Όλα όσα κατορθώνονται με άσχημο τρόπο, καταστρέφονται. (π.Σωφρόνιος)

Όλα όσα κατορθώνονται με άσχημο τρόπο, καταστρέφονται. 

π.Σωφρόνιος

«Πού είναι το όριο για τον κοσμικό άνθρωπο ανάμεσα στην επιτρεπόμενη ανάπαυση και τις απολαύσεις της “σάρκας” και την απαραίτητη εγκράτεια»;

«Πού είναι το όριο για τον κοσμικό άνθρωπο ανάμεσα στην επιτρεπόμενη ανάπαυση και τις απολαύσεις της “σάρκας” και την απαραίτητη εγκράτεια»;

Όλα τα ερωτήματα της πνευματικής ζωής, κατά την εφαρμογή τους στη ζωή, γίνονται άκρως περίπλοκα, γιατί εμείς είμαστε φοβερά περίπλοκοι. Αλλά αν θα εκφράσω σύντομα το δικό σου πρόβλημα, όπως εγώ το κατανοώ, τότε θα έλεγα ότι σε σένα, μετά απ’ όλα που έζησες, είναι απαραίτητο να είσαι προσεκτική με το σώμα σου. Οι απολαύσεις της σάρκας είναι ολέθριες για την ψυχή, όταν επιδιώκονται από τον άνθρωπο ακριβώς ως τέτοιες, δηλαδή ως απολαύσεως με εμπαθή τρόπο. Οι επιθυμίες σου όμως για ανάπαυση δεν ανήκουν καθόλου στην κατηγορία αυτή. Μην ταράζεσαι καθόλου επειδή ξαπλώνεις, επειδή τρως ή πίνεις, επειδή γενικά μεριμνάς για το σώμα σου. Για σένα η ζωή είναι πολύτιμη και σπουδαία. Αν είναι δυνατό να την παρατείνεις οικονομώντας το σώμα σου, τότε πρέπει έτσι και να γίνει. Αλλά το κυριότερο, από αυτό κερδίζεις και στο επίπεδο της προσευχής, πράγμα που σου το δίδαξε και η πείρα. Από την άποψη αυτή δεν θα ήταν ανώφελο να διαβάσεις τις επιστολές του επισκόπου Ιγνατίου Μπριαντζιανίνωφ. Εκεί γράφει πολύ καθαρά ότι δεν τον ωφέλησε η καταπόνηση του εαυτού του με υπέρμετρη νηστεία, εξαιτίας της οποίας έχασε πολύ πολύτιμο χρόνο κατακείμενος από αδυναμία στην κλίνη κλπ. Με ρώτησες ακόμη, τί σημαίνει να σωθείς… Αν μιλήσουμε γι’ αυτό απλά, τότε πρέπει να πούμε ότι από τη δική μας πλευρά αυτό σημαίνει: Με όλες τις δυνάμεις της ψυχής μας, όλου του είναι μας, να αγωνιζόμαστε, για να μην δεχθούμε μετοχή σε αμαρτία, να αποστραφούμε την αμαρτία. Αυτή η άρνηση είναι η μόνη επιλογή που έχουμε. Η ίδια όμως η σωτηρία, ως καινούργια πια ζωή, είναι δώρο του Θεού. Αυτή μπορεί να δοθεί οποιαδήποτε στιγμή σε κάθε άνθρωπο που κάνει τον εαυτό του ικανό να την δε­χθεί. Ως εκ τούτου συγκεντρώνουμε την προσοχή μας στο να τηρούμε τις εντολές του Θεού, να μην διαπράξουμε αμαρτία, να ζήσουμε κατά τη δικαιοσύνη του Θεού. Και δεν περιμένουμε τίποτε άλλο από τον εαυτό μας ούτε από τον Θεό, για να μην πέσουμε σε πλάνη με την προσμονή αυτή. Γιατί, αν έχουμε αυτή την προσμονή, σημαίνει ότι θεωρούμε τον εαυτό μας άξιο της δωρεάς του Θεού και γι’ αυτό μπορεί να δεχθούμε εκείνο που δεν είναι δώρο Θεού. Θεολογικά όμως σωτηρία σημαίνει θέωση του ανθρώπου. Ο σωσμένος δέχεται το πλήρωμα της θείας ζωής. Και αυτό είναι δώρο από τον Θεό.

Αρχιμ. Σωφρονίου, Γράμματα στη Ρωσία, Έκδοσις Ιεράς Μονής Τιμίου Προδρόμου Έσσεξ αναδημοσίευση από: Θησαυρός Γνώσεων και Ευσεβείας

Η γλώσσα της Λειτουργίας: η γλώσσα της Βίβλου.

π.Αλέξανδρος Σμέμαν

Η γλώσσα της Λειτουργίας: H γλώσσα της Βίβλου.

Η Ορθόδοξη Εκκλησία χρησιμοποιεί πολλές γλώσσες στη λα­τρεία της (ελληνικά, σλαβονικά, αγγλικά κ.λπ.) και όμως βα­σικά διαθέτει μία λειτουργική γλώσσα. Αυτή είναι η γλώσσα της Αγίας Γραφής, της Βίβλου. Για να καταλάβουμε τη Λει­τουργία, δεν αρκεί να τη μεταφράσουμε απλά σε μια «κατα­νοητή» γλώσσα (στα αγγλικά στην Αμερική, π.χ.). Θα πρέ­πει, επίσης, να μάθουμε τη βιβλική μορφή και το περιεχόμε­νο της, δηλαδή εικόνες, συγκρίσεις, αναφορές και, σε συντο­μία, ολόκληρο το σύστημα των εκφράσεων που προέρχονται άμεσα ή έμμεσα από τη Βίβλο. Αυτός ο βιβλικός χαρακτήρας της χριστιανικής Λειτουργίας εξηγείται, κατ' αρχή, από το γεγονός ότι οι πρώτοι Χριστιανοί, που ήσαν Εβραίοι, χρησι­μοποίησαν με φυσικό τρόπο τις μορφές και τις εκφράσεις της ιουδαϊκής λατρείας, της οποίας η χριστιανική λατρεία αποτελεί την άμεση συνέχεια. Κατά δεύτερο, οι μεγάλοι χριστιανοί συγγραφείς που συνέθεσαν τους λειτουργικούς ύμνους και τις ευχές είχαν βαθειές ρίζες στη Βίβλο, την οποία και θεω­ρούσαν ως πηγή όλης της χριστιανικής σκέψης και διδασκα­λίας. Φυσικά χρησιμοποιούσαν τη γλώσσα με την οποία ήταν εξοικειωμένοι. Η Βίβλος, έτσι, αποτελεί το κλειδί για την κατανόηση της Λειτουργίας, όπως ακριβώς η Λειτουργία αποτελεί μια ζωντανή ερμηνεία της Βίβλου. Γι' αυτό αποτε­λούν από κοινού τα δύο ουσιαστικά θεμέλια της εκκλησια­στικής ζωής.

Υπάρχουν τρεις διακεκριμένοι τρόποι με τους οποίους η Βίβλος χρησιμοποιείται ως η λειτουργική γλώσσα της Εκκλη­σίας, δηλαδή ως έκφραση της λατρείας, της προσευχής και της πίστης της:

1. Υπάρχει, κατ' αρχή, η χρήση των ίδιων των βιβλικών κεί­μενων, τα οποία αποτελούν ένα σημαντικό κομμάτι των ακο­λουθιών. Χρησιμοποιούνται ως μαθήματα (προφητείες, ανα­γνώσματα από την Παλαιά Διαθήκη, περικοπές από το ευαγ­γέλιο και τις επιστολές), ως ύμνοι (άσματα από την Παλαιά Διαθήκη, το Μεγαλυνάριο στην Παναγία, ο ύμνος του Συμε­ών κ.λπ.), και ως ψαλμωδία. Το Ψαλτήρι είναι το κατεξοχή λειτουργικό βιβλίο. Οι ψαλμοί, είτε ολόκληροι είτε σε στίχους και ομάδες στίχων (προκείμενα), διαποτίζουν τις ακολουθίες και αποτελούν, πράγματι, τη σημαντικότερη έκφραση της λει­τουργικής προσευχής. Οι πατέρες και οι εκκλησιαστικοί συγ­γραφείς γνώριζαν το ψαλτήρι απ' έξω και το θεωρούσαν ως τη θεόπνευστη έκφραση όλης της λατρείας.

2. Υπάρχουν, επιπλέον, βιβλικές λέξεις και εκφράσεις που χρησιμοποιούνται αυτούσιες στη Λειτουργία, είτε με την ε­βραϊκή μορφή τους είτε μεταφρασμένες. Οι σημαντικότερες είναι: «Αμήν»: «γενηθήτω, ας γίνει». Αυτή η λέξη δηλώνει την αναγνώριση και αποδοχή από το λαό του Θεού της πραγμα­τικότητας, της αλήθειας, της δύναμης, όλων εκείνων που έχει κάνει ο Θεός και συνεχίζει να κάνει. Κάθε ευχή, κάθε εκφώ­νηση και λειτουργική πράξη «σφραγίζεται» από αυτό το αμήν του λαού. Θα μπορούσαμε δε να ισχυριστούμε ότι Χρι­στιανός είναι αυτός που έχει το δικαίωμα να λέει αμήν, να λαμβάνει δηλαδή και να οικειοποιείται αυτό που ο Θεός του δίνει μέσω της Εκκλησίας.

«Αλληλούια»: σε ελεύθερη μετάφραση «ο Θεός είναι εδώ, δοξάστε τον!» - μια χαρούμενη αναφώνηση εκείνων που βλέπουν και βιώνουν την παρουσία του Θεού· μια από τις βασικές λέξεις της Λειτουργίας, επειδή αποκαλύπτει την ίδια τη φύση της λατρείας, που σκοπό έχει να μας φέρνει στην παρουσία του Θεού.

«Ευλογημένη...». Η βασική βιβλική μορφή λατρείας, που χρησιμοποιείται σε όλη τη Λειτουργία ως έναρξη και άνοιγ­μα της. Μ' αυτή διακηρύσσουμε ότι ο Θεός και ο θρίαμβος του θελήματος και του σκοπού του είναι οι έσχατοι στόχοι όλων των επιθυμιών μας, η αφετηρία της λατρείας μας.

Σ' αυτή την κατηγορία ανήκουν λειτουργικές εκφράσεις του είδους «Άγιος, άγιος, άγιος....», «Θεός Κύριος και έπέφανεν ήμΐν...», και πολλές άλλες που στην Παλαιά Διαθήκη αποτελούσαν έκφραση της προσδοκίας του Ισραήλ για λύ­τρωση και οι οποίες τώρα αποκαλύπτουν την πίστη της Εκ­κλησίας ότι στον Χριστό βρήκαν την εκπλήρωση τους όλες οι ελπίδες και οι προφητείες.

3. Τέλος, όλοι οι ύμνοι και οι ευχές που χρησιμοποιούνται στη Λειτουργία είναι γεμάτοι από εικόνες, σύμβολα και εκ­φράσεις που λαμβάνονται από τη Βίβλο και που απαιτούν τη γνώση των γραφών για την κατανόηση τους. Όταν η Θεοτόκος συγκρίνεται, π.χ., με την «καιόμενη αλλά ού κατακαιόμενη βάτο», με το θυμιατό, το ναό, το όρος κ.λπ., όλες αυτές οι αναφορές απαιτούν τη γνώση όχι μόνο του ιστορικού πε­ριεχομένου των γραφών αλλά επίσης του θεολογικού και συμ­βολικού νοήματος τους. Όροι ή έννοιες όπως «φως», «σκό­τος», «πρωί», «ημέρα Κυρίου», ή τα σύμβολα του νερού, του ελαίου, του κρασιού κ.λπ. - για να κατανοήσουμε πλήρως τη λειτουργική χρήση τους - πρέπει να τους εξετάσουμε μέσα από τη σημασία που έχουν στη Βίβλο.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Το κείμενο αυτό βρέθηκε μπροστά μου σε ένα ξεφύλλισμα του βιβλίου Λειτουργία και Ζωή από τις εκδόσεις Αρμός.

Η κοινή σωτηρία

  

Δύο μοναχοί συνομιλούσαν για τη σωτηρία.  

Ο ένας έλεγε: 

‐ Η ψυχή μου δεν μπορεί να συμβιβαστεί με τη σκέψη ότι κάποιος θα χαθεί αιώνια. Νομίζω πως ο Κύριος θα βρει τρόπο να τους σώσει όλους. 

Ο άλλος απάντησε: 

‐ Οι άγιοι Πατέρες λένε ότι ο Θεός μπορούσε να δημιουργήσει τον άνθρωπο χωρίς τη συνέργεια του, αλλά να τον σώσει χωρίς τη συμφωνία και τη συνέργεια του ιδίου του ανθρώπου είναι αδύνατον. Η σωτηρία και η απώλεια βρίσκονται στην ελευθερία του ανθρώπου. 

Ο πρώτος: 

‐ Νομίζω ότι ο Θεός με το πλήθος της αγάπης Του θα υπερβεί την αντίσταση του κτίσματος, χωρίς να καταλύσει την ελευθερία του. 

Ο δεύτερος: 

‐ Μου φαίνεται πως δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η ελευθερία του ανθρώπου είναι δυνητικά τόσο μεγάλη, που και στο επίπεδο του αιωνίου Είναι μπορεί να προσδιοριστεί αρνητικά απέναντι στον Θεό. Όσοι δεν το γνωρίζουν αυτό ή το λησμονούν, τρέφονται με «ωριγενικό» γάλα. 

‐ Αλλά πραγματικά, αυτό είναι μωρία! 

‐ Ναι, μωρία. 

‐ Τι λοιπόν να κάνουμε; 

‐ Ο Θεός θέλει να σωθούν όλοι, και εμείς πρέπει να σκεφτόμαστε τη σωτηρία όλων και να προσευχόμαστε για όλους. Αλλά ούτε η αποκάλυψη ούτε η πείρα μας μας δίνουν βάση να ισχυριστούμε ότι όλοι θα σωθούν. Η ελευθερία είναι μεγάλο δώρο, αλλά φρικτό.

‐ Τα ανδρόγυνα πρέπει να μάθουν την κένωση. Να υποχωρεί ο ένας στον άλλο. Τότε μαθαίνουν να δέχονται μια άλλη ύπαρξη στην δική τους ύπαρξη.

‐ Τα ανδρόγυνα πρέπει να μάθουν την κένωση. Να υποχωρεί ο ένας στον άλλο. Τότε μαθαίνουν να δέχονται μια άλλη ύπαρξη στην δική τους ύπαρξη.

Η αδιάλειπτη προσευχή δεν είναι σκοπός, σκοπός είναι...

- Οι εντολές του Θεού είναι ο τρόπος της θείας ζωής. Ο άνθρωπος δεν μπορεί να τηρήσει στην πληρότητα τις εντολές του Θεού, γι’ αυτό χρειάζεται Χάρη. Και αυτό κάνει η προσευχή. Μερικές φορές, όταν ο άνθρωπος πράττει τις εντολές του Θεού και ζει το “ήθος” του εσταυρωμένου Χριστού, τότε αισθάνεται την Χάρη του Θεού, χωρίς να κάνει προσευχή ή προσεύχεται από αγάπη. Η αδιάλειπτη προσευχή δεν είναι σκοπός, σκοπός είναι η κοινωνία μας με τον Θεό που επιτυγχάνεται και με την προσευχή.

- Οι Πατέρες δεν ζητούσαν πολλούς λόγους. Λάμβαναν έναν πνευματικό λόγο και έφευγαν στην έρημο και ζούσαν πολλά χρόνια με αυτόν τον λόγο. Προσπαθούσαν να τον εφαρμόσουν και τρέφονταν από αυτόν. Εμείς και λέμε και θέλουμε να ακούμε πολλούς λόγους, αλλά δεν κάνουμε τίποτε για να τους εφαρμόσουμε. Όταν μιλάει κανείς πολύ, τότε αδυνατίζει πνευματικά.

Γέροντας Σωφρόνιος του Έσσεξ

Απόσπασμα από το βιβλίο Οίδα άνθρωπον εν Χριστώ