Το μακάριο τέλος του Μεγάλου Αντωνίου - Μέγας Αθανάσιος

 

 Το μακάριο τέλος του Μεγάλου Αντωνίου

Αξίζει τώρα να σας εξιστορήσω και να σας πω να μάθετε, καθώς πολύ το επιθυμείτε, και ποιο ήταν το τέλος της ζωής του, ένα τέλος όντως αξιοζήλευτο! Συνήθιζε να επισκέπτεται κατά καιρούς τους μοναχούς, που ασκήτευαν στο έξω βουνό. Στο μεταξύ η αγάπη του Θεού τον πληροφόρησε, ότι έφτασε η ώρα που θα τον καλέσει κοντά του. Και τότε επισκέφτηκε τους αδελφούς και τους είπε: «Αυτή η επίσκεψη είναι η τελευταία. Δεν ξέρω αν σας ξαναδώ σ’ αυτή τη ζωή και πάλι. Άλλωστε κοντεύω εκατόν πέντε χρονών, και είναι πλέον καιρός να πεθάνω». Κι εκείνοι σαν το άκουσαν, έκλαιγαν, τον αγκάλιαζαν, και τον κατασπάζονταν. Αυτός όμως έδειχνε να σηκώνει άγκυρα από την ξενιτιά για μισεμό στην αληθινή πατρίδα του. 

Τους μίλησε, λοιπόν, γεμάτος χαρά, τους έδωσε τις τελευταίες συμβουλές και νουθεσίες και είπε: «Να μη σας πιάνει απογοήτευση από τις δυσκολίες του ασκητικού αγώνα και παραμελείτε την πνευματική προσπάθεια. Να ζείτε σαν να είναι να πεθάνετε την ίδια αυτή μέρα, σαν να κάνετε και πάλι αρχή. Να φυλάγετε την ψυχή σας καθαρή από λογισμούς ρυπαρούς, και να προσπαθείτε να ακολουθείτε το παράδειγμα των αγίων. Να μην πλησιάζετε τους σχισματικούς Μελιτιανούς, που γνωρίζετε ποια είναι η σκοτεινή και βέβηλη πρόθεσή τους. Να μην έχετε την παραμικρή εκκλησιαστική κοινωνία με τους οπαδούς του Αρείου, που η ασέβειά τους είναι πια γνωστή σε όλους. Αν δείτε να τους υποστηρίζουν κάποιοι δικαστές, να μην χάνετε την ψυχραιμία σας, η δύναμή τους είναι εφήμερη, πρόσκαιρη, θα περάσει. Να φυλάγετε την ψυχή σας καθαρή, να ακολουθείτε πιστά την παράδοση των Πατέρων, πρώτιστα και πάνω απ’ όλα την ορθή πίστη στον Κύριο ημών Ιησού Χριστό, όπως τη διδάσκουν οι Γραφές, και όπως εγώ όχι λίγες φορές σας έχω εξηγήσει». 

Οι αδελφοί τότε τον παρακάλεσαν πολύ και τον πίεσαν να μείνει να πεθάνει κοντά τους, μα εκείνος σιωπούσε, και έδειχνε πως δε συμφωνεί για πολλούς λόγους, κυρίως όμως για τον εξής συγκεκριμένα. Όταν πεθαίνει κάποιος σπουδαίος άνθρωπος, ιδιαίτερα ένας άγιος μάρτυρας, οι Αιγύπτιοι συνηθίζουν να τον κηδεύουν, αλλά να μη τον θάβουν στη γη αμέσως. Καλύπτουν το σώμα του με τα σάβανα, τον τοποθετούν σε σκαμνιά, και τον κρατούν στο σπίτι πιστεύοντας ότι έτσι τον τιμούν πιο πολύ. Ο Αντώνιος διαφωνούσε από καιρό μ’ αυτή τους τη συνήθεια, και είχε παρακαλέσει τον Επίσκοπο να εξηγήσει στο λαό, ότι δεν είναι σωστό αυτό που κάνουν. Είχε ελέγξει μάλιστα τους λαϊκούς και είχε μαλώσει τις γυναίκες λέγοντας, πως αυτό δεν είναι ούτε ιερό, ούτε πρέπον. Κι ακόμα ότι τα σώματα των πατριαρχών και των προφητών είναι σήμερα στα μνήματά τους, και πως το Σώμα του Κυρίου είχε ταφεί, και είχε τεθεί στην είσοδο του τάφου εκείνη η μεγάλη πέτρα, αυτή που το κράτησε κρυμμένο μέχρι της Ανάστασης την τρίτη μέρα. 

Λέγοντάς τους αυτά, τους έδωσε να καταλάβουν, ότι εκείνος που δε θάβει τα σώματα των νεκρών στη γη, έστω κι αν είναι άγια, παραβαίνει τον κανόνα της Εκκλησίας, γιατί, εξηγούσε κι έλεγε, και αυτό το Σώμα του Κυρίου το ανώτερο και αγιότερο από όλα τέθηκε σε τάφο. Από τότε πολλοί είναι που σεβάστηκαν αυτή τη διδαχή του, και έθαβαν τους νεκρούς τους στο χώμα, και ευχαριστούσαν τον Κύριο γι’ αυτή την καλή συμβουλή του. 

Επειδή, λοιπόν, ήξερε αυτή τη συνήθεια, υποχρέωσε τους μοναχούς του έξω βουνού να του υποσχεθούν, ότι δε θα κάνουν τα ίδια με το δικό του σώμα, και έφυγε αμέσως. Ήρθε και πάλι στη σκήτη του, στο μέσα βουνό, κι έπεσε άρρωστος μετά από μερικούς μήνες. Κάλεσε τότε τους δυο μοναχούς, που απ’ όταν πια είχε γεράσει πολύ-κοντά δεκαπέντε χρόνια-έμεναν κι ασκήτευαν εκεί κοντά για να τον βοηθούν, και τους είπε: «Εγώ, όπως λέει στην Π. Διαθήκη ο Ιησούς του Ναυή, από σήμερα μπαίνω στο δρόμο που παίρνει όλος ο κόσμος, όπωςβλέπω, με καλεί ο Κύριος. Εσείς οφείλετε να έχετε ξεκαθαρισμένη κρίση, να μην αφήσετε να πάει χαμένος ο ασκητικός αγώνας τόσων χρόνων. Να φροντίζετε να ανανεώνετε το ζήλο σας, ζώντας πάντα με την αίσθηση ότι κάνετε νέα αρχή την κάθε μέρα. Να μην ξεχνάτε ούτε λεπτό αυτό που γνωρίζετε, ότι οι δαίμονες θέλουν το κακό σας, και είναι άγριοι, αλλά όπως επίσης πολύ καλά γνωρίζετε, μπρος στη δύναμη του Χριστού ασθενικοί και ανίσχυροι. Να μη τους φοβάστε καθόλου, να αναπνέετε πιο πολύ αέρα Χριστού, και να πιστεύετε βαθιά σ’ Εκείνον. Να ζείτε σαν να πεθαίνετε καθημερινά, να προσέχετε τους εαυτούς σας, και να ακολουθείτε τις συμβουλές που ακούσατε από μένα. Να μην έχετε την παραμικρή εκκλησιαστική κοινωνία με τους σχισματικούς και τους οπαδούς του Αρείου. Γνωρίζετε, άλλωστε, με πόση προσοχή τους απέφυγα κι εγώ, εξαιτίας της αντίχριστης και αντορθόδοξης αίρεσής τους. Φροντίστε να έχετε πάντοτε στενό σύνδεσμο μεταξύ σας, πριν βέβαια και πάνω από όλα με τον Κύριο, κατόπιν με τους αγίους, για να σας δεχτούν κι αυτοί μετά το θάνατο στις αιώνιες σκηνές ως γνωστούς και φίλους. Αυτά να σκέπτεστε συνεχώς, αυτά να αποτελούν το φρόνημά σας. 

Τώρα, αν κρατάτε το ενδιαφέρον σας για μένα, αν με σέβεστε και με τιμάτε ως πατέρα σας, να μην αφήσετε να πάρουν κάποιοι το σώμα μου στην Αίγυπτο, μήπως και το τοποθετήσουν στα σπίτια. Εγώ ήρθα κι έζησα ασκητής στο βουνό, κι επιθυμώ να ταφώ εδώ πάνω. Γνωρίζετε άλλωστε πόσο αυστηρό έλεγχο ασκούσα πάντοτε σε όσους το έκαναν αυτό, και πόσο έντονα παράγγελνα να παρατήσουν αυτή τη συνήθεια. Παρακαλώ, λοιπόν, να κηδέψετε το σώμα μου και να το θάψετε στο χώμα. Μάλιστα, έχετε από μένα εντολή, που επιθυμώ να τηρήσετε αυστηρά, κανένας εκτός από σας τους δυο να μη γνωρίζει τον τόπο, που θα το έχετε θάψει. Γιατί περιμένω εγώ κατά την Ανάσταση των νεκρών να το λάβω πάλι άφθαρτο από τον Κύριο και Σωτήρα! 

Τα ρούχα μου να τα μοιράσετε κατά την ακόλουθη τάξη. Στον Επίσκοπο Αθανάσιο να δώσετε τη μια μου μηλωτή κι εκείνο το ρούχο που είχα για στρώμα, αυτό που εκείνος μου χάρισε καινούργιο, κι εγώ του το παραδίδω παλιωμένο. Και στον Επίσκοπο Σεραπίωνα να δώσετε την άλλη μηλωτή, ενώ εσείς να κρατήσετε το τρίχινο ένδυμά μου. Λοιπόν, παιδιά μου, να προσέχετε πολύ και να φυλάγεστε από το κακό! Ο Αντώνιος μεταβαίνει στην άλλη ζωή, δεν είναι πια μαζί σας». 

Μόλις τέλειωσε το λόγο του, οι αδελφοί τον ασπάστηκαν. Κι εκείνος θεωρώντας πως τον είχαν επισκεφτεί φίλοι, άπλωσε τα πόδια του, κι έπεσε να ησυχάσει γεμάτος χαρά, που ήταν κοντά του. Μια χαρά που έλαμπε στο πρόσωπό του, καθώς ήταν ξαπλωμένος, αυτή με την οποία έσβησε, και προστέθηκε στη μεγάλη χορεία των Πατέρων της Εκκλησίας.  

Εκείνοι τότε κατά την εντολή που τους έδωσε, τύλιξαν με τα εντάφια το σώμα του, το κήδεψαν και το έθαψαν στη γη, σε μέρος που κανείς δεν ήξερε, παρά μόνο οι δύο τους. Και καθένας από μας που έλαβε από μια μηλωτή του Αντωνίου, και το ρούχο του το τριμμένο, τα φυλάει αυτά σαν θησαυρό μεγάλο όντως, καθώς και μόνο που τα θωρεί, είναι σαν να βλέπει τον Αντώνιο ζωντανό κοντά του. Κι όταν τα ντύνεται και τα φορεί, είναι σαν να τηρεί με προθυμία και χαρά τις συμβουλές του! 

Αυτό ήταν το τέλος της επίγειας ζωής του Αντωνίου, αυτή η αρχή και το τέλος της ασκητικής πορείας του. Και παρά το ότι η έκθεση είναι πολύ μικρή μπρος στη μεγάλη αρετή του, θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι δίνει κάποια αφορμή να αναλογιστείτε κι εσείς, τι και ποιος ήταν στ’ αλήθεια ο άνθρωπος του Θεού Αντώνιος, αυτός που από τη νεαρή του ηλικία ως τα βαθύτατα γεράματα ακολούθησε την ασκητική ζωή με αμείωτο ζήλο και μεγάλη προθυμία. Και ούτε τα γεράματα τον έκαναν να νικηθεί από την ανάγκη για καλύτερη τροφή, ούτε η απ’ αυτά εξάντληση να αλλάξει ρούχα, ή να επιθυμήσει να πλύνει και τα πόδια του ακόμα. 

Και όμως έμεινε ως το τέλος γερός σε όλα. Είχε τα μάτια του ακέραια και γερά, κι έβλεπε καλά ως το τέλος. Κανένα δόντι του δεν έπεσε, μόνο λόγω της μεγάλης του ηλικίας είχαν χαλάσει κάτω από τα ούλα. Είχε γερά τα πόδια του και τα δυο του χέρια. Και πιο γενικά, από όσους έχουν τη δύναμη και δυνατότητα να απολαμβάνουν τις ποικίλες τροφές, και τα λουτρά, και να χρησιμοποιούν κάθε εποχή διαφορετικά ρούχα, αυτός ξεχώριζε για τη ζωντάνια και τη δύναμη της αντοχής του. 

Τώρα το ότι η φήμη του διαθρυλήθηκε παντού, το ότι τον θαύμαζαν και τον αγαπούσαν όλοι, ακόμα κι αυτοί που δεν τον είχαν δει ποτέ, οφείλεται στη μεγάλη αρετή του και τη θεοφιλή ψυχή του. Ο Αντώνιος δεν έγινε γνωστός μέσα από θεολογικές συγγραφές, ούτε από ευρύτερες σπουδές και γνώσεις, ούτε από τυχόν επιδόσεις του σε κάποια τέχνη, αλλά από μόνη την ευσέβεια και την αφοσίωσή του στο Θεό. Και κανείς δεν μπορεί να αρνηθεί, ότι αυτό είναι Θεού δώρο. Γιατί πώς αλλιώς θα εξηγήσει κανείς, ότι ενώ ήταν χωμένος, χαμένος κυριολεκτικά κι ασκήτευε μακριά στις ερημιές και στο βουνό απάνω, έγινε ξακουστός στην Ισπανία, τη Γαλλία, τη Ρώμη και την Αφρική, αν δεν ήταν μαζί του ο Θεός, αυτός που κάνει γνωστούς τους δικούς του ανθρώπους παντού, όπου κι αν βρίσκονται, καθώς το είχε υποσχεθεί στον Αντώνιο από την αρχή ακόμα. Κι αν ακόμα αυτοί εργάζονται αθόρυβα, και επιδιώκουν να περνούν απαρατήρητοι, ο Κύριος βρίσκει τον τρόπο να τους προβάλλει ως φωτεινά παραδείγματα για όλους, για να καταλαβαίνουν όσοι μαθαίνουν γι’ αυτούς, ότι οι εντολές του Κυρίου είναι κατορθωτές, και να αποκτούν το ζήλο που χρειάζεται της αρετής ο δρόμος! 

Αυτά που σας έγραψα, να τα διαβάσετε, παρακαλώ, και στους άλλους αδελφούς, για να μάθουν ποιος οφείλει να είναι ο μοναχικός βίος, και να πεισθούν, ότι ο Κύριός και Σωτήρας μας Ιησούς Χριστός δοξάζει όσους τον δοξάζουν με τη ζωή τους! Και ότι, όσους τον ακολουθούν υπάκουα και ταπεινά ως το τέλος, δεν τους οδηγεί μόνο στη Βασιλεία των Ουρανών, αλλά και σ’ αυτόν εδώ τον κόσμο, ακόμα κι αν κρύβονται, κι αν σπεύδουν σε ασκητική αναχώρηση χωμένοι και χαμένοι στις ερημιές, τα βουνά και τα δάση, τους κάνει παντού γνωστούς και ξακουστούς τόσο για την αρετή τους, όσο και για το πνευματικό όφελος των άλλων. 

Αν χρειαστεί, να μη διστάσετε να τα διαβάσετε και σε ειδωλολάτρες. Μπορεί έτσι να καταλάβουν ότι ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός, είναι Θεός και Υιός του Θεού. Και ότι, όσοι τον λατρεύουν ειλικρινά και του εμπιστεύονται με αφοσίωση τη ζωή τους, με άλλα λόγια οι αληθινοί χριστιανοί, εκείνους που οι ειδωλολάτρες θεωρούν θεούς, μπορούν να αποδείχνουν ότι δεν είναι θεοί. Μπορούν ακόμα να τους αποδιώχνουν και να τους καταπατούν ως πλάνους και διαφθορείς των ανθρώπων, με τη δύναμη του Ονόματος του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν ! 

Υπό του εν αγίοις πατρός ημών 

ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ

Νεοελληνική απόδοση

Υπό

ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΚΟΤΤΑΔΑΚΗ