Απομαγνητοφωνημένη ομιλία του π. Κωνσταντίνου Στρατηγόπουλου, στα πλαίσια της ερμηνείας που έγινε στο κήρυγμα της Κυριακής 4 Φεβρουαρίου του 2001
Αρχομένου του Τριωδίου και θέλουσα η Εκκλησία να μας οδηγήσει στην κάθαρση των πραγμάτων, που είναι η ανάσταση του Χριστού μας, έταξε αυτή η πολύ γνωστή, μα η τόσο πολύ γνωστή περικοπή του Τελώνου και του Φαρισαίου, να δίνει έναυσμα σε αυτή την πορεία τής βαθιάς καθάρσεως. Όλοι σας βέβαια γνωρίζετε τα ποικίλα νοήματα, τα προκύπτοντα από την περικοπή. Αλλά μέσα της κρύβεται, όπως συμβαίνει σε όλες τις περικοπές, ένα πολύ μεγάλο κάλλος, που θα προσπαθήσουμε, ακολουθώντας τον δρόμο των μυσταγωγικών ερμηνειών των Πατέρων, να σας ανοίξουμε στα μάτια σας και στις ακοές σας αυτή ακριβώς την πτυχή αυτής της περικοπής.
Ο κόσμος παίζει τις μάχες του στα μεγέθη, στις ποσότητες. Το μεγάλο, το κυρίαρχο, το βίαιο, το διαφημιζόμενο, το ψευτο-φωτεινό. Όλα αυτά είναι μεγέθη, και η μάχη γίνεται στο μέγεθος. Ο πιο μεγάλος, ο πιο δυνατός, ο πιο ισχυρός, ο κατέχων τα περισσότερα φαίνεται που κυριαρχεί. Ενώ η Εκκλησία δίνει τη μάχη της σε ποιοτικά μεγέθη. Και εδώ ακριβώς στην περικοπή αυτή γίνεται η ανάλυση του ποιοτικού μεγέθους, που αν δεν το έχουμε μπορεί να υπάρχει σύγχυση.
Ακούστε απλά παραδείγματα προκύπτοντα από την περικοπή. Ένα πρώτο ρήμα: «ἀνέβησαν» και οι δύο. Καμία διαφορά στο ποσοτικό μέγεθος. Και οι δύο ανέβηκαν. Αν δεν ξέρεις το ποιοτικό μέγεθος, το «πώς» ανέβηκαν, τότε δεν μπορείς να ξεχωρίσεις πού είναι αλήθεια και πού είναι το ψέμα. Γιατί όπως λένε οι ερμηνευτές Πατέρες, όλοι έχουμε μέσα μας την πορεία, να ανεβαίνουμε. Σημασία έχει «πώς» ανεβαίνουμε. Γιατί αν ανέβεις θεϊκώς προς το Θεό, ξέροντας πως είναι ο σκοπός σου, θα πας σε Εκείνον και θα πας στο Αιώνιο. Αν ανέβεις χωρίς Αυτόν, «πού» θα ανέβεις; είναι το ερώτημα· όπου θα βρεθείς μπρος την απελπισία το «πού». Το ποιοτικό μέγεθος είναι το «πώς» ανεβαίνεις και προς τα «πού» ανεβαίνεις.
Το δεύτερο μεγάλο ποιοτικό μέγεθος που από την περικοπή προκύπτει. Και οι δύο «προσηύχονταν» και οι δύο έκαναν προσευχή. «Πώς προσεύχεσαι» είναι το δεύτερο ερώτημα το ποιοτικό που προκύπτει. Βλέπετε ο ένας λέει «σταθεὶς πρὸς ἑαυτὸν». Προσεύχομαι σημαίνει αναφέρομαι, προσεύχομαι σημαίνει λατρεύω. Πώς λατρεύω και τι λατρεύω. Αν «σταθεὶς πρὸς ἑαυτὸν προσηύχετο», τότε αυτό που έκανε ήταν αυτο-ειδωλοποίηση και αυτο-θεοποίηση του εαυτού του. Και αυτό είναι καταστροφικό, αυτό είναι το δαιμονιώδες.
Ενώ ο άλλος δεν εστάθη προς εαυτόν. Και μάλιστα τονίζει το κείμενο από «μακρόθεν ἑστὼς»: ένιωθε το πόσο μακριά είναι απ' τον Θεό. Άρα γνώριζε την απόσταση που είχε απ' αυτόν, δεν στάθηκε προς εαυτόν. Και «ἔτυπτεν» τον εαυτόν του. Αυτό το «πώς προσεύχεσαι», το «τι λατρεύεις», το «πού αναφέρεσαι». Αν δεν υπάρχει η θεϊκή αναφορά της λατρείας, τότε όλα τα άλλα είναι μια ειδωλοποίηση του κόσμου και του εαυτού μας.
Και εκεί ακριβώς έρχεται η πλήξη, η καταστροφή και όχι αυτό που έκανε ο Τελώνης. Έτυπτε τον εαυτόν του. Βλέπετε, δεν λέει ότι είχε τύψεις, είναι πολύ σπουδαίες λέξεις, δεν είχε τύψεις μέσα του. Έτυπτε· ένιωσε ακριβώς την απόστασή του, τη λανθασμένη μέχρι τότε κίνησή του προς τον Θεό, την αυτο-ειδωλοποίηση τού εαυτού του· και ακριβώς άρχισε η πορεία της βαθιάς αλλαγής που είναι αυτό το «ἔτυπτεν». Αυτή η βαθιά αλλαγή έχει πόνο. Αλλά δεν έχει τύψεις. Ένας πόνος ο οποίος πάει αναγωγικώς τον άνθρωπο προς τα πάνω.
Και μετά κατέβησαν και οι δύο. Το «πώς» κατέβηκαν. Ο ένας θεϊκώς και ο άλλος ανθρωπίνως. Βλέπετε τα μέτρα είναι πάντα τα του Θεού ή του ανθρώπου. Άρα η ποσότητα, αν μετριέται ανθρωπίνως, τότε είναι μια χαμένη ιστορία. Αν η κίνηση μετριέται, όχι ποσοτικά, αλλά ποιοτικά, θεϊκώς, τότε υπάρχει δυνατότητα να ζήσουμε. Εδώ η περικοπή δίνει απάντηση. Το πώς ζούμε κάθε μέρα. Το ποια ερείσματα έχουμε. Το ποιοι είναι οι άξονές μας. Και αν οι άξονές μας δεν είναι το θεϊκώς «πώς» ζην, αλλά το μέτρο του ανθρώπου είναι το προσφερόμενο μοντέλο, οι προσφερόμενες συντεταγμένες, που γύρω μας λειτουργούν, ως προτάσεις ζωής, φιλοσοφίας, πολιτικής εκφράσεως, σκέψεως, διδαχής, παιδείας, και αν εκεί μέσα δεν κρύβεται το θεϊκό «πώς», όλα τα άλλα είναι μια απελπισία και μια έκφραση φαρισαϊκής κινήσεως. Βλέπετε ο κόσμος λέει που κάνει κάτι, όλο κινείται. Αλλά είναι το ποσοτικό φαρισαϊκό, χωρίς το ποιοτικό μέγεθος το θεϊκό, κι εκεί είναι η απελπισία του κόσμου κι εκεί είναι η αγωνία του κι εκεί είναι η φθορά του. Η απάντηση λοιπόν έρχεται απλά όχι στο ποσοτικό μέγεθος που συγκρίνει τα πράγματα, αλλά στο θεϊκό.
Και εδώ ακριβώς στο πρόσωπο του Τελώνη αποκαλύπτεται το θεϊκό κι ας είναι ο Τελώνης και στο πρόσωπο του Φαρισαίου αποδεικνύεται το ποσοτικό, που μετρούσε πόσα έδωσε και τι έκανε, κι ας είναι ο Φαρισαίος. Ούτε λοιπόν η ταμπέλα του προσώπου, ούτε το δεδικαιωμένο από μια κοινωνική έκφραση μπορεί να λύσει κάτι. Αλλά το πώς μετράμε τα πράγματα: θεϊκώς ή ανθρωπίνως;
※
Περισσότερες ομιλίες του πατρός Κωνσταντίνου Στρατηγόπουλου είναι διαθέσιμες στην ιστοσελίδα : www.floga.gr
.jpg)
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου