Luka İncili, 10. bölüm, 25-37. ayetler üzerine
vaaz.
Biraz önce dinlediğimiz gibi bir Kutsal Kitap metnini incelerken,
isterseniz önünüzde iki yol, iki imkân vardır: Ya işitsel olarak kendiliğinden
anladığınızla yetinir ve «Basit, anladım» dersiniz; ya da bununla yetinmeyip,
«Daha derine ineyim» dersiniz.
Üstelik bu Kutsal Kitap metinlerinin, onları Kutsal Ruh'un aydınlatmasıyla
yorumlayan Aziz Pederlerimizin yöntemine göre, yorum bakımından derin bir anlam
taşıdığını biliyorsanız, daha ileri gitmek istersiniz. İşte o zaman başka bir
tehlikeyle karşı karşıya kalırsınız: Ya derin bir biçimde eğitilir,
olgunlaşırsınız ya da yanlış biçimde şekillenip ruhsal ayartmaya maruz
kalırsınız.
Bütün bunları, son derece basit, özlü ve ilk bakışta kolayca anlaşılabilen
bu İncil pasajını örnek alarak anlatıyorum. Bu pasaj, Litürjilere katılan biz
Hristiyanlar için anlaşılması kolaydır. Nitekim İyi Samiriyeli'nin bu meseli
her yıl tekrar tekrar okunur.
Bu kadar açık görünen bir pasajı incelerken, sözünü ettiğim bu tehlikeyi,
ama aynı zamanda «Dinledim, anladım ve bitti» demediğimiz takdirde elde
edebileceğimiz çok derin yararı da görmek istiyorum. Çünkü böyle düşünmek,
insanı bir durgunluğa mahkûm eder.
Bu kısa incelememizi daha iyi anlayabilmeniz için, metnin ana yapısını iki
temel bölüm üzerine kurabileceğimizi hatırlatmak istiyorum.
Birincisi, Mesih'in söylediği şu sözlerdir: Allah'ı bütün yüreğimizle,
bütün aklımızla ve bütün gücümüzle nasıl seveceğimiz. Bu, ilk yöneliştir: Ben
ve Allah. İkinci yöneliş ise şu sözlerle ifade edilir: «Komşunu kendin gibi
seveceksin.» Mesih daha sonra bunu İyi Samiriyeli meseliyle açıklar. İşte iki
temel yapı. Eğer yalnızca basit anlamayı yeterli görmeyip «Anladık» demekle
yetinmezsek, zihnimizde bazı sorular ortaya çıkmaya başlar.
İlk ve son derece önemli soru şudur: Bu ilk bölümün ikinci bölümle ne
ilişkisi vardır?
Yani Allah'ı bütün gücümle sevmezsem, insanlara karşı merhametli olamaz
mıyım? Neden olmasın? İzcilik teşkilatları bunu yapıyor, UNICEF bunu yapıyor,
hayır kurumları bunu yapıyor. Onlar yaptıkları hayır işlerini, bütün yürekle ve
bütün akılla Allah'a yönelmek gibi bir şartla ilişkilendirmiyorlar. Üstelik bu
ifade, oldukça kesin ve sınırları belirlenmiş bir ölçü gibi görünüyor. İşte
ortaya çıkan ilk soru budur. Daha önce söylediğim gibi, bu pasajın derinliğini
incelerken insan ya gerçek anlamda eğitilir ve olgunlaşır ya da yanlış biçimde
şekillenebilir.
İkinci önemli soru ise şudur; bilmiyorum, bunu daha önce hiç düşündünüz mü:
«Komşunu kendin gibi seveceksin.» Yani burada ölçü benim, kendi benliğimdir. Peki,
ben kendimi nasıl seviyorum? Bu sevginin ölçüleri nelerdir? On tane işletmem
varsa, bu metnin gereğini yerine getirmek için yanımdaki kişiye de on tane
işletme mi satın almalıyım? Bu pasajın anlamı bu mudur? Şimdi soruları daha
ileri götürmeyelim; cevapları almadan önce yanlış bir anlayışla şekillenmenizi
istemem. Önümüzde ortaya koyduğum bu iki soruyu, basitçe ele almaya başlayalım:
İnsanlara yönelik bu yardımseverliğin, «Rabbin ve Allah'ın olanı seveceksin»
sözüyle ne ilişkisi vardır?
Allah Sevgisi ile İnsan Sevgisi Arasındaki
İlişki
Her şeyden önce, Allah'a yönelmek, insanın bencilliğinden arınması için çok
derin bir arınma sürecidir. Çünkü bu yönelişle insan kendi «ben»inin dışına
çıkar. Oysa «Ben, diğer insanı kendim gibi seveceğim» deseydin, burada ölçü
yine sen olurdun. Fakat ölçü Allah'tır. İşte bu açılım, bu kendi benliğinin
dışına çıkış, gerçekten Kutsal Ruh'un gerçekleştirdiği bir iştir. İnsanı
iyileştirir ve insanın bütün iç dünyasını değiştirmeye başlar. Çünkü artık
Allah'a yönelmiştir. Ölçü artık kendisi değildir. Eğer ölçü insanın kendisi
olsaydı, diğer insanı kendisi gibi nasıl sevebilirdi? O zaman ölçü yine sen
olurdun. Hatta yavaş yavaş Doğu dinlerinin bazı ifadelerine bile yaklaşmaya
başlardık. İşte iki bölüm arasındaki ilişki budur. Peki, sevmezsen bundan sonra
ne yapacaksın?
Pasajın Temel Unsurları: Sevmek Ne Demektir?
Şimdi pasajın esas bölümlerine gelelim. Ben sevmek derken neyi
kastediyorum? Nasıl sevmeliyim? Kendimi nasıl seviyorum? Metin bütün bunları
bize son derece basit bir şekilde anlatıyor. Her şeyden önce, Samiriyeli oradan
geçerken, yaralı adamı gördüğünde «ona acıdı» (ἐσπλαγχνίσθη) deniyor. Görüyorsunuz değil mi? Peki, «şefkat
duymak, merhamet etmek» ne anlama gelir? Kutsal Kitap dilinde, özellikle de
Eski Ahit'te, «iç organlar» (σπλάγχνα) ifadesi, ruhumuzun arınması için içimizde
gerçekleşen bütün süreci ifade eder. Bu ifadeyle karşılaşıldığında, yüreğin ve
bildiğimiz diğer unsurların ötesinde, insanın kendi varlığında derin bir arınma
gerçekleştiği anlatılır. Dolayısıyla «ona acıdı» ifadesi şu anlama gelir: Bu
insan, ilahî hoşnutluğun ölçülerine göre, karşısındaki kişiyi anlayabilme
imkânına kavuşmuştur. Bunu, yalnızca o yoldan geçen, insani anlamda yardımsever
bir yolcu olduğu için yapmamıştır. Allah'ı aradığı ve O'na yöneldiği, böylece
kendi varlığını, kendi iç dünyasını, yani «iç organlarını» arındırdığı için
bunu yapabilmiştir.
«Ona acıdı» sözünün anlamı budur. Öyleyse ilk ölçü, bu «ona acıdı»
ifadesidir. Bu, Allah'ı arama, O'nun seni iyileştirmesine izin verme, senin iç
dünyanı, bütün varlığını, zihnini ve yüreğini iyileştirmesine imkân tanıma
yeteneğidir. Sen bunları Allah'a yönelttin; O da onları arındırdı ve sen
şefkatli, merhametli bir insan hâline geldin. Bu, kendiliğinden anlaşıldığı
gibi «Ben iyi bir insanım», «İzciyim», «İyi niyetliyim», «İnsanları seviyorum»
demek değildir. Bunların tek başına hiçbir şey ifade etmediği gibi, üstelik
şeytanî bir yanı da vardır. Çünkü böyle yaptığında, kendi kendinin tanrısı
hâline gelirsin. İşte «ona acıdı» ifadesinin anlamı budur.
Sevginin Ölçüsü: Yaralı İnsana Nasıl Yaklaştı?
Ancak metin, bundan sonra diğer insana yönelik sevginin ölçüsünü göstermek
için olağanüstü bir yol izliyor. Bir örnek vermiştim: On tane işletmem varsa,
ona da on tane işletme mi almalıyım? Metin basit ve özlüdür; ama aynı zamanda
son derece somut şeyler anlatır. Şimdi onun bu sevgiyi uygulamada nasıl
gösterdiğine bakalım. Kullandığı kelimeler basit ama anlam bakımından çok
önemlidir. İlk olarak, «yaralarını sardı» deniyor. Onun temel ihtiyaçlarını
karşıladı. Bir acısı vardı; bu acıyla ilgilendi ve onu giderdi. İşte sevginin
ilk ifadesi budur. Benim yaşayabilmem için temel ihtiyaçlarımı karşılamam
gerekir. Yemek yemeli ve su içmeliyim. Bunlar temel ihtiyaçlardır. Samiriyeli
de bunu yapıyor. Kendi temel ihtiyaçlarını nasıl karşılıyorsa, diğer insanın
ihtiyacını da karşılıyor. Ancak bir sonraki ifadede bu temel ihtiyacın
karşılanmasına daha derin ve daha güzel bir anlam kazandırılıyor. Metin,
yaralarını sararken, «yağ ve şarap» kullandığını söylüyor.
Yağ ve Şarap: Derin Bir Teolojik Anlam
Burada son derece yüce bir teoloji söz konusudur. Yahudi geleneği de yağın
ve şarabın teolojik anlamını zaten biliyordu. Yağ, peygamberlerin ve kralların
meshedilmesinde kullanılan bir maddeydi. Dolayısıyla diğer insanla litürjik bir
ilişki kurmanın bir unsuru olarak kullanılıyordu. Biz de yağı Hastalara Yağ
Sürme (Efhelaio) Sakramenti'nde ve Vaftiz Sakramenti'nde kullanıyoruz. Yağ,
Sakramentin içinde yer alan ve onunla bütünleşen bir unsurdur. Böylece insanı,
Allah'la şifa ilişkisi kurulan alana dâhil eder. Yani burada söz konusu olan,
insanın kendi başına yarasının üzerine yağ sürmesinden ibaret değildir. Üstelik
şaraba ilişkin olarak, Eski Ahit'te yer alan ve Havari Pavlus tarafından da
tekrarlanan şu ifade vardır: «Şarap insanın yüreğini sevindirir» ve «Şarap
insanın yüreğini güçlendirir.» Dikkat
edin, «İnsanın bedenini güçlendirir» demiyor. «İnsanın yüreğini güçlendirir»
diyor. Yürek, çok derin bir anlam taşır. Burada söz konusu olan, yürekli insan,
erdemlere sahip insan, ruhsal uyanıklık içinde yaşayan insandır. «Şarap»,
diyor, «insanın yüreğini güçlendirir.» Kilise Babaları, bu şarabın, Kutsal
Evharistiya'ya (İlâhî Komünyon'a) yönelik bir işaret, önceden haber veren
peygamberane bir bildirim olduğunu söylerler. Böylece insanı bir Sakrament
alanına yaklaştırır. Dikkat edin: Yağ ve şarap.
Kilise: İnsanın Şifa Bulduğu Yer
Ancak metin burada durmuyor. Samiriyeli, yaralı adamın temel ihtiyaçlarını
karşılıyor, onu yağ ve şarap aracılığıyla Sakramental bir biçimde Allah'a
yaklaştırıyor ve ardından bir adım daha atıyor. Onu alıp bir yere götürüyor.
Ona yönelik bir hareket gerçekleştiriyor; onun hareketini iyileştiriyor. Dikkat
edin! Kilise de bunu yapmıyor mu? Biz her gün hareket hâlindeyiz; ancak çoğu
zaman bu hareketlerimiz bir yön ve sağlam bir dayanak taşımıyor. Kilise ise
hareketimizi iyileştiriyor: Nereye gidiyoruz? Neden hareket ediyoruz? Peki, onu
nereye götürüyor? Bir hana. Kilise Babaları bu konuda ne söylüyor? Özellikle
Aziz İoannis Hrisostomos bu hususta uzun bir açıklama yapıyor. Ona göre han,
Kilise'dir. Böylece Samiriyeli, yaralı adamın yalnızca ihtiyaçlarını değil,
hareketlerini de iyileştiriyor. Onu artık Allah'ın bulunduğu, yağ ve şarap
aracılığıyla Sakramentin yaşandığı alana dâhil ediyor. Hareketini
iyileştiriyor, onu oraya götürüyor ve —şimdi dikkat edin, en olağanüstü noktaya
geliyoruz— geleceğini de güvence altına alıyor. Şöyle diyor: «Geri döndüğümde
sana öderim.» Kilise'nin yaptığı şey, yalnızca şimdiki zamana ait, durağan bir
olay değildir. Yalnızca bugünün şifası, bugünün yardımseverlik hareketi
değildir; geleceği de kapsar. Artık diğer insan aracılığıyla kendini bulursun. Kendi
ihtiyaçlarımı karşılamam gerektiğini, yağ ve şarap Sakramentine yaklaşmam
gerektiğini, Kilise'ye doğru hareket etmem gerektiğini ve geleceğimi de güvence
altına almam gerektiğini, diğer insan aracılığıyla kendimi tanımaya
başladığımda anlarım. İşte o zaman insanın ilerlediğini ve kurtuluşa erdiğini
bilirim.
Diğer İnsan Benim Ölçümdür
İşte bu nedenle bu İncil pasajı gerçekten olağanüstü güzelliktedir. Yorum
bakımından hayatımız için son derece önemli bir anlam taşır. Aynı zamanda şu
soruna da çözüm getirir: İnsanlara yardım etmek ile Allah arasındaki ilişki
nedir? Bunun ötesinde, diğer insanın benimle ne ilişkisi vardır? Çünkü benim
ölçüm diğer insandır; artık ölçü ben değilim. Ölçü Allah'tır. Allah'a açılırım,
iç dünyam değişir, merhamet ve şefkatle dolu bir yüreğe kavuşurum. Böylece
Kilise'nin bütün Sakramental yaşamına ve size açıkladığım bütün bu sürece
katılırım.
Görüyorsunuz, İyi Samiriyeli meseli ne kadar derin bir bakış açısı sunuyor!
Aslında bu, doğrudan doğruya yaşamımızı nasıl uygulamamız gerektiğiyle ilgili
bir bakıştır. Çünkü ne yazık ki, bunu söylemek zorundayız, Kilise'yi tanıyor
olsak bile çoğu zaman kendimizi dünyanın merkezine yerleştiriyor ve kendi
ölçümüzü esas alıyoruz. Oysa ölçü diğer insandır; ölçü Allah'tır. Ben ise
kendimi iki ölçüye göre değerlendiririm: Allah'a göre ve diğer insana göre. Eğer
bu ikisini birbirine bağlayabilirsem, o zaman bulunduğum bir yerin dönüşümünü
gerçekleştiren bir kişi hâline gelirim.
İyi Samiriyeli Meseli: İnsanın Derin Dönüşümü
İyi Samiriyeli meseli, insanın derin bir dönüşümünün meselidir. Bu insan,
Allah'ın Lütfu sayesinde dönüşür ve aynı zamanda Allah'ın Lütfu içinde
bulunduğu için diğer insanları da dönüştürür. İşte bu, bizim kişisel
tarihimizdir. Bu tarih içinde gerçekten yeryüzünün kralları hâline geliriz. Dünya
için çoğu zaman isimsiz, tanınmayan, herhangi bir şekilde öne çıkmayan insanlar
olabiliriz. Dünya bizi tanımayabilir, bize önem vermeyebilir. Ancak Allah'ın
huzurunda isimlerimiz vardır. Diğer insanın karşısında da bir kimlik kazanırız;
çünkü onun için anlamlı ve önemli bir şey yaparız.
İyi Samiriyeli meseli hakkında söyleyeceklerim bunlardır. Bu yolu
inceleyin. Çünkü başka bir zaman bu İncil pasajını, söylediğim gibi, Aziz
Pederlerimizin teolojisi olmadan incelerseniz, evet, bilgi edinebilirsiniz; ama
yanlış bir biçimde de şekillenebilirsiniz.