίμα αυτού που γεννήθηκε «εν Βηθλεέμ τη πόλει» πριν τόσα χρόνια για να νικήσει το θάνατο και να αναστηθεί.

«Χαίρει η κτίσις όλη» Τα κάλαντα αποτυπώνουν την πίστη της Εκκλησίας ότι η σάρκωση του Χριστού μπολιάζει με ζωή το σύμπαν κι όχι μονάχα την «ψυχούλα» καθενός ατομικά. Κυττάξτε τις βυζαντινές εικόνες της Γέννησης: τα βράχια είναι ζωγραφισμένα έτσι που να στρέφονται προς τον Χριστό, τα δέντρα χαμηλώνουν κ.λπ. Τα πάντα συμμετέχουν. Τα κάλαντα κουβαλούν μέσα τους τη μαρτυρία πως το περιβάλλον είναι κάτι αφάνταστα περισσότερο από αντικείμενο στυγνής εκμετάλλευσης ή σκουπιδότοπος μας.

Όταν θα χτυπήσουν την πόρτα μας τα παιδιά των καλάντων, ας μην τα αποπάρουμε. Το να τους στρέψουμε την πλάτη, έτσι κι αλλιώς, δεν αρκεί για να ξορκίσουμε τις ενοχές μας για τον τρόπο ζωής μας. Τα κάλαντα βασίζονται σε κάτι ολότελα διαφορετικό από την αποξένωση, που πλαστικοποιεί τα πάντα γύρω μας- και κάτι ολότελα διαφορετικό από τις φαρισαϊκές ψευδοεπικοινωνίες, που στοιχειώνουν την καθημερινότητα μας: από τη φασιστική επέλαση, δηλαδή, του ξύλινου κομματικού λόγου και των τηλεοπτικών εκπομπών, που γδέρνουν τον άνθρωπο και ασελγούν πάνω στην αξιοπρέπεια του.

Τα παιδιά των καλάντων είναι — θελητά ή άθελα τους— αληθινοί αντάρτες των πόλεων σήμερα. Μπορεί κίνητρο τους να είναι η παραξενιά κι η χαρά του εθίμου, μπορεί και το χαρτζηλίκι που αποκομίζουν. Το θέμα είναι ότι στα χέρια τους (ή, μάλλον, στα πόδια και στα στόματα τους) κρατιέται μια υπόθεση που μακάρι να βιωθεί κάποτε σε όλες της τις διαστάσεις. Διότι όσο ακόμα παίρνει τους δρόμους η αλήθεια των καλάντων κι όσο αντηχεί το κάλεσμα τους σε έναν αλλιώτικο, ερωτικό τρόπο ζωής, οι άχαρες πόλεις μας δεν έχουν πάρει ακόμα διαζύγιο από την ελπίδα. Δεν έχουν θαφτεί ακόμα (όχι ολοκληρωτικά τουλάχιστον) στο ανέραστο αμπαλάζ του καταναλωτισμού, των βιτρινών, των ρεβεγιόν δίχως προσδοκία του αύριο, των «Χριστουγέννων» χωρίς Χριστό.

Φωτιά στα τόπια, παιδιά. Και ντροπή σ΄ όποιον σας μιλήσει για ντροπή
Κάλαντα Κρήτης
Βυζαντινά κάλαντα

Τετάρτη, 22 Δεκεμβρίου 2010

ΜΙΑ ΚΥΡΙΑΚΗ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ

452px-RozdestvoHristovo_RublevBlagSoborMK

πηγή:  to stavrodromi

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

 Κανόνας. Στην αρχαιότητα κανόνας είναι ο χάρακας και κάθε τι πάνω στο οποίο υπολογίζουμε μια ευθεία. Για την ποίηση δεν σημαίνει παρά ένα μετρικό πρότυπο συνεχώς επαναλαμβανόμενο που μας δίνει ως πνευματικό προϊόν ποιητικές στροφές –τα τροπάρια- που μοιάζουν όλα στον ειρμό τους.

Όλη η υμνογραφική παράδοση της Εκκλησίας μας είναι στηριγμένη στην λογική του κανόνα. Ο κανόνας είναι ένα ιδιαίτερο υμνογραφικό είδος που άκμασε ιστορικά μετά το κοντάκιο και έγινε πολύ αγαπητό σύντομα και παντού. Από τον 8ο αιώνα έως και σήμερα η παρουσία του κανόνα σε μια λατρευτική ακολουθία καθιστά ξεχωριστή την ακολουθία αυτή. Κανόνες ψάλλουμε σε κάθε όρθρο, όλες τις μέρες του χρόνου, αλλά όχι μόνο: στις πλέον λαοφιλείς ακολουθίες όπως αυτή των χαιρετισμών της Παναγίας, όποτε τελούμε οποιαδήποτε παράκληση, συχνά στα απόδειπνα. Κανόνα ψάλλουμε κανονικά στον αγιασμό ή στο ευχέλαιο. Με κατάνυξη ακούμε τον Μεγάλο Κανόνα του αγίου Ανδρέα επισκόπου Κρήτης κάθε Σαρακοστή του Πάσχα, αλλά και πανηγυρικά ψάλλουμε το Ανοίξω το στόμα μου και το Χριστός γεννάται, δοξάσατε. Οι κανόνες είναι σχετικά εκτενή ποιήματα, χωρίς ομοιοκαταληξία -η οποία ήταν μάλλον άγνωστη στους βυζαντινούς, ή τουλάχιστον δεν τους συγκινούσε και ιδιαίτερα- που ακολουθούν συγκεκριμένο τρόπο σύνθεσης.

Κεφαλές, οδοδείκτες θα λέγαμε στην σύνθεση κάθε κανόνα είναι οι ειρμοί των εννέα οδών του κάθε κανόνα. Όπως μαρτυρεί και η ονομασία τους, που παραπέμπει σε αυτό που λέμε κι εμείς σήμερα («έχασα τον ειρμό μου», «δεν πιάνω τον ειρμό της σκέψης του» κ.ά.), ειρμός είναι το πρότυπο πάνω στο οποίο θα χτιστεί ένα μικρό ποιηματάκι, η κάθε ωδή του κανόνα. Ειρμοί υπάρχουν αρκετοί, κανόνες όμως πάμπολλοι, οπότε φαίνεται τι κάνουν αυτού του είδους οι ειρμοί: είναι το μετρικό πρότυπο πάνω στο οποίο γράφεται η κάθε ωδή. Εἴρω, άλλωστε, σημαίνει συνδέω, συνάπτω, φέρνω κοντά, κι αυτή είναι η ομορφιά του κανόνα, να έχει καλοφτειαγμένες ωδές που υπακούουν στους ειρμούς, για να μπορούν να ψαλούν εύκολα, χωρίς να τις έχεις ξαναδιαβάσει ποτέ! Οι ψάλτες, στην ουσία, προκειμένου να ψάλουν κανόνες, δεν έχουν παρά να αποστηθίσουν -κι αυτό επιτυγχάνεται κάποια στιγμή με επανάληψη- τη μελωδική γραμμή των 30-40 διαφορετικών πιο γνωστών ειρμών. Γι’ αυτό άλλωστε, σπανίως κάνουν χρήση μουσικών κειμένων κατά την ψαλμώδηση των κανόνων.

Η δουλειά εκείνου που καταπιάνεται με την σύνθεση των ύμνων δεν είναι το ίδιο εύκολη, βέβαια. Πρέπει να ζορίσει αρκετά το μυαλό του και να χάσει για αρκετό καιρό τον ύπνο του, αν θέλει αυτό που γράφει να έχει αισθητική αξία πραγματική και παράλληλα να ανταποκρίνεται στο παραδεδομένο πρότυπο γραφής. Ο Κοσμάς Μαϊουμά λέγεται ότι έσκισε τον δικό του αναστάσιμο κανόνα όταν διάβασε την ανυπέρβλητη σύνθεση του φίλου του Ιωάννη Μανσούρ από τη Δαμασκό, τοΑναστάσεως ημέρα του Δαμασκηνού που λέμε μέχρι και σήμερα το Πάσχα. Οι εννέά ωδές για τις οποίες είπαμε πιο πάνω και λογικά οφείλει να έχει κάθε κανόνας- είναι παρμένες από την Παλαιά Διαθήκη, από την εποχή της αναμονής του Μεσσία:

Η α´ είναι του Μωυσή (Έξοδος Κεφ. ΙΕ´, 2-19), όταν βγήκαν οι Ισραηλίτες από την Αίγυπτο. Η β´ επίσης του Μωυσή, όταν κατέστρεψε τις πρώτες πλάκες του Νόμου (Δευτερονόμιο Κεφ. ΙΒ´, 1-43), γι’ αυτό και επειδή είναι θρηνητικό το περιεχόμενό της παραλείπεται από τη θεματολογία των εορταστικών κανόνων.  Η γ´ είναι της Αγίας Άννης, μητέρας του προφήτη Σαμουήλ (Α´ Βασιλειών Κεφ. Β´, 1-10). Η δ´ του προφήτη Αββακούμ, ο οποίος προείδε τη γέννηση του Χριστού (Αββακούμ Κεφ. Γ´). Η ε´ του προφήτη Ησαΐα (Ησαΐας Κεφ. ΚΣΤ´, 9-20). Η στ´ του προφήτη Ιωνά, όταν τριημερεύοντας στην κοιλιά του κήτους κατόρθωσε να βγει ζωντανός προτυπώνοντας την Ανάσταση του Χριστού (Ιωνάς Κεφ. Β´, 3-10). Η ζ´ των Αγίων τριών Παίδων (Δανιήλ, Προσευχή Αζαρίου, Κεφ. Γ´, 2-33). Η η´ Ύμνος των τριών Παίδων (Δανιήλ, Ύμνος των τριών Παίδων, Κεφ. Γ´, 33-67) και η θ´ της Θεοτόκου στο Ευαγγέλιο (Λουκά Α´, 47-55).  Οι ωδές αυτές έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό που δεν είναι άλλο από την εκρηκτική παρουσία του Θεού στη ζωή τόσων διαφορετικών ανθρώπων που τους οδήγησε σε επίγνωση και λαχτάρα για να τον υμνήσουνε. Εμπνευσμένοι από αυτές, οι ειρμοί των κανόνων της χριστιανικής Εκκλησίας παραλληλίζουν πολύ συχνά στην διατύπωσή τους τον Χριστό, τους αγίους και την Εκκλησία με τα πρόσωπα και τα γεγονότα της Παλαιάς Διαθήκης.

Ας μην παραλείψουμε να πούμε ότι οι ειρμοί του κανόνα λέγονται και καταβασίες (κατά την κυριακάτικη ακολουθία ή στις εορτές), γιατί, παραδοσιακά, στα μοναστήρια και όπου αλλού τηρείται αυτό το παλαιότερο τυπικό, οι αδελφοί κατεβαίνουν απ’ τα στασίδια την ώρα που τις λένε και σμίγουν οι δύο χοροί των ψαλτών στο κέντρο του ναού.

Η ΚΥΡΙΑΚΗ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ

  Το Συναξάρι γράφει γι’ αυτή την ημέρα:

«Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ , Κυριακὴ πρὸ τῆς Χριστοῦ γεννήσεως, μνήμην ἄγειν ἐτάχθημεν παρὰ τῶν Ἁγίων καὶ θεοφόρων Πατέρων ἡμῶν, πάντων τῶν ἀπ' αἰῶνος Θεῷ εὐαρεστησάντων, ἀπὸ Ἀδὰμ ἄχρι καὶ Ἰωσὴφ τοῦ μνήστορος τῆς Ὑπεραγίας Θεοτόκου, κατὰ γενεαλογίαν, καθὼς ὁ εὐαγγελιστὴς Λουκᾶς ἱστορικῶς ἠριθμήσατο, ὁμοίως καὶ τῶν προφητῶν καὶ τῶν προφητίδων.»

Και στη συνέχεια μνημονεύονται όλοι οι δίκαιοι (έτσι ονομάζει τους αγίους ανθρώπους στην προ Χριστού εποχή η Εκκλησία) που ευαρέστησαν τον Θεό με τη ζωή τους και, άλλος λίγο, άλλος πολύ προετοίμασαν τον ερχομό του Σωτήρα στον κόσμο, κάτι που καλούμαστε κι εμείς να κάνουμε κάθε μέρα στη ζωή μας: να δημιουργούμε τις συνθήκες για να γεννηθεί ο Χριστός. Ο κατάλογος των ονομάτων ξεκινά από τον Αδάμ και φθάνει ως τον Ιωσήφ τον μνήστορα της Παναγίας μας. «Γενεές δεκατέσσαρες» κι άλλες τόσες, κι άλλες τόσες, όπως θα μας πει και ο ευαγγελιστής, που δεν αξιώθηκαν να δουν τον Χριστό. Ακόμα πιο σκληρή η τύχη με τον στερνό απόγονο αυτής της γενιάς, τον Ιωσήφ: Θα πρέπει να του φανερώσει η μνηστή του ότι κυοφορεί ένα παιδί που δεν είναι δικό του και εκείνος να εμπιστευθεί, πριν από όλα, τη φωνή της καρδιάς του ότι δεν πρόκειται για άλλον, παρά για τον Μεσσία, την προσδοκία των εθνών και τον έπαινο του Ισραήλ.

Ο κόσμος πηγαίνοντας στην Εκκλησία εκείνη την ημέρα άλλοτε απορεί κι άλλοτε δυσανασχετεί με την κουραστική απαρίθμηση εβραϊκών ονομάτων. Σαμουήλ, Ρεβέκκα, Ιακώβ… Τι με νοιάζουν τώρα όλα αυτά; Τι σχέση μπορεί να έχω εγώ με Εβραίους που έζησαν πριν αιώνες σε άγνωστα μέρη, ντύνονταν αλλόκοτα, μιλούσαν μια παράξενη γλώσσα και είχαν ένα σωρό παράξενες συνήθειες; Τι κοινό έχω εγώ με αυτούς; Γιατί εμφανιστήκαν μπροστά μου, μια ανάσα πριν από την όμορφη ανάπαυλα των εορτών;

Ξεχνάμε ίσως πως η Εκκλησία προσεύχεται να βρεθούμε κοντά στη γλυκειά τους αγκαλιά, μόλις κλείνουμε τα μάτια μας. Ξεχνάμε πως η Εκκλησία δεν ανέλαβε να κηρύξει στον κόσμο ένα ευαγγέλιο βγαλμένο από το μηδέν, πρωτάκουστο, ούτε και να προβεί σε αγαθοεργίες σαν να μην είχε αυτό περάσει ποτέ από το μυαλό των ανθρώπων πιο πριν. Ξεχνάμε και αυτό το πληρσαι που απαντά ο Χριστός για τη σχέση του με τον Νόμο και την Διαθήκη του Θεού. Ο Χριστός δεν έρχεται στον κόσμο ως διάττων αστήρ. Πολύ περισσότερο, δεν έρχεται για να λάμψει 3, 10 ή 30 χρόνια και να ξαναγυρίσει στους ουρανούς απ’ όπου κατέβηκε, χωρίς να αλλάξει τίποτα στον κόσμο. Η αντίληψη που έχει για τον χρόνο και την ιστορία η Εκκλησία είναι ενιαία και οδηγεί κάπου. Δεν είναι ένα πυροτέχνημα η εμφάνιση του Χριστού στον κόσμο. Προετοιμάζεται αιώνες αυτή η στιγμή, από το κήρυγμα των προφητών, από την πίστη, τα λάθη και τις δοκιμασίες ενός ολόκληρου λαού που υπομένει, αλλά και την ανθρωπότητα ολόκληρη που στενάζει υπό το ζυγό της αμαρτίας και η πιο ώριμη στιγμή αυτής της προετοιμασίας λέγεται Θεοτόκος Μαρία.

Δεν σταματάει ούτε στον Γολγοθά, ούτε στην Ανάσταση, ούτε στην Πεντηκοστή καν το έργο Θεού και ανθρώπων για τη Σωτηρία. πατήρ μου ἕως ἄρτι ἐργάζεται, κἀγὼ ἐργάζομαι λέει ο Κύριος. Συνεχίζεται ως τη στιγμή αυτή που τελούμε τα προεόρτια της Γέννησής του (κάθε χρόνο). Ο Λόγος σαρκούται στην αυλή της εκκλησίας μόλις βγούμε πάλι στη λιακάδα της ημέρας, στον πρωινό μας καφέ, μα κυρίως «στο πεδίο της μάχης», που είναι αναμενόμενα η συναναστροφή μας με κάθε άνθρωπο, κάθε μέρα, παντού, με όλους και με τον εαυτό μας.

Η Εκκλησία μας σοφά «σφήνωσε» μια Κυριακή πριν από τα Χριστούγεννα αυτήν την ανάμνηση των δικαίων, που κάηκε η καρδιά τους να δουν τον Χριστό, και όμως δεν τον είδαν με τα αισθητά τους μάτια ποτέ. Για να μας πει κάτι ίσως; Για να μας πει πολλά σίγουρα. Ένα από αυτά, πιθανόν το κυριότερο, ότι κάθε στιγμή είναι καιρός προετοιμασίας για να ανταμώσουμε με το σωτήριο του Κυρίου.

Οι καταβασίες που, σύμφωνα με την παράδοση της Εκκλησίας μας ψάλλονταν αυτήν την Κυριακή μέχρι και πριν από μερικούς αιώνες, έχουν τα τελευταία χρόνια «ξαναβγεί στο φως» και, δειλά δειλά, με τη βοήθεια της λιτής μελωδίας του Πέτρου Βυζαντίου Μπερεκέτη (17ος αιώνας), ηχούν στις εκκλησιές και πάλι.   

ΟΙ ΚΑΤΑΒΑΣΙΕΣ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ



ειρμός πρώτης ωδής 

Χριστὸς ἐν πόλει Βηθλεὲμ βρεφουργεῖται

τὴν ἡμῶν ὡς εὔσπλαχνος καινουργῶν φύσιν·

προθύμως δεῦτε γηγενεῖς τῇ καρδίᾳ

ᾆσμα μελῳδὸν ᾄσωμεν τῷ Δεσπότῃ·

εἰς αἰῶνας ἐνδόξως γὰρ δεδόξασται.

 

Ο Χριστός γίνεται βρέφος στην πόλη Βηθλεέμ, επειδή είναι εύσπλαχνος κι έτσι κάνει νέα και πάλι την φύση μας. Ελάτε, όσοι γεννηθήκαμε εδώ, με την ψυχή μας μελωδικό ύμνο να ψάλουμε στον Δεσπότη δοξασμένος είναι στους αιώνες!

ειρμός τρίτης ωδής

Ὑψιμέδων ἄναρχε εὐμενὲς Λόγε,

ἐπίβλεψον πρόσχες μοι δακρυῤῥοούσῃ

ἡ σεπτὴ ἐβόα σοι πρόπαλαι Ἄννα·

ἀλλ᾿ ὡς ἐκείνης ἤκουσας θρηνῳδούσης

καὶ ἡμῶν στερέωσον τὰς φρένας, ἄναξ,

τοῦ ἀξίως ἀνυμνεῖν σε σοῖς γενεθλίοις.

 

Κοίτα μου τα δάκρυα, Εσύ, που από ψηλά κυβερνάς, Άναρχε, σπλαγχνικέ Λόγε», η σεβαστή Άννα σου έκραζε στα αρχαία χρόνια. Αλλά, όπως εκείνης άκουσες τον θρήνο και τα δικά μας λογικά στέριωσε, βασιλιά μου, ώστε να υμνούμε την γέννησή Σου.

ειρμός τετάρτης ωδής

Ἀκηκοὼς ὁ προφήτης, Χριστέ, τὴν ἀκοήν σου

ἐφοβήθη, ὅτι μέλλεις ἐκ Παρθένου προελθεῖν.

Καὶ ἐβόησε τρόμῳ· δόξα τῇ δυνάμει σου, Κύριε.

 

Μαθαίνοντας ο προφήτης Αββακούμ τα νέα, πως πρόκειται να έλθεις στη γη από την Παρθένο, τότε γέμισε με φόβο και ανέκραξε με τρόμο: δόξα αξίζει στην Δύναμή Σου, Κύριε!

 

ειρμός πέμπτης ωδής

Ὦ παντεπόπτα τῶν ἀνάκτων τὸ κλέος,

τίς σου τὸ φιλάνθρωπον γηγενῶν οὐ θαυμάσει;

ἐν γῇ γὰρ ὤφθης μὴ λιπὼν τὰ πατρῷα

σήμερον πᾶσαν ἐγκαινίζων τὴν φύσιν

καὶ εἰρήνην ὡς μόνος εἰρηνάρχης βραβεύων.

 

Ποιος από τους γηγενείς την μεγαλοπρέπειά Σου μπορεί να μην θαυμάσει; Παρουσιάστηκες στη γη, χωρίς να εγκαταλείψεις τίποτα από την σχέση Σου με τον Πατέρα. Σήμερα ολόκληρη την ανθρώπινη φύση κάνεις νέα από την αρχή, δίνοντάς της για έπαθλο ειρήνη που μόνο Εσύ μπορείς και δίνεις.

ειρμός έκτης ωδής

 

Εἰς βυθὸν ἀπωλείας ἡ ταλαίπωρος φύσις

Χριστέ μου Λόγε, καταντήσασα πάλαι

ἔκειτο φεῦ μοι! σκοτεινοῖς ἐν κευθμῶσιν·

ἐπεὶ δὲ τῇ σῇ θεϊκῇ δυναστείᾳ

πρὸς οὐρανῶν μετέβη τὰ τερπνότατα κάλλη·

θύσω σοι, σῶτερ, ἐβόα, θυσίαν αἰνέσεως.

 

Σε βυθό χαμού είχε καταλήξει η ταλαίπωρη φύση μου, Χριστέ και Λόγε, σαν σε σκοτεινή κρύπτη καταχωνιασμένη.Κι όμως, επειδή τέτοια είναι η θεϊκή Σου δύναμη, ανέβηκε στον ουρανό και στην απόλαυση της ομορφιάς που έχει εκεί. «Θα προσφέρω σε Σένα προσφορά δοξολογική, Σωτήρα», εκείνη σου φωνάζει.

 

ειρμός έβδομης ωδής

 

Ὡς οἱ παῖδες πάλαι σοι κράζομεν, Λόγε·

γενοῦ σῶν δούλων ἕρκος φύλαξ καὶ σκέπη

καὶ σῶσον πάντας προσβολῆς ἐναντίας

ὅπως ὑμνοῦντές σε σοῖς γενεθλίοις

εἰς αἰῶνας λέγομεν· εὐλογητὸς εἶ.

 

Όπως οι Τρεις Παίδες εκείνα τα χρόνια κι εμείς σου φωνάζουμε τώρα, Λόγε γίνε φράχτης και στέγαστρο που προστατεύει και σώσε καθένα μας από την εχθρική προσβολή. Για να είμαστε σε θέση να Σε υμνούμε στην ανάμνηση της Γέννας Σου, με τον ύμνο: είσαι Ευλογημένος πάντοτε!

ειρμός όγδοης ωδής

Νεουργὲ τοῦ σύμπαντος κόσμου καὶ σῶστα

ὑμνεῖ σε πᾶσα μετ᾿ ἀγγέλων ἡ κτίσις

σκιρτᾷ χορεύει καὶ ἀγάλλεται τρόμῳ,

εὐλογεῖτε λέγουσα πάντα τὰ ἔργα

τὰ σεπτὰ Γενέθλια τοῦ λυτρωτοῦ μου

σὺν ἐμοὶ εἰς αἰῶνας πόθῳ ὑπερυψοῦντα.

 

Ανακαινιστής είσαι όλου του σύμπαντος και γι’ αυτό και Σωτήρας του.Σε υμνεί μαζί με τους αγγέλους όλη η κτίση και συγκινείται,ξεσπά σε τραγούδια και ευχαριστιέται με την κουβέντα: «να μακαρίζετε, όλα τα δημιουργήματά Του τη σεβαστή μνήμη της Γέννησης του λυτρωτή μου!Μαζί μου με πόθο να ανυμνείτε!

ειρμός ενάτης ωδής

Χαίροις, πάναγνε θεοδέγμον Μαρία,

χαίροις, ἄχραντε τῶν πεπτωκότων βάσις·

ἐν σοὶ γὰρ ὤφθη σήμερον ὁ Δεσπότης

ὦ θαῦμα! καινουργῶν τοὺς φθαρέντας

καὶ πρὸς φῶς ἐπανάγων τὸ ἀνέσπερον, κόρη.

 

Ας χαίρεις, πάναγνε Μαρία που δέχτηκες τον Θεό,Ας χαίρεις, που δεν μολύνθηκες από τίποτα, στήριγμα εκείνων που έπεσαν χαμηλά!Γιατί σε σένα είδαμε σήμερα τον Δεσπότη, και τι θαύμα!Δίνει νέα μορφή σε εκείνους που καταστράφηκαν και τους γυρίζει πίσω στο φως που δεν θα δύσει ποτέ, καλή μας κόρη.

Κείμενο και απόδοση στη νέα ελληνική: Σταμάτης Ι. Σταματόπουλος



Κυριακή, 12 Δεκεμβρίου 2010

Σε όποιον μετανοεί, ο Κύριος δίνει την ειρήνη Του και την ελευθερία να Τον αγαπά.

072

Οι γραφές του Αγίου Σιλουανού

ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΘΕΛΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΘΕΟΥ       

ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ

Όλοι μας ταλαιπωρούμαστε στη γη και ζητούμε ελευθερία, αλλά λίγοι γνωρίζουν σε τί έγκειται η ελευθερία και πού βρίσκεται.

Κι εγώ θέλω επίσης ελευθερία και την αναζητώ ημέρα και νύχτα. Έμαθα ότι βρίσκεται κοντά στον Θεό και δίνεται από τον Θεό σε όσους έχουν ταπεινή καρδιά, σε όσους μετανόησαν κι έκοψαν το θέλημα τους ενώπιον του Θεού. Σε όποιον μετανοεί, ο Κύριος δίνει την ειρήνη Του και την ελευθερία να Τον αγαπά. και δεν υπάρχει τίποτε πολυτιμότερο στον κόσμο από την αγάπη του Θεού και του πλησίον. Σε αυτό βρίσκει η ψυχή ανάπαυση και χαρά.

Ώ λαοί όλης της γης, πέφτω στα γόνατα μπροστά σας και σας ικετεύω με δάκρυα. Ελάτε στον Χριστό. Εγώ γνωρίζω την αγάπη Του για εσάς. Την γνωρίζω και γι’ αυτό φωνάζω προς όλη τη οικουμένη.Αν δεν γνωρίσεις κάτι, τότε πώς θα μιλήσεις γι’ αυτό;

Ρωτάς: “ Πως είναι δυνατόν να γνωρίζει κάποιος τον Θεό”; Κι εγώ σου λέω ότι εμείς είδαμε τον Κύριο με το Άγιο Πνεύμα. Κι εσύ, αν ταπεινωθείς, θα σου δείξει κι εσένα το Άγιο Πνεύμα τον Κύριο μας, και τότε θα θέλεις και εσύ να βροντοφωνάζεις γι’ Αυτό σε όλη τη γη.

Είμαι γέρος και περιμένω το θάνατο και γράφω την αλήθεια από αγάπη για το λαό, για τον οποίο αγωνιά η ψυχή μου. ίσως σωθεί έστω και μία ψυχή και γι’ αυτήν θα ευχαριστώ τον Θεό. Η καρδία μου όμως πονά για όλων τον κόσμο και δέομαι με δάκρυα γι’ αυτόν τον κόσμο και δέομαι με δάκρυα γι’ αυτόν, για να μετανοήσουν όλοι και να γνωρίσουν τον Θεό και να ζήσουν με αγάπη και να γευθούν τη γλυκύτητα της ελευθερίας εν το Θεό.

Ώ, όλοι οι άνθρωποι, οι κάτοικοι της γης, προσευχηθείτε και θρηνήστε για τις αμαρτίες σας, για να λάβετε άφεση από τον Κύριο.

Όπου υπάρχει άφεση αμαρτιών, εκεί υπάρχει η ελευθερία της συνειδήσεως και η αγάπη, έστω και λίγη.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Πάντες ημείς ταλαιπωρούμεθα επί της γης και επιζητούμεν ελευθερίαν, αλλ’ ολίγοι γνωρίζουν εις τί έγκειται η ελευθερία και πού ευρίσκεται.

    Και εγώ ωσαύτως θέλω την ελευθερίαν και επιζητώ αυτήν ημέρας και νυκτός. Εγνώρισα ότι ευρίσκεται εις τον Θεόν, και παρά του Θεού δίδεται εις τους ταπεινούς τη καρδία, οίτινες μετενόησαν και απέκοψαν το θέλημα αυτών ενώπιον Αυτού. Εις τον μετανοούντα ο Κύριος δίδει την ειρήνην Αυτού και την ελευθερίαν να αγαπά Αυτόν.  Ουδέν εις τον κόσμον υπάρχει πολυτιμότερον της αγάπης του Θεού και του πλησίον. Εις τούτο η ψυχή ευρίσκει ανάπαυσιν και χαράν.

Ώ, λαοί όλης της γης, πίπτω εις τα γόνατα ενώπιον υμών ικετεύων μετά δακρύων: Δεύτε προς τον Χριστόν. Εγώ γνωρίζω την αγάπην Αυτού δι’ υμάς. Γνωρίζω και δια τούτο βοώ εις όλην την οικουμένην. Εάν δεν γνωρίζης τι, τότε πώς θα ομιλήσης περί αυτού;

Ερωτάς: «Πώς είναι δυνατόν να γνωρίζη τις τον Θεόν»; Και εγώ λέγω ότι ημείς είδομεν τον Κύριον Πνεύματι Αγίω. Και συ, εάν ταπεινωθής, και εις σε το Πνεύμα το Άγιον θα δείξη τον Κύριον ημών, τότε και συ ωσαύτως θα θέλης να κράζης περί Αυτού εις όλην την γην.

Είμαι γέρων και αναμένω τον θάνατον, και γράφω την αλήθειαν εξ αγάπης προς τον λαόν, δια τον οποίον αδημονεί η ψυχή μου. Ίσως σωθή έστω και μία ψυχή, και δι’ αυτήν θα ευχαριστώ τον Θεόν. Αλλ’ η καρδία μου αλγεί δι’ όλον τον κόσμον και δέομαι υπέρ αυτού μετά δακρύων, ίνα πάντες μετανοήσουν και γνωρίσουν τον Θεόν και ζήσουν εν αγάπη και γευθούν της γλυκύτητος της ελευθερίας εν τω Θεώ.

Ώ, πάντες οι άνθρωποι, οι κατοικούντες επί της γης, προσεύχεσθε και κλαύσατε δια τας αμαρτίας υμών, ίνα λάβητε την άφεσιν αυτών παρά Κυρίου.

Όπου άφεσις αμαρτιών, εκεί ελευθερία συνειδήσεως και αγάπη, έστω και μικρά.

------------------------------------------------

ΑΡΧΙΜΑΝΔΡΙΤΟΥΣΩΦΡΟΝΙΟΥ     

Ο ΑΓΙΟΣ ΣΙΛΟΥΑΝΟΣ Ο ΑΘΩΝΙΤΗΣ

Ιερά Σταυροπηγιακή Μονή Τιμίου Προδρόμου

Έσσεξ  Αγγλίας

 

Δημοφιλείς αναρτήσεις

Follow by Email