Η εγρήγορση της καταβάσεως και ο χώρος της ταπεινώσεως

ΚΥΡΙΑΚῌ ΔΕΚΑΤῌ ΠΕΜΠΤῌ

Ἐκ τοῦ κατὰ Λουκᾶν

ιθ΄ 1 - 10

 Απομαγνητοφωνημένη ομιλία του π. Κωνσταντίνου Στρατηγόπουλου, στα πλαίσια της ερμηνείας που έγινε στο κήρυγμα της Κυριακής  9 Φεβρουαρίου

Τὸ ηχητικό απόσπασμα από την ομιλία - σε mp3 εδώ

Πάντα επίκαιρος ο λόγος ο ευαγγελικός και το ευαγγελικό κήρυγμα, η ευαγγελική περικοπή. Η περικοπή που ακούσαμε πριν από λίγο, που αναφέρεται στην πολύ γνωστή διήγηση της συναντήσεως του Χριστού με τον Ζακχαίο, που αναγιγνώσκεται κατά τους θεοφόρους Πατέρες λίγο πριν να αρχίσει η περίοδος του Τριωδίου, που θα αρχίσει το επόμενο Σάββατο, αυτή η περικοπή επίσης παραμένει, όπως όλες οι ευαγγελικές περικοπές, πραγματικά επίκαιρη. 

Και σε μια ατμόσφαιρα πολεμική, αθλιότητας, σε μια ατμόσφαιρα που μυρίζει πολύ μπαρούτι, έρχεται η μορφή του Ζακχαίου και η συνάντηση του Χριστού να δώσει απαντήσεις, που γνωστές φαίνονται, αλλά είναι ανέλπιστες στα πολύ μεγάλα θέματα της ζωής μας και της εποχής μας. Να δούμε, εν ολίγοις, τη μορφή του Ζακχαίου, όπως περιγράφεται και διαγράφεται μέσα στο κείμενο του κατά Λουκάν Ευαγγελίου. Η κίνηση που κάνει ο Ζακχαίος, που είναι «ἀνὴρ πλούσιος», όπως λέει ο Λουκάς, κι έχει λόγο που το λέει. Η κίνηση που κάνει ο Ζακχαίος είναι μια κίνηση αναβάσεως: ανεβαίνει επάνω σε ένα δέντρο, σε μια συκομορέα, για να δει τον Χριστό. Αυτός ο άνθρωπος θέλει να ανέβει, έχει μια διάθεση να κάνει κάτι καλύτερο, δεν είναι δεμένος με τον πλούτο του. 

Με τη μόνη διαφορά, όπως λένε οι ερμηνευτές Πατέρες, αυτή η ανάβαση που κάνει είναι κατά τα μέτρα που γνωρίζει μέχρι τώρα. Μπορεί να έμαθε να ανεβαίνει πατώντας στους άλλους, βιάζοντας τους άλλους· αυτό το ξεπερνάει τώρα, τώρα θέλει να γίνει κάτι καλύτερο από το πάτημα του άλλου. Μόνο που αυτό που κάνει, το κάνει πάλι με τις δικές του δυνάμεις. Ανεβαίνει ο ίδιος «ἐπὶ συκομορέαν, ἵνα ἴδῃ», για να δει τον Ιησού. Και πάλι το ξεπέρασμα της παλαιάς του καταστάσεως, του πλούτου που δημιουργήθηκε πιθανώς με κάποια βία και με κάποιο πάτημα του άλλου, γίνεται με τις δικές του δυνάμεις. Αυτός όμως ανεβαίνει και η συνάντηση με τον Χριστό είναι οριακή. Γιατί ο Χριστός, όπως τον βλέπει – και πολύ στέκονται οι ερμηνευτές Πατέρες σε αυτό το κοίταγμα που κάνει ο Ιησούς μες στον Ζακχαίο – και αυτή η ανταπόκριση του Ζακχαίου, αυτό το κοίταγμα, αυτό το κάλεσμα, χωρίς πολλά λόγια, έχει την πρόκληση: «σπεύσας, κατάβηθι· σήμερον γὰρ ἐν τῷ οἴκῳ σου δεῖ με μεῖναι». 

Ενώ ο Ζακχαίος χρησιμοποίησε τα μέτρα (και δεν γνώριζε κάτι άλλο) που μέχρι τώρα γνώριζε, ο Χριστός τον καλεί να κατέβει για να Τον γνωρίσει. Ο Χριστός τον καλεί σε μια άλλου είδους ανάβαση. Μια ανάβαση η οποία έχει μέσα της μία προϋπόθεση καταβάσεως, και μάλιστα με την πρόκληση του «σπεύσας, κατάβηθι». Αυτό το «κατάβηθι» με μία εγρήγορση. Αυτό το «κατάβηθι» χωρίς αργοπορία. «Σπεύσας, κατάβηθι· διότι «ἐν τῷ οἴκῳ σου δεῖ με μεῖναι». Η προϋπόθεση για να μείνει ο Χριστός μέσα στο σπίτι του, μέσα στην καρδιά του, είναι αυτή η εγρήγορση της καταβάσεως. Είναι αυτή η απάντηση που κανείς δεν την περιμένει από αυτούς που λειτουργούν τα πράγματα του κόσμου, ότι μπορεί να οδηγήσει σε ανάβαση – και ας κάνουν τη δική τους την προσπάθεια και ας νομίζουν ότι αυτό είναι κάτι καλό για τη ζωή του κόσμου – «σπεύσας», λοιπόν, «κατάβηθι· ἐν τῷ οἴκῳ σου δεῖ με μεῖναι». 

Η ανάβαση δια της καταβάσεως. Εδώ περιγράφεται πολύ απλά ο χώρος της ταπεινώσεως. Και επειδή ο Ευαγγελιστής Λουκάς θέλει να γίνει πολύ πρακτικός, μα πάρα πολύ πρακτικός, δηλώνει και περιγράφει μέσα από εκείνο που κάνει ο Ζακχαίος τι είναι η κατάβαση, τι είναι η ταπείνωση στην πράξη. Δύο πράγματα κάνει ο Ζακχαίος, εκδηλώνοντας πρακτικά αυτήν την κατάβαση, τη λεγομένη ταπείνωση. Δεν είναι μια θεωρητική ταπείνωση. Τι κάνει; Λέει στον Χριστό ότι θα αποδώσει εις το ήμισυ τις περιουσίες τις οποίες τις πήρε δι’ αδικιών και, πέρα από αυτό, θα αποδώσει εις τετραπλούν σε όσους εσυκοφάντησε. Περνάει και ξεπερνάει το θέμα της κτήσεως που έχει. Η ταπείνωσή του εκφράζεται πρακτικά πρώτα-πρώτα: δεν ταπεινώνεται θεωρητικά, μετέχει στη ζωή των άλλων, και ό,τι έχει το δίνει στους άλλους και, πέρα από αυτό, αποδίδει σε εκείνους που εσυκοφάντησε το τετραπλάσιο. Είναι μια ταπείνωση συγκεκριμένη. Δεν είναι μια ταπείνωση ατομική. Δεν είναι μια ταπείνωση η οποία εκφράζεται απλώς με ένα κλείσιμο στον εαυτό μας. Έτσι κανείς δεν ταπεινώνεται, έτσι κανείς δεν κατεβαίνει, παρά μόνο σε σχέση πρώτα απ’ όλα με τον Χριστό και σε σχέση με τον άλλον: εν τη περιουσία αυτού και εν τω προσώπω εκείνω το οποίο συκοφάντησε. Και έτσι περιγράφεται πολύ συγκεκριμένα και πολύ πρακτικά η ταπείνωση· για να μην ταπεινολογούμε κι εμείς με αοριστολογίες και να μην κάνουμε αφηρημένες φιλοσοφικές αναλύσεις πάνω στις πολύ μεγάλες και ευλογημένες έννοιες της ορθόδοξης βιωτής. 

Έτσι λοιπόν, η μορφή του Ζακχαίου είναι μια απάντηση δυναμική, όσο κανείς δεν το περιμένει, για τα πράγματα και για το σήμερα του κόσμου. Αρκεί να μπορούμε να κάνουμε αυτό το πέρασμα της αναβάσεώς μας δια της καταβάσεως εν τω Χριστώ, και μέσα από τα δύο μεγέθη τα οποία ανέπτυξα. Ας ευχηθούμε αυτό το κείμενο, αυτή η μορφή του Ζακχαίου, κάπου να περάσει μέσα μας, κάπου εμείς να μπορέσουμε να περάσουμε, να ξεπεράσουμε την πολεμική κατάσταση μέσα στην οποία ζούμε στην καθημερινότητά μας. Και τότε η ατμόσφαιρα του μπαρουτιού κάπου να καταπαυθεί, κάπου να αναπαυθούμε εν τη καταβάσει ημών εν τω Χριστώ. Και πιστεύουμε να κάνει τα πράγματα, μέσα από τη χάρη του Θεού, να ευοδωθούν όπως Εκείνος τα θέλει και όπως Εκείνος θα τα κατευθύνει εκεί που πρέπει να τα κατευθύνει, στη Βασιλεία Του την αιώνια. Αμήν.

 

Φιλολογική επιμέλεια κειμένου

Ελένη Κονδύλη

※

Περισσότερες ομιλίες του πατρός Κωνσταντίνου Στρατηγόπουλου είναι διαθέσιμες στην ιστοσελίδα :  www.floga.gr