Κυριακῇ Τετάρτῃ τῶν Νηστειῶν, μνήμην ποιοῦμεν τοῦ Ὁσίου Πατρὸς ἡμῶν Ἰωάννου, τοῦ Συγγραφέως τῆς Κλίμακος
Ἐκ τοῦ κατὰ Μάρκον
θ΄ 17 - 31
Απομαγνητοφωνημένη ομιλία του π. Κωνσταντίνου Στρατηγόπουλου, στα πλαίσια της ερμηνείας που έγινε στο κήρυγμα της Κυριακής
Στον άγιο Ιωάννη, τον συγγραφέα του βιβλίου της Κλίμακος, που σήμερα η Εκκλησία μας προβάλλει το πρόσωπο του και το έργο του, δεν αρμόζει λόγος παρά ασκητικός και νηπτικός. Και γι’ αυτό, απ’ ό, τι φαίνεται, οι Πατέρες της Εκκλησίας έβαλαν να αναγνωστεί το συγκεκριμένο Ευαγγέλιο που ακούσαμε πριν από λίγο, που έχει στο κέντρο του ένα κεντρικό πυρήνα, που δίνει απάντηση στο θέμα της πάλης και του πνευματικού αγώνα που κάνουμε κάθε μέρα στη ζωή μας.
Παλεύουμε με πολλά πράγματα αλλά, κατεξοχήν, παλεύουμε με τα πάθη μας και με τις δυσκολίες μας. Και έρχεται ο Χριστός να πει έναν λόγο πολύ πραγματικά απόλυτο, που δεν φαίνεται να σηκώνει καμιά άλλη κουβέντα. Διότι αυτή η πάλη με τους πειρασμούς, με τις δυσκολίες και με τα πάθη μας δεν ξεπερνιέται με κανένα άλλο τρόπο παρά με προσευχή και νηστεία. Και είναι ο λόγος πολύ απόλυτος· με κανένα άλλο τρόπο· δεν έχει καμία άλλη διέξοδο αυτή δυνατότητα. Ο λόγος πραγματικά απόλυτος και, απ’ ό, τι φαίνεται, αυτό το διπλό σχήμα που θέτει ο Χριστός μπροστά μας, η προσευχή και η νηστεία, πιάνει - έτσι φαίνεται από την πρώτη ματιά - η μεν προσευχή τα πνευματικά μας, η δε νηστεία τα σωματικά μας. Αξιοποιούμε δηλαδή το διφυές των ανθρώπων.
Επειδή, λοιπόν, το πράγμα είναι πολύ σπουδαίο και είναι απόλυτο, θέλω να το δούμε μέσα από μια άλλη έκφραση, πραγματικά για να μπορέσουμε να βοηθηθούμε και να αντιμετωπίσουμε σωστά τα πράγματα. Κοιτάξτε, λέει ότι μόνο έτσι αντιμετωπίζονται οι πειρασμοί, οι δυσκολίες και τα πάθη μας. Είπαμε, λόγος απόλυτος. Και τι γίνεται μετά, αν τα κάνουμε αυτά; Το πρώτο ερώτημα. Αν κάποιος δώσει την απάντηση «γινόμαστε δυνατοί», τι σημαίνει αυτό το γινόμαστε δυνατοί; Δηλαδή, τι δυνάμεις αποκτούμε; Ξεφεύγουμε από την ανθρώπινη φύση, γινόμαστε κάτι άλλο; Η απάντηση που δίνουν οι Πατέρας της Εκκλησίας και ο ίδιος ο Ιωάννης της Κλίμακας είναι αλλιώτικη. Αν νομίζουμε που γινόμαστε δυνατοί, κάνουμε ένα έργο το οποίο καταξιώνει απλώς τη δύναμη του ανθρώπου και καλλιεργεί ένα δυνατό άνθρωπο. Παραμένουμε εν ασθενείαις και εν αδυναμία και απλώς, αρχίζοντας αυτό το διφυές - έτσι φαίνεται στην αρχή - χωριστό έργο της προσευχής και της νηστείας, αφήνουμε να περάσει μέσα μας η χάρη του Αγίου Πνεύματος και να μπει ο Χριστός, ο οποίος λέει: Αυτός θα πολεμήσει για μας τα δύσκολα και τους πειρασμούς.
Όχι ότι πολεμούμε εμείς - εμείς το θέλουμε να πολεμήσουμε! Έχουμε αδυναμία, και επειδή ακριβώς γνωρίζουμε την αδυναμία μας, όπως ακριβώς πριν από λίγο παρακαλούσε ο πατέρας να γίνει το παιδί του καλά: «βοήθει μου τῇ ἀπιστίᾳ», παράξενη η λέξη «πιστεύω, Κύριε· βοήθει μου τῇ ἀπιστίᾳ», πιστεύει, αλλά είναι άπιστος. Επειδή πιστεύουμε μπορεί να γίνει. Αλλά δεν το μπορούμε να γίνει αλλιώς. Αφήνουμε να περάσει πάνω μας ο Χριστός με την χάρη του Αγίου Πνεύματος και πια Εκείνος, «κατοικῶν ἐν ἡμῖν», να πολεμήσει αυτό που έχει να πολεμήσει. Αυτό είναι το πιο σπουδαίο στοιχείο! Άρα, με αυτό το πρώτο βήμα, βλέπουμε ότι η προσευχή και η νηστεία δεν είναι έργα απόλυτα, είναι σχετικά, σχετίζονται με τον Χριστό.
Ένα πρώτο συμπέρασμα: ούτε προσευχή μπορείς να κάνεις χωριστά από τον Χριστό ούτε την νηστεία μπορείς να την κάνεις έξω από το Χριστό. Και τα δυο, και η προσευχή και η νηστεία, αν δεν έχουν σαν κέντρο τον Χριστό, καταλήγουνε σε φοβερή εσωτερική αναταραχή και διχασμό. Γιατί, όταν ανοίγεις το νου σου κάπου και όταν τον μαζεύεις, πού τον μαζεύεις; γιατί τον μαζεύεις; Αδύνατον να μαζευτεί! Αν νηστεύεις, γιατί νηστεύεις; γιατί κάνεις αυτήν την εγκράτεια; Αν την κάνεις χωρίς Χριστό, το αποτέλεσμα είναι αρνητικό, παρά ουσιαστικό σαν και αυτό που θέλουν οι Πατέρες της Εκκλησίας μας: μέσα από τα λόγια του Χριστού να καλλιεργήσουν στη ζωή μας. Πρώτο λοιπόν σημείο· η προσευχή και νηστεία είναι σχετιζόμενες με τον Χριστό.
Υπάρχει ένα δεύτερο, σχετικό της προσευχής και της νηστείας: δεν είναι χωριστές, η μία σχετίζεται με την άλλη. Είπαμε στην αρχή ότι η προσευχή αφορά το πνευματικό μέρος του ανθρώπου και η νηστεία το σωματικό. Εάν κάνεις το πρώτο, και αρχίζει από μέσα σου ο Χριστός να κάνει τον πόλεμο, ο πόλεμος πια είναι εύκολος. Κουραζόμαστε και λέμε «είναι δύσκολα τα πράγματα», γιατί δεν αφήνουμε το Χριστό να μπει μέσα της. Ο πόλεμος λοιπόν είναι εύκολος. Όταν λοιπόν τον αρχίσεις, αρχίζει να γίνεται, ας το πω έτσι, μια αντίδοση ιδιωμάτων της προσευχής με της νηστείας. Η προσευχή που ήταν έργο πνευματικό, περνάει τον πνευματικό της χαρακτήρα πάνω στα σωματικά. Και η νηστεία που ήταν έργο εγκρατείας των σωματικών, περνάει την εγκράτεια πάνω στις ψυχικές δυνάμεις και γίνεται μια εσωτερική αντίδοση, όπου γίνεται εγκρατής η ψυχή, και το σώμα πια μπορεί οριστικά να εγκρατευτεί. Αν δεν γίνει μέσα σου η ψυχή εγκρατής, δεν μπορείς να εγκρατευτείς. Κι αυτό μόνο ο Χριστός μπορεί να το κάνει. Κι αν ο νους σου κι όλος ο άνθρωπος ο εσωτερικός δεν γίνει πνευματικός, δεν μπορεί το σώμα να γίνει πνευματικό - λάθος αγώνα κάνεις. Να λοιπόν το δεύτερο σχετιζόμενο. Το πρώτο είναι σχετικό με τον Χριστό, της προσευχής και της νηστείας. Το δεύτερο: τα δύο σχετίζονται το ένα με το άλλο.
Κι υπάρχει ένα τρίτο σχετιζόμενο. Και η προσευχή και η νηστεία, αφού περάσουν μέσα από τον Χριστό, κι αφού κάνουν την αντίδοση των ιδιωμάτων τους, πάνε σε ένα τρίτο επίπεδο· σχετίζονται σε σχέση μόνο με τους ανθρώπους που έχουμε γύρω μας. Δεν είναι πια έργο ατομικό. Βλέπετε, όταν κάνουμε προσευχή, η προσευχή είναι για όλον τον κόσμο. Όταν κάνουμε νηστεία - αυτό είναι το πιο καταπληκτικό, το λέει εδώ πέρα ο Ιωάννης της Κλίμακας - η νηστεία που κάνουμε, είναι η νηστεία που κάνουμε για όλο το σώμα της Εκκλησίας και για όλον τον κόσμο. Βάζουμε δηλαδή τον πυρήνα της εγκρατείας μες στη ζωή του κόσμου. Και γίνεται ένα έργο σχετικό με όλη τη ζωή του κόσμου. Αν κάποιος αυτό το κάνει απλώς για τον εαυτό του, ένα ατομικό έργο να ασκήσει, και πάλι το αποτέλεσμα είναι αρνητικό και πολλές φορές είναι διαστροφικό. Γιατί κάνει μια άσκηση η οποία δεν έχει αποτελέσματα πάνω στη ζωή του κόσμου, σωτηριώδη αποτελέσματα. Δηλαδή, αν θέλετε ο τόπος σας, η οικογένειά σας να αποκτήσει βαθιές ευλογίες, προσεύχεστε και νηστεύετε όχι με την προοπτική αυτό, ότι γίνεστε καλύτεροι χριστιανοί ή πιο πνευματικοί άνθρωποι.
Το κάνετε, και αυτό είναι η απάντηση όχι μόνο στα δικά σας προσωπικά προβλήματα, είναι στα προβλήματα του τόπου σας. Αυτό πρέπει οι χριστιανοί να το συνειδητοποιήσουμε. Γιατί, κι αν ακόμα κάνουμε τα πρώτα δύο σχετιζόμενα, αν τα καταλάβουμε, κάνουμε προσευχή και νηστεία εν Χριστώ, και αρχίζει η αντιδοση των ιδιωμάτων, αν στο τρίτο αποτύχουμε, να ξέρουμε που αυτό που κάνουμε είναι έργο κοινωνικό, τότε κάνουμε κάτι πολύ κλειστό. Και ό,τι είναι ατομικό καταστρέφεται και δεν μένει.
Το Άγιο το Πνεύμα είναι μια ζωογόνος δύναμη η οποία ξεχειλίζει και δεν μπορεί να μείνει στατική, σε ατομικά σύνορα κλεισμένη. Κι αν αυτό το κάνουμε, τότε κλεινόμαστε και δεν δίνουμε απαντήσεις πια, όχι μόνο για την πνευματική μας ζωή, αλλά για τα προβλήματα του τόπου μας. Οι Χριστιανοί έχουν μια υποχρέωση, γινόμενοι πνευματικοί άνθρωποι, να δίνουνε άλλου είδους (και άλλου είδους) απαντήσεις στα προβλήματα του τόπου σας, και όσο αυτό να σας φαίνεται απίθανο. Αυτό το τονίζει ο ίδιος ο Ιωάννης της Κλίμακας. Είναι πολύ σπουδαίο αυτό λοιπόν. Κι έτσι οι τόποι έχουν άλλες δυνατότητες και άλλες ευλογίες.
Αν λοιπόν ασκηθούμε, ατομικά, προσωπικά, μη σχετιζόμενοι με τον Χριστό και με τον τόπο μας, όλες αυτές οι ασκήσεις της προσευχής και της νηστείας θα καταλήξουν σε μια πνευματική αποτυχία, σε μια απελπισία, γιατί αυτό που κάνουμε ως «μεγάλο», δεν έφερε μεγάλα αποτελέσματα. Και τότε, πραγματικά, δεν νιώθουμε τη γεύση της προσευχής και της νηστείας. Και τότε και μόνο τότε, αν πραγματοποιήσουμε αυτά τα τρία σχετιζόμενα που είπα, μπορεί να έρθει το αποτέλεσμα που ο Χριστός είπε: να πολεμήσουμε τα πνευματικά της πονηρίας, τους πειρασμούς, όλες τις δυσκολίες και όλα τα πάθη μας με έναν τρόπο ευλογημένο πραγματικά.
Η σημερινή μέρα ας είναι μια πρόκληση, όχι μόνο για βαθιά πνευματική ζωή - ουσιαστικό είναι κι αυτό - αλλά και για ένα άνοιγμα των δυνατοτήτων τού να λύσουμε τα προβλήματα τα κοινωνικά μας, μέσα από μια τέτοια προοπτική. Αν κανείς δεν το καταλαβαίνει, ας ψάξει στους Πατέρες της Εκκλησίας, ας ψάξει στον Ιωάννη της Κλίμακας και να αναμετρηθεί μαζί τους. Εύχομαι να γίνει.
Φιλολογική επιμέλεια κειμένουΕλένη Κονδύλη※
Περισσότερες ομιλίες του πατρός Κωνσταντίνου Στρατηγόπουλου είναι διαθέσιμες στην ιστοσελίδα : www.floga.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου