μικρό ωρολόγιο: Τα μαθηματικά του Θεού και η απάντηση στην κρίση

Παρασκευή 30 Οκτωβρίου 2026

Τα μαθηματικά του Θεού και η απάντηση στην κρίση

ΚΥΡΙΑΚῌ ΠΕΜΠΤῌ

Ἐκ τοῦ κατὰ Λουκᾶν
ιστ΄ 19 - 31

Απομαγνητοφωνημένη ομιλία
του π. Κωνσταντίνου Στρατηγόπουλου, στα πλαίσια της ερμηνείας που έγινε στο κήρυγμα της Κυριακής 30 Οκτωβρίου του 2011
Τὸ ηχητικό απόσπασμα από την ομιλία - σε mp3 εδώ

Ακούγοντας αυτό το γνωστό κείμενο από το κατά Λουκάν , που ακούστηκε πριν από λίγο, με την γνωστή παραβολική διήγηση του Χριστού μας για τον πλούσιο και για τον Λάζαρο, θα έπρεπε να πω, ως ξεκίνημα αυτής της ομιλίας, ξέρετε, εδώ κάνει προσδιορισμό μιας κρίσεως, και δη οικονομικής, και μάλιστα δίνει απάντηση.

Αλλά φοβάμαι που θα μου πείτε, «ξέρετε, αρκετά έχουμε αυτόν τον καιρό και είμαστε κουρασμένοι και στο σπίτι του κρεμασμένου μιλάς για σκοινί». Δεν θα το κάνω! Ή θα έπρεπε να δώσω έναν τίτλο σε αυτό το κήρυγμα, να πω το εξής: από τον τρυφώντα (: αυτόν που ζει ζωή τρυφηλή, πολυτελή), τον «καλοπερασάκια», στον κολασμένο «αγανακτισμένο». Δεν θα το πω, γιατί θα πείτε: «Να, βλέπετε, ξέρετε, εδώ στην Εκκλησία, να μην μιλάμε, μας πατάνε, μας χτυπάνε, μας αδικούνε, και εσύ θα μας κάνεις ένα κήρυγμα και θα πεις από τον τρυφώντα, που περνάει καλά, στον κολασμένο, αγανακτισμένο». Δεν θα το πω. Ή θα έπρεπε να πω (και αυτό το τρίτο) «από τον άνθρωπο του Θεού στον άγιο». -«Ε, τι θα μας πεις τώρα; περνάμε δύσκολα εμείς και εσύ μας παραπέμψεις στα μέλλοντα για να γίνουμε άγιοι».

Λοιπόν δεν θα πω τίποτα από όλα αυτά… Αλλά το κήρυγμα άρχισε, και θα κάνω κάτι άλλο. Θα με βοηθήσετε με τη σκέψη σας. Είτε θα κάνω μαθηματικά – θα κάνω τα μαθηματικά του Θεού, όχι τα δικά μας, είναι άλλα τα μαθηματικά του Θεού. Όπου θα έχουμε πράγματι μια εξίσωση που πρέπει να λυθεί, αλλά έχει πολλούς αγνώστους, και μια εξίσωση με πολλούς αγνώστους δεν λύνεται: οι άγνωστοι είναι πάρα πολλοί. Δηλαδή αν είμαστε καλά, περνάμε καλά είναι κακό; Και πρέπει να περιμένουμε κάποιο μελλοντικό παράδεισο; Δηλαδή, αν φωνάζουμε είναι κακό; Και γιατί αν εμείς φωνάζουμε θα πάμε στην κόλαση; Και γιατί ο άλλος, συγγνώμη για τη φράση, είναι αυτός ο φτωχός του Ευαγγελίου είναι βλάκας και κάθεται και τα δέχεται όλα για να πάει στον παράδεισο; Πολλά ερωτήματα πολύ άγνωστοι.

Λοιπόν, να κάνω τα μαθηματικά του Θεού, πολύ σύντομα, και να πάρω τους αγνώστους αυτούς λίγο να τους ερμηνεύσω, κατά το κείμενο, όχι κατά την ιδιότροπη θέλησή μου και κάποια δική μου ιδιότροπη θεολογία. Να δω λοιπόν κάποιους αγνώστους για να μην πω στα άλλα, τα οποία θεωρείται πάρα πολύ άδικο να τα προσεγγίσω γιατί είστε κουρασμένοι αυτό τον καιρό.

Πρώτο πρώτο στοιχείο και ουσιαστικό: Το Ευαγγέλιο προβάλλει αυτόν τον «τρυφώντα», τον πλούσιο, ο οποίος κάθε μέρα «ευφραίνεται λαμπρώς». Βλέπετε ένα προσδιορισμό που κάνει το Ευαγγέλιο: «ευφραίνεται λαμπρώς», εννοείται κατά σάρκα, κατά το ανθρώπινο της σάρκας που πρέπει να πάρει δύναμη, να πάρει τροφή. Αλλά καθόλου το κείμενο δεν αναφέρεται, και σωστά το προσδιορίζει, κατά πόσο τρέφεται πνευματικά στη ψυχή του. Δεν αρνούμεθα λοιπόν αυτή την «τρυφή-τροφή», κατά τα μέτρα του ανθρώπινου, για το οποίο γίνονται οι πόλεμοι, οι επαναστάσεις: πώς θα φάμε, πώς θα κατανείμουμε τον πλούτο και τα λοιπά. Δεν το αρνούμαι αυτό το μέγεθος, αλλά οπωσδήποτε προσδιορίζει πως εδώ μιλούμε για μια λαμπρότητα σαρκός. Είναι ο πρώτος προσδιορισμός της κρίσεως. Και γιατί όχι; Γιατί όχι; έτσι πρέπει να το πω, μα αν αρνηθείτε, αυτή που λέμε «κρίσις», αν πάμε στη ρίζα της, ποιοι είναι οι πρώτοι προσδιορισμοί; Πώς προσδιορίζεται; Τι τρώμε, τι δεν τρώμε; Τι μας παίρνουν, τι δεν μας παίρνουνε; Η κρίση φαίνεται ότι είναι μόνο εκεί. Αλλά, από ό, τι φαίνεται τώρα εδώ πέρα, η ανισορροπία της τρυφής-τροφής μεταξύ σώματος και ψυχής είναι ένα προσδιοριστικό μέγεθος και ήδη υπάρχει μια κρίση πάνω μας, αν τρεφόμαστε μονομερώς. Στο ένα σκέλος της υπάρξεώς μας, που ο Θεός μας έκανε διττούς, να έχουμε σώμα και ψυχή, και αν τρεφόμαστε μόνο από μια μεριά και δεν τρεφόμαστε από την άλλη, ήδη η κρίση είναι πάνω μας. Ήδη είμαστε ανισόρροποι. Ήδη είμαστε ανάπηροι. Άρα ένας πρώτος προσδιορισμός της κρίσεως. Να λοιπόν ένας άγνωστος μπορεί να λύνεται εδώ, μέσα σε αυτή την ιστορία.

Και μάλιστα, θα μπορούσες να πεις σε αυτό το κείμενο «γιατί κάποιος δεν παρεμβαίνει;» «Να παρέμβει. Αυτός ο οποίος τρώει περισσότερα από τον άλλο κάνει αδικία. Πρέπει να γίνει κοινωνική δικαιοσύνη. Να παρέμβει κάποιος. Να παρέμβει κάποιος, να πει κάτι». Δεν ξέρω τι θα είναι αυτό, θα είναι κράτος με εξωτερική δύναμη. Τι θα κάνει; Πρέπει να γίνει κάτι. Από ό,τι φαίνεται, προσπαθούν να δώσουν λύσεις, αλλά σχετικές, γιατί σκέφτονται μονάχα σαρκικά. Βλέπετε, όταν πρόκειται να πάρουν την ψήφο μας, μας μιλούνε «πόσα θα φάμε». Όταν την πάρουνε, μας λένε «μη φάτε». Αλλά και τα δυο είναι τραγικά.

Αν σου πούνε λοιπόν «θα φας πολύ αν με ψηφίσεις», σου λέει ψέματα γιατί δεν μίλησαν για την ψυχή σου. Και αν σου πούνε μετά «τώρα που με ψήφισες δεν πρέπει να φας», και τότε πάλι ψέματα σου λένε γιατί αδικούν και την ψυχή σου. Να λοιπόν δεύτερος προσδιορισμός της κρίσεως. Όλοι αυτοί οι μεγάλοι οικονομολόγοι, πολιτικοί, πολιτειο-λόγοι, δεκάδες μπλα-μπλα-μπλα ακούμε αυτό τον καιρό, σε αυτή την κρίση πάντα ο κόσμος έχει κρίσεις, ποτέ δεν μίλησαν για την ψυχή μας. Άρα δεν μπορούν να λύσουν το πρόβλημα. Είναι αδύνατον το λύσουν. Και να μας υποσχεθούνε. Και να μας καρπαζώσουν. Ό,τι και να κάνουνε, το πρόβλημα δεν θα το λύσουνε. Και προσέξτε, αν πει κάποιος με μια άλλη φιλελεύθερη σκέψη, πείτε την όπως τη λέμε στην γλώσσα μας «αριστερή» σκέψη, «πρέπει να τα πάρουμε από τους πλούσιους». Μα και αυτό είναι μια λάθος κίνηση. Γιατί θα παρέμβεις με βία για να τα πάρεις και απλώς θα τους βιάσεις. Την ψυχή του την άλλαξες; Άρα και η λύση η αριστερίστικη είναι γελοία. Δεν υπάρχει λύση. Αν δεν δεις την πρωτογενή ισορροπία των δύο μεγεθών.

Άρα λοιπόν αν έλεγα στην αρχή «από τον άνθρωπο ο οποίος τρέφεται πολύ, τον καλοπερασάκια, στον κολασμένο» θα καταλαβαίνατε πως κατέληξε εκεί ο κολασμένος. Και θα λύνατε μια άλλη συντεταγμένη, έναν άλλο άγνωστο της εξισώσεως μας που λέει: «Δεν τον στέλνει ο Θεός στην κόλαση. Ο ίδιος είναι κατεστραμμένος». Γιατί έζησε ως κατεστραμμένος, ως ανισόρροπος. και μεταφέρει αυτή την ανισορροπία στη συνέχειά του. Και παρόλη την αγάπη του Θεού, λύνεται κι άλλος άγνωστος, ο Θεός εκ προοιμίου αγαπάει, και το λένε οι Πατέρες, ο Θεός δεν έκανε κόλαση, κολαζόμαστε από την αδυναμία τού να καταλάβουμε την αγάπη Του – λύνεται κι άλλος άγνωστος.

Αλλά έχω μερικούς άγνωστους ακόμη. Να πω και αυτούς. Και όχι που θα λύσουμε όλη την εξίσωση, αλλά πιθανώς να καταλάβετε και τις λύσεις και τους προορισμούς της τραγωδίας – κατανάλωση, τρυφή, σου πουλάνε προϊόντα, σου τα παίρνουνε μετά – και να βρείτε και τη λύση όμως, ε; Πάμε λοιπόν στο άλλο ερώτημα, που θα έλεγα «από τον άνθρωπο του Θεού στον άγιο». Και θα λέγατε εσείς «μην μας μιλάς γι’ αυτά τα πράγματα, για να γίνουμε άγιοι πρέπει να ταλαιπωρηθούμε; Και να φάμε το οποιοδήποτε ράπισμα την οποιαδήποτε αδικία, το οποιοδήποτε νομοθέτημα, το οποιοδήποτε μνημόνιο, και να λέμε ύστερα Χριστιανοί: τι καλά, τι καλά!» Δεν γίνεται!

Ε, τι γίνεται; Προσέξτε, πρώτα-πρώτα, ο Λάζαρος έχει όνομα. Έχει μια προσωπικότητα. Ο άλλος δεν έχει προσωπικότητα. Είναι ένας πλούσιος. Α, κάτι ακόμη, ε; Όσο χάνεσαι σε αυτή την αναζήτηση της τρυφής, χωρίς να κάνεις ισορροπία με την ψυχή σου, παραμένεις ένας ανώνυμος, ένας πλούσιος που έχει το όνομα, μπορεί να έχεις ένα όνομα, αλλά μετά τίποτα άλλο. Πολλοί απλοί προσδιορισμοί ανωνυμίας. Αυτός ο φτωχός έχει όνομα. Ποιος φτωχός έχει όνομα σε εμάς; Είμαστε πεταμένοι; Αν δεν σας αναγνωρίζουν το όνομά σας, και είστε ένα ΑΦΜ και ένα ΑΜΚΑ, λυπάμαι πολύ αν το δέχεστε έτσι. Γιατί έχετε ένα όνομα: σας το έδωσε η Εκκλησία. Να που αρχίζει μια λύση, ε; Ένας χώρος που με καταξιώνει όσο άρχισα να ζω, κι όχι όταν πεθάνω απλώς, γιατί έχω ένα όνομα. Και αυτός ο τόπος, αυτή η αγία Εκκλησία, σού δίνει ένα όνομα. Και, θα τολμήσω να πω, είναι ο μόνος τόπος και χώρος που σου δίνει προσωπικότητα και δυνατότητα, αν θέλεις. Και αφού έχεις αυτή την προσωπικότητα, την ελευθερία της κινήσεως, χωρίς να σε καταπιέσει κανένας νόμος, χωρίς να σε παίρνουμε το ζόρι, ή καπιταλιστικά ή κομμουνιστικά, επειδή έχεις μια ελευθερία, μέσα από την ελευθερία σου όντας ελεύθερος, και επειδή έχεις όνομα, και επειδή έχεις όνομα από αυτό τον χώρο, θα κρατήσεις το πρώτο άρθρο του συντάγματος του Χριστού και θα αγαπήσεις τους άλλους. Έτσι και ο Χριστός.

Αν δεν το κάνεις αυτό το πρώτο στοιχείο, δεν έχεις όνομα, δεν έχεις προσωπικότητα. Να μια άλλη λύση δηλαδή: Πριν να παρέμβει το κράτος για μια κρίση οικονομική, πριν να παρέμβει το κράτος για μια φτώχεια, όσοι έχουν όνομα και όσοι μετέχουνε στο πρώτο άρθρο του συντάγματος του Χριστού, θα πάρουν την κατάσταση στα χέρια τους. Ναι, συμφωνώ, την κατάσταση στα χέρια τους θα την πάρει ο λαός. Ούτε η κυβέρνηση, ούτε η ΕΟΚ, ούτε η Επιτροπή, ούτε το Μνημόνιο. Κι ας κάνουν ό, τι θέλουν. Αδιαφορώ και δεν με νοιάζει. Ο λαός θα πάρει την κατάσταση στα χέρια του, όχι όμως ως «αγανακτισμένος». Γιατί εδώ ο Λάζαρος, ο επώνυμος, δεν ήταν αγανακτισμένος. Αγανακτισμένος ήταν ο κολασμένος πλούσιος στο τέλος. Διαμαρτυρόταν συνέχεια. Ήταν στην κόλαση και διαμαρτυρόταν ακόμα. Ε φυσικά! Αφού είχε μάθει να τρέφεται στο σώμα του, το σώμα έλιωσε στον τάφο, η ψυχή είχε μείνει γυμνή. Και βλέπετε; πάει το σώμα και έμεινε διαμαρτυρόμενος. Ο Λάζαρος δεν ήταν διαμαρτυρόμενος. Και παίρνει την κατάσταση στα χέρια του. Θα πείτε «πώς την πήρε;» Υπάρχει μια στροφή του κειμένου που ποτέ κανείς πιστεύω εκτός από τους Πατέρες δεν το πρόσεξε. Λέει ότι στεκότανε, επιθυμούσε να φάει, βλέπετε; είχε προσωπικότητα, ήθελε. Έλεγε «πεινάω». Δεν θα έλεγε «δεν πεινάω, δεν πειράζει, αφήστε με νηστικό». Είχε επιθυμία. Είχε προσωπικότητα. Είχε θυμικό. Ήθελε. Δεν γκρίνιαζε γι' αυτό. Έτρωγε τα λίγα που έβρισκε. Ψιχία αλλά έτρωγε κάτι. Δεν γκρίνιαζε γι' αυτό. Δεν ήταν αγανακτισμένος. Έλεγε «δόξα τω Θεώ» και γι' αυτά τα λίγα. Και προσέξτε το τελείως μυστικό στοιχείο του κειμένου. Ερχόταν λέει κύνες και έγλυφαν τις πληγές του. Ξέρετε τι σπουδαίο είναι αυτό; Δεν διαμαρτυρόταν ούτε γι' αυτό. Μα ήταν βλάκας; Έδινε τροφή και στα σκυλιά. Ο ίδιος γινόταν τροφή! Ο ίδιος γινόταν η λύση του προβλήματος του κόσμου! Παραβολικό είναι, ακόμη και του πεινασμένου σκύλου, πόσω μάλλον του πεινασμένου συνανθρώπου! Ήταν η λύση! Ζώντας! Η λύση δεν είναι προσδοκία να πάρουμε τον παράδεισο όντας «αγανακτισμένοι» ή γκρινιάζοντας ή, επειδή θα μας πει ο πνευματικός μας «μη γκρινιάζεις, είναι αμαρτία», να μην μιλάμε. Ή να πάρουμε τη λύση στα χέρια μας.

Το κείμενο μας τη δίνει αυτή τη λύση. Και είναι φοβερή η λύση αυτή: που καταλήγει – ο επώνυμος Λάζαρος – καταλήγει στον παράδεισο, μέσα στηω τρυφή του Χριστού και του Αβραάμ – που εδώ συμβολίζει τον Χριστό και τον Θεό μας! Και ταυτόχρονα, ο άλλος να παραμένει αγανακτισμένος, φωνάζοντας: «Κάνε κάτι, κάνε κάτι!» και λέει, τα έκανε όλα, μέχρι και νεκρούς λέει, «ένας νεκρός να αναστηθεί!» Έγινε! Και ο Χριστός αναστήθηκε! Όλα έγιναν! Σε αυτό τον χώρο! Παίρνεις το όνομα, παίρνεις προσωπικότητα και παίρνεις την κατάσταση στα χέρια σου. Αυτό είναι για μας!

Αλλά να κρατήσεις κάποια πονεμένα άρθρα του συντάγματος: να μπορείς να αγαπήσεις τον άλλο. Και να μην κρυφτείς πίσω από τον πλούτο σου, πίσω από το οτιδήποτε, και να μην κάνεις μια νέα επένδυση, ξέρω ‘γώ, στο Λονδίνο, για να φύγουν τα χρήματα από εδώ. Να πονέσεις για τον άλλο! Τολμάς να το κάνεις; Αν δεν το κάνεις, λυπάμαι που γκρινιάζεις! Δεν είσαι πολίτης αυτού του τόπου! Αυτού του τόπου που λέγεται Εκκλησία Ορθόδοξη! Και αυτά του τόπου που χαρακτηρίζει αυτό τον τόπο που λέγεται Ελλάδα, που απ' αυτά έζησε!

Αν ο Έλληνας δεν μπορεί να ζήσει έτσι και γκρινιάζει, αν δεν πάρει έτσι την κατάσταση στα χέρια του, μέσα απ' το δικό μας, του συντάγματος του Χριστού, θα γκρινιάζει πάντα. Θα έρθουν μερικοί, θα τον κοροϊδέψουνε. Θα τον ταΐσουν, θα τον κλέψουνε και η ιστορία θα πάει παλινδρομικά. Μέχρι την τελική γκρίνια, που είναι η κόλαση. Εύχομαι να μην καταλήξετε εκεί! Παρακαλώ, έτσι να τελειώσω απ’ ό,τι άρχισα.

Τι θα έλεγα στην αρχή, αν έδιδα σε αυτό το κήρυγμα ένα τίτλο; Θα έλεγα: «Η απάντηση στην κρίση». Μα είναι η απάντηση στην κρίση! Εμείς, η δική μας κατανάλωση, η δική μας σαρκική επιθυμία, η αδυναμία να δούμε τον άλλο. Η λύση υπάρχει. Οι άλλοι την ξεχάσανε. Δεν περιμένω τίποτα από υπουργούς και από κυβερνήσεις ούτε από την ΕΟΚ. Περιμένω κάτι από εσάς. Εύχομαι να γίνει!